Zaokret Vašingtona: Da li Stejt department mijenja odnos prema Zapadnom Balkanu?

Sjedinjene Američke Države nemaju namjeru da se više bave „izgradnjom nacija” u našem regionu, ali se okreću ekonomskim mjerama kako bi potisnuli ruski i kineski uticaj, kako navodi najnoviji izvještaj Stejt departmenta.

Riječ je o dokumentu od sedam stranica koji je upućen Kongresu, u skladu sa američkim propisima.

„Era izgradnje nacija pod vođstvom SAD je gotova. Američka politika na Zapadnom Balkanu ne bavi se spasavanjem ili obnovom, već stabilnošću i uzajamno korisnim partnerstvima”, kaže se u izvještaju.

Prioritet SAD je da „lokalni akteri riješe sopstvene izazove, umjesto da nastave sa prekomjernim oslanjanjem na stranu intervenciju ili nadzor”, navode autori.

Ovo su teze koje je još prošle godine u Dejtonu iznio podsekretar Kristofer Landau, a kasnije ponovio potpredsjednik Džej Di Vens. Ta promjena stava najviše se odražava na Bosnu i Hercegovinu, odnosno Republiku Srpsku, što se u praksi pokazalo ukidanjem sankcija rukovodstvu RS i podrškom opozivu Kristijana Šmita, samozvanog visokog predstavnika u BiH.

Kada je o Srbiji riječ, izvještaj Stejt departmenta je red dobrog, red lošeg. S jedne strane, nastavlja se podrška tzv. Kosovu, odnosno „tranziciji multietničkih kosovskih bezbjednosnih snaga u profesionalnu teritorijalnu odbranu”.

Takođe, SAD hvale Albaniju i tzv. Kosovo zbog članstva u „Odboru za mir” u Gazi i najavljenog učešća u mirovnoj misiji, u kojoj će navodno da učestvuje i BiH. To, po autorima, „pokazuje tranziciju regiona iz potrošača u snabdjevača bezbjednosti”.

SAD nastavlja da „ohrabruje Srbiju i Kosovo da ostvare napredak u normalizaciji odnosa, s ciljem da postignu trajan dogovor prihvatljiv za obje strane”, navodi se u izvještaju.

Ovo je daleko mekši stav od onog propisanog rezolucijom koja je prošle godine „prošvercovana” u zakon o finansiranju Pentagona, koja zagovara „međusobno priznanje”.

Zanimljiva je i rečenica u kojoj se kaže da SAD namjeravaju da „prošire bezbjednosnu i odbrambenu saradnju na načine koji doprinose američkim interesima”.

Većina američkih interesa u regionu su ipak ekonomske prirode. U izvještaju se kaže da Zapadni Balkan ima ključnu geografsku lokaciju, prirodna bogatstva i stručnu radnu snagu.

U izvještaju se potencira da SAD zanimaju „aktivnosti koje imaju direktnu i očiglednu korist za američke interese, gdje su prioritet kratkoročni i opipljivi rezultati a ne neodređena izgradnja institucija”.

Administracija Donalda Trampa ipak je izabrala kontinuitet sa svojim prethodnicima kada je riječ o prisustvu Rusije i Kine na Zapadnom Balkanu.

Moskva se optužuje da „podstiče etničke sukobe, finansira faktore destabilizacije i koristi snabdijevanje naftom i gasom za pritisak na političare i slabljenje povjerenja u zapadne institucije”. Kao jedan od prioriteta SAD spominje se „eliminacija nebezbjednog ruskog gasa u regionu”.

Kina navodno širi svoju „meku moć” tako što koristi „trgovinu, državne zajmove, mito, propagandu i partnerstva na nivou elite” da ojača svoj uticaj u regionu. Kao način da se suprotstavi ovom uticaju Pekinga navode se mjere za jačanje „transparentnosti” i institucija sistema, što donekle proturječi ranije iznesenim prioritetima.

Kao jedan od vektora američkog uticaja koji treba da omogući „veću konkurentnost u strateškim projektima” u odnosu na „neprijateljsku konkurenciju koja ima niže standarde” navode se bilateralni međudržavni sporazumi, a kao konkretan primjer spominje se sporazum o energetskoj infrastrukturi sa Srbijom iz 2024.

(RT BALKAN)