Otac Velibor Džomić o Petru Komneniću: On nije kriv za ratne zločine njegovog djeda ali je zanimljivo kako stalno poziva Srbe u Crnoj Gori na „suočavanje sa prošlošću“; Zašto i on tome ne doprinese?

Piše za portal IN4S: Protojerej-stavrofor dr Velibor Džomić

Petar Komnenić je 9. jula 2026. godine u emisiji „Načisto“ na TV Vijesti, raspravljajući o izrečenoj mu zabrani ulaska u Republiku Srbiju i reakcijama i komentarima na tu temu, otvorio pitanje uloge njegovog đeda Petra Komnenića, predratnog komuniste, ratnog komandanta partizanskog Banjsko-vučedolskog bataljona i poratnog Brozovog zatvorenika na Golom otoku, u ubistvu sveštenika Rista Jaramaza na Jovanjdan 1942. godine u Banjanima. S tim u vezi, Petar Komnenić je pomenuo i moje ime, ali u kontekstu koji ne odgovara istini u potpunosti.

Razumijem potrebu Petra Komnenića da reaguje, pa i da u svojoj autorskoj emisiji iznese svoje stavove o odluci državnih organa kojom mu je zabranjen ulazak u Srbiju. Ali, ne razumijem potrebu da stvari prikazuje selektivno kako bi se stvorio lažnu sliku o „napadu na njegovu porodicu“ sa čim, u kontekstu izrečene mu zabrane, nemam nikakve veze. Još je gore što se Komnenić u tom reagovanju po ko zna koji put ostrvio na Svetog sveštenomučenika Mitropolita Joanikija (Lipovca) iznoseći navode koji više priliče 1946. a ne 2026. godini. Poražavajuće je što je novinar Petar Komnenić u istoj emisiji svoga đeda, jednog od kolovođa bratoubilaštva u Crnoj Gori, na osnovu jedne priče pokušao da prikaže kao humanitarnog radnika i spasioca nedužnih ljudi u Banjanima, iako je stvarnost bila drukčija.

Bilo kako bilo, kada je novinar Petar Komnenić već otvorio to pitanje i osjetio potrebu da me, ničim izazvan, pominje, prilika je da ukažem da nije dostovjerno prikazao sadržaj jednog našeg kratkog razgovora prilikom slučajnog susreta prije skoro deset godina. Petar Komnenić je na svoj način prikazao naš tadašnji kratki razgovor insinuirajući da podaci o ulozi njegovog đeda Petra prilikom ubistva sveštenika Rista Jaramaza 1942. godine nemaju nikakve veze sa istinom i istorijskim izvorima.

Izvori o ulozi Petra Komnenića

Dakle, istina je da smo se Petar Komnenić i ja jednom prilikom slučajno sreli u Podgorici. Tom prilikom me je upitao zašto sam u mojoj knjizi o stradanju Srpske Crkve od komunista objavio podatak da je njegov đed Petar Komnenić, na Jovanjdan /20. januara/ 1942. godine, naredio ubistvo sveštenika Rista Jaramaza, paroha kosijerevskog, i na osnovu kojih izvora sam to objavio.

Inače, prvi tom te moje knjige je objavljen 1997. godine u izdanju „Svetigore“ i sa blagoslovom Mitropolita Amfilohija, a drugo izdanje je objavljeno 2003. godine. Knjiga je bila pripremljena za objavljivanje još 1995. godine. U vrijeme pisanja, a i u vrijeme objavljivanja knjige, nisam ni čuo za za novinara Petra Komnenića, pa samim tim nisam ni znao da se radi o njegovom đedu, što ne mijenja stvar.

Ni prilikom tog slučajnog susreta nisam znao da je partizanski komandant Petar Komnenić đed novinara Petra Komnenića. Vrlo uljudno sam rekao da stojim iza onoga što sam objavio u knjizi i da je sve objavljeno na osnovu dostupnih izvora i svjedočenja. Na tome se priča i završila.

Prilika je da navedem i dodatno preciziram: podatke o ulozi partizanskog komandanta Petra Komnenića u ubistvu sveštenika Rista Jaramaza našao sam (a i danas se nalaze) u osmoj svesci ratnog izdanja publikacije „Pakao ili komunizam u Crnoj Gori“ (1943. godine), koja je objavljena u izdanju „Glasa Crnogorca“. Tu publikaciju sam 1991. godine dobio u manastiru Hilandaru na Svetoj Gori. Od početka devedesetih godina, objavljena su tri reprint izdanja te publikacije – dva u Crnoj Gori i jedno u Americi. Osim toga, o stradanju sveštenomučenika Rista Jaramaza svjedočio mi je i počivši prota Miloš Perović, inače tadašnji sveštenik u Banjanima, što je u knjizi i navedeno (str. 131 i 132 u prvom izdanju i str. 143-145 u drugom izdanju).

S obzirom da je Petar Komnenić vrlo namjerno pokušao da istinitu priču o učešću njegovog đeda Petra Komnenića u ubistvu sveštenomučenika Rista Jaramaza bazira samo na „svjedočenjima“ i time ga abolira od istorijske istine, ovom prilikom integralno prenosim tekst iz sveske br. 8 publikakacije „Pakao ili komunizam u Crnoj Gori“ (Cetinje, 1943. godine). Prilika je da se Petar Komnenić sada, kad već nije ranije, upozna sa istorijskim izvorom.

Šta piše u „Glasu Crnogorca“?

„Sveštenik Risto Jaramaz rođen je 22. marta 1906. godine u selu Kljakovici, srez nikšićki. Svršio je bogosloviju u Srem(skim) Karlovcima. Rukopoložen je 9. januara 1931. godine. Izvjesno vrijeme služio je u Hercegovini i Srbiji da kasnije, po svojoj želji, pređe u svoj zavičaj. Komunistički ustanak u julu 1941. godine zatekao ga je na parohiji kosijerevskoj, srez nikšićki.

Mlad, inteligentan, lijepo obrazovan, jake volje, postojanog karaktera, dobar sveštenik, primjeran drug i čovjek. U svešteničkim redovima, sa svojih divnih osobina, oštroumlja i inteligencije, lijepo je zapažen. Odlikovan je crvenim pojasom 1937. godine. Nije se ograničio na svoju parohijsku dužnost. Bio je čovjek od pera, misaon i stvaralan. Štampao je dvije zbirke lirskih pjesama: „Ogrevi“ i „Pregršt svesti“. Sarađivao je i sa časopisima.

U drugoj polovini 1941. godine crvene pustahije haraju po Crnoj Gori. Propagiraju svoja načela. Ubijaju sve što je stojalo na putu ostvarenja njihovog ideala. Nejač pišti bez roditelja! Jame i pećine bruje od krikova i vapaja. Krv i samo krv! Pop Risto ustaje protivu tih „slobodarskih boraca“, vojuje protivu bezbožničkih dahija.

U oktobru 1941. godine kod crkve na Valu, u opštini vučedolskoj, dolazi u sukob sa komandantom banjsko-vučedolskog partizanskog bataljona Petrom Komnenićem, prof (esorom). Dolazi do tuče, jer pop Risto osuđuje, a prof. Petar brani komunizam. Na Božić 7. januara 1942. godine, Risto odlazi u Počekoviće da služi službu Božju i, za vrijeme dok je ovaj pastir prinosio beskrvnu žrtvu, partizani ga kroz prozor crkve gađu, ali, srećom, ne potrefe. Pop Risto se u hramu zatvara i tek pošto je sjutradan svanulo, odlazi kući. Komandant partizanskog bataljona prof. Komnenić organizuje bandu ubica: Vojina M. Jaramaza, Milorada G. Jaramaza, Aleksu M. Aleksića, sva tri iz Miruša, i Mitra F. Aleksića, iz Kljakovice, koji ga na Jovanjdan 20. januara 1942. godine dočekuju na putu Knež Do – Petrovići, gdje je namjeravao da služi liturgiju i sa četiri metka ubiju ga: tri u glavu, a jedan kroz nogu. Mrtav je pao sa Krstom i epitrahiljem u ruci ovaj vjerni vojnik Spasiteljev! Sjutradan je prenešen kod crkve u Počekovićima, gdje je i sahranjen. Ubice Vojin, Milovan i Mitar i danas su u šumi, a Aleksa je pred nacionalistima djelo priznao i izvršio samoubistvo. Popu Ristu bilo je više puta suđenje u štabu na Vraćenovićima no tajna je ko ga je osuđivao. Samo se zna toliko da je učitelj Mihailo R. Lalićević iz Počekovića, komandir partizanske čete, glasao da se ubije i kada ga je za ovo tražio Sud za zaštitu naroda iz Nikšića pobjegao je i danas se nalazi negdje u Bjelopavlićima ili Podgorici kod nekih svojih poznanika. Pok. Risto ostavio je iza sebe ženu i petoro nezbrinute djece, takoreći bez igdje ičega.

Mrtav je Risto, mrtvi su i mnogi dobri patrioti naše namučene nacije. Pošli su u smrt „k svetom grobu besmrtnog života, prezirući ljudsko ništavilo i pletenje bezumne skupštine“ (Njegoš). Kad su komunisti mislili da je Crna Gora njihov plijen postala, kad su računali da su uklanjanjem najačih i najzdravijih narodnih sinova našeg sela postavili sigurne temelje svoga „raja“ i svoje vladavine, ustalo je listom sve što je rodoljubivo i ispravno mislilo: „Crnogorci gorom opasaše… okropiše krvlju i vodicom, te od tada ne smrdiš nekršću“. Crnogorac je mogao da podvikne: „Ja ne pržim zemlje i narode: ama mnogi grdni mučitelji na nos su se preda mnom pobili“. Mart 1942. godine donio je zoru novka dana, pa kad je svaki patriota mogao s pravom da kaže komunisti: „Prepuniste mješinu grijeha“ i kada je vidio da ako se kolebljivo i neodvažno i dalje bude promatralo ovo bogootpadničko jato, Crna Gora „sva utonu u jednu grobnicu“ – Crnogorci ustadoše, „salomiše demonu rogove“.

Ušao si u red sveštenih mučenika, dobri patrioto i primjerni duhovni trudbeniče, pope Risto! Možda je Bogu ugodno bilo, da se kroz tvoju i tvoje sabraće sveštenika bujnu krv, na ideji odbrane Crkve i plemena, pokaže sva veličina naših pregnuća, našeg skupog danka u krvi, naše ljubavi i vjere u slobodu! Mi ćemo živi učiti mlađe, da se pobožno mole: „Na nebu im duše carovale, ka’ im ime na zemlji caruje“.

Da su samo Petar Komnenić i Risto Jaramaz!

Dužan sam da navedem da osma sveska publikacije „Pakao ili komunizam u Crnoj Gori“ nije posvećena samo stradanju sveštenomučenika Rista Jaramaza i ulozi Petra Komnenića i pomenutih lica u njegovom stradanju. U istoj svesci su objavljeni podaci i o drugim sveštenicima koje su za vrijeme Drugog svjetskog rata pobili partizani i to: arhimandrita Nikodima (Janjuševića), nastojatelja manastira Župe kod Nikšića, arhimandrita Serafima (Džarića), nastojatelja manastira Svete Trojice kod Pljevalja, protojereja Lazara Radonjića, paroha rečinskog, sveštenika Petra Vujovića, paroha meteriško-drušićkog, sveštenika Pavića Kekovića, paroha pavkovićkog, sveštenika Vasilija Božarića, paroha rogamsko-đurkovačkog, sveštenika Rada Popovića, umirovljenog paroha veličkog, protosinđela Varnave (Bućana), nastojatelja manastira Podlastve kod Budve, sveštenika Bogdana Cerovića, paroha žabljačkog, jeromonaha Teofana (Bejatovića), sabrata manastira Kosijerevo kod Nikšića, sveštenika Vasa Baošića, paroha vučedolskog, jeromonaha Gavrila (Dabića), sabrata manastira Župe kod Nikšića, sveštenika Nova Delića, paroha planinopivskog, i sveštenika Rista Jaramaza, paroha kosijerevskog.

U istoj svesci, kao i u prethodnim, objavljena su imena, fotografije, kratke biografije i opisi stradanja stotina i stotina ljudi i žena iz raznih krajeva Crne Gore – žrtava komunističkog terora. Istovremeno, objavljivana su i imena onih koji su ih pobili, kao i imena brojnih partizanskih komandanata, komesara i vojnika koji su u tome na različite načine učestvovali.

Osam svezaka publikacije „Pakao ili komunizam u Crnoj Gori“ predstavljaju važan istorijski izvor o bratoubilaštvu u Crnoj Gori za vrijeme Drugog svjetskog rata, ali i tragičnu istinu o razmjerama bratoubilaštva koje istinom, pokajanjem i praštanjem treba zaliječiti.

Pokajanje, oproštaj i pomirenje

Na kraju, Petar Komnenić bezuslovno vjeruje navodima ratne štampe o Mitropolitu Joanikiju, vojvodi Pavlu Đurišiću i drugima. Red je onda da se ne pravi naivan i da ne vjeruje navodima o ratnim zločinima nad civilnim stanovništvom koje su počinili njegov đed Petar Komnenić i potčinjeni mu partizani, a opisani su u ratnom izdanju „Glasa Crnogorca“.

Petrom Komnenićem, đedom Petra Komnenića, bavio sam se samo u kontekstu stradanja sveštenomučenika Rista Jaramaza, a ne iz bilo kog ličnog ili porodičnog razloga. Jasno je da nemam nikakve veze sa pominjanjem Petrovog đeda Petra Komnenića povodom zabrane ulaska u Srbiju koja mu je izrečena. Čitaoci, kao što se i vidi, o stradanju sveštenomučenika Rista Jaramaza jesu mogli da saznaju iz moje knjige, objavljene pre skoro tri decenije, ali i iz drugih publikacija.

Istina o stradanju sveštenomučenika Rista Jaramaza ne traje od juče nego od Jovanjdana 1942. godine do danas! Iznošenje istorijskih činjenica na osnovu dostupnih istorijskih izvora nikako se ne može podvesti pod „napad na porodicu“.

Novinar Petar Komnenić nije kriv za ratne zločine koje je počinio njegov đed Petar Komnenić. Ali, vrijedi da se napomene da novinar Petar Komnenić sve i svakoga, a posebno Srbe, i to ne samo one u Crnoj Gori, često poziva na „suočavanje sa prošlošću“, ali mu, kako se vidi, teško pada suočavanje sa ovim dijelom istorijske prošlosti koji se konkretno tiče njegovog đeda Petra Komnenića i ratnih zločina nad civilnim stanovništvom. Naravno, novinar Petar Komnenić ima pravo i na to, ali bi bilo veličanstveno i dostojno da ode u Banjane i kao unuk Petra Komnenića pokajno cjeliva ikonu i mošti Sveštenomučenika Rista Jaramaza. To bio bio Petrov doprinos praštanju i pomirenju u Crnoj Gori.