Piše: Vladimir Karadžić
Na današnji dan Božića 07. januara 1943. upokojio se Nikola Tesla. Ako se retrospektivno vratimo 43 godine, njegov zadnji datum u radnom „Dnevniku istraživanja iz Kolorado Springsa 1899/1900“ bio je 07. januar 1900. kada se i vratio u NJujork. Dakle, tačno na polovini života – od svog otkrića „od najvećeg značaja za dobrobit ljudske rase“ i smrti u hotelu „NJujorker“ u 86 godini.
Rođen je po starom kalendaru na Vidovdan 28. juna 1856. godine (10. jula po novom kalendaru). Ime je dobio po đedu Nikoli Tesli, rođenom 1789, vodniku u Napoleonovoj ilirskoj vojsci 1809-1813. Kršten je u srpskoj pravoslavnoj crkvi Sv Petra i Pavla u rodnom Smiljanu, od strane popa Toma Oklopdžije. Na krštenju je dobio ime Nikolaj (Nikolai). Slava porodice Tesla bio je Sv Nikola. Iz tog razloga, najmlađa sestra Marica čestitala mu je Nikoljdan: „Mili Nikola! Čestitam ti imendan, i sve želje sabiću u jednu najveću: da ti Bog dade dobro zdravlje!“ Sestra Marica Kosanović je kasnije dala najveći doprinos u osnivanju Muzeja „Nikole Tesle“ u Beogradu 1952.
Pred kraj školovanja uspio je da se odupre očevoj volji, pa nije išao u svešteničku službu već je živio svoju volju – put u studije politehnike. Još kao studenta u Gracu (1875-1878), Teslu je krasila dobra organizacija rada kada je u pitanju učenje, ali i čitanje knjiga – literature iz svjetske književnosti, fizike, istorije i filozofije. Znanje stranih jezika omogućilo mu je čitanje originala. Poznato je da je kao dijete koristio i biblioteku svoga oca, sveštenika Milutina Tesle. Fakultet nije završio ni u Pragu 1880. Međutim, postigao je mnogo u svom životu. Dobio je dosta počasnih doktorata iz mnogih zemalja u periodu 1908-1939. Isto tako i odlikovanja u periodu 1892-1939.
NJegova široka obrazovanost dovela ga je do širokih inspiracija vidljivih u toku otkrića, poput recitovanja Geteovog „Fausta“ u Pešti 1882. u trenucima spoznaje obrtnog magnetnog polja za budući rad indukcionih elektromotora; osvrtanje na grčku mitologiju mitom o Anteju na predavanju „Eksperimenti sa naizmjeničnim strujama visokog napona i visoke frekvencije“ februara 1892. godine u Londonu kada je govorio o mašineriji koja će se „pokretati energijom koja se dobija u svakoj tački univerzuma“; inspirisan knjigom „Hiljadu i jedna noć“ pisao je knjigu „Priča o hiljadu i jednom indukcionom motoru“, koja mu je marta 1895. izgorjela u požaru laboratorije; nazivom članka „Kako se novi svijet može sagraditi Aladinovom električnom lampom“ 1908. godine kada je napisao da je „istina da su električari opremljeni pravom Aladinovom čarobnom lampom.
Sve što treba da urade je da je protrljaju“; pominjanjem mita o Fedonu i osvrtom na Mojsija kao „vještog električara“ u članku „Svijet čuda koji će stvoriti elektricitet“ (za „Manufacturer’ s Record”, septembra 1915.) i poređenjem svog transformatora sa Aladinovom lampom u članku „Svjetski sistem bežičnog prenosa energije“, (za „Telegraph and Telephone”, oktobra 1927.)
Ako čitamo njegove radne dnevnike, stručne članke, predavanja, intervjue, govore i pisma, uočićemo i hronološki pratiti njegovu inspiraciju drevnim predanjima, Biblijom, mitologijom, legendama i istorijom. Primjetićemo u Teslinom djelu, ali i uopšteno sagledavajući, da se fantastično i stvarno prepliću kroz vrijeme sa sve arhetipovima kao individualno i kolektivno (ne)svjesno. Ono što je u datom trenutku izgledalo kao fantastično, postalo je stvarnost. Isto tako, ono što danas izgleda kao fantastično sjutra može postati stvarnost.
Dakle, obje krajnosti ravnopravno koegzistiraju jedna pored druge, (ne)svjesno provlačeći i transformišući se kroz milenijume, vjekove, decenije i godine, što je kompatibilno formuli koju je Tesla primjenio u članku „Problem povećanja ljudske energije“ – da je energija jednaka masi pomnoženo brzini ljudske promjene. I kao što reče Njegoš u pjesmi „Pozdrav rodu“ da je „vrijeme majstorsko rešeto“, tako možemo reći da vrijeme donosi onog koji se u beskonačnosti odabere da sprovede Ideju.
Da je svoju ličnu organizaciju rada iz perioda 1882. u Pešti prenio u Strazbur i Pariz tokom 1883. i 1884, vidimo u njegovom radnom „Dnevniku iz Strazbura 1883/1884“, za čiju je objavu u izdanju Muzeja „Nikole Tesle“ Radmilo Ivanković napisao:
„Tesla je više od godinu dana živeo u Strazburu…nemačke vlasti su zavele strog režim i kontrolu nad radovima koje je Tesla organizovao. Od Tesle je organizacija tih poslova zahtevala veoma mnogo napornog rada…Pre svega može se zaključiti da je Tesla bio veoma savestan organizator poslova. On je redovno i tačno izveštavao Direkciju u Parizu (preko gospodina Lebla) o radovima, utrošku materijala, teškoća u odnosu na nadzornu službu i obračunu troškova…znamo da je sedmično obračunavao i isplaćivao radnike…sa ukupno isplaćenom zaradom radnicima od 5.427,05 franaka.“
Nakon uspješnih tehničkih poslova i poslova u organizaciji rada u Strazburu, „Tesla se početkom 1884. godine vratio u Pariz, sedište Edisonove Kontinentalne kompanije“, a onda „Tesla stiže u NJujork juna meseca 1884. godine sa svega četiri centa u džepu“. Bilješke u Edisonovoj fabrici u NJujorku Tesla je vodio od 08. juna 1884. do 16. juna 1885, a za period od 07. decembra 1884. do 04. februara 1885, „Tesla je krupnim slovima ispisao: „Good By to the Edison Machine Works“. Svoj originalni pogled na atomistiku kroz elektrostatičku silu pokazao je na predavanju „Eksperimenti sa naizmjeničnim strujama vrlo visoke frekvencije i njihova primjena u vještačkom osvjetljenju“, u Američkom institutu elektroinženjera u Kolumbija koledžu u NJujorku 1891. godine.
Na moguće postojanje kosmičkih zraka ukazao je prvi još 1896. kroz stručne članke o rendgenskim zracima (1896/1897), kao i na uzrok radijacije radijuma. Imao je svoj pogled na elektron, koji se pokazao tačnijim od zvanične nauke. Isto tako i na jonizaciju. U knjizi „Teslin čudesni svet – život, delo i doktrina Nikole Tesle“, autora inž. Branimira Jovanovića, navedeno je sledeće:
„Tesla je ukupno imao 116 osnovnih patenata, od kojih je 109 dobio u Americi, a 7 u Velikoj Britaniji. Međutim, on je u zemljama širom sveta dobio još 181 analog ili ponovljeni patent, tako da je, prema najnovijim istraživanjima stručnjaka Zavoda za intelektualnu svojinu Republike Srbije Snežane Šarboh i Slobodana Stojkovića, ukupan broj do sada pronađenih registrovanih Teslinih patenata 297. Tačan broj patentnih prijava i pronalazaka koje je nameravao da patentira nije poznat.“
Ukoliko smo upućeni u evoluciju Teslinih transformatora, shvatićemo zašto je 1927. napravio poređenje sa Aladinovom lampom. Njegov trofazni transformator sa dodatnim kalemom služio je za proizvodnju visokog napona i visoke frekvencije, žični prenos električne energije, pri istraživanjima električnog osvjetljenja, za bežični prenos energije, za proizvodnju električnih i radio signala, zatim za izvor udarnih napona pri visokonaponskim mjerenjima, istraživanja fosforescencije, stvaranje plazme i loptastih munja, za elektroterapiju i rendgenografiju u stvaranju rendgenskih zraka, Kirilijanovu fotografiju pri slikanju biofotonskog polja ljudi (aure), stvaranje ozona, izazivanje kiše, stvaranje besplatnog đubriva iz atmosfere sjedinjenjem azota i kiseonika, sterilizaciju vode i vazduha, u reaktorima ili akceleratorima (ciklotronima) u razbijanju atomskih čestica.
Može se reći da je Tesla zvanično 1890-ih odlučio da ostane neženja. Odlučio je da živi u celibatu shvativši da je to neophodno za duhovni i umni napredak, kako bi se postigla totalna svijest koja je jedinstvo sa višim sferama. Na taj način prevazišao je želju za potomstvom. Međutim, to nije potiskivanje potencijalne biološke električne energije kao opšte kreativne, stvaralačke, već njeno usmjerenje za svijetle ideale.
Zato je svojim patentima „prisutan“ među svim ljudima na planeti, počevši od svojih sinhronih i asinhronih indukcionih elektromotora (1887) koji rade preko obrtnog magnetnog polja (1882), a koji su prisutni u svim kućnim aparatima, automobilima, energetskim postrojenjima poput hidroelektrana, nuklearnih elektrana itd, pa do pojačivača (zvučnika), transformatora za prenos električne naizmjenične struje (1890), transformatora za bežični prenos i elektroterapiju, aparata za bezbjedniju i bolju rendgenografiju u medicini i kriminalistici, itd.itd.
Tesla je smatrao da pronalazač „poseduje tako vatrenu narav, s toliko divljeg i strasnog u sebi“. Kako biograf Karlson dobro zapaža, zagrižena i divlja narav pronalazača znači „zagriženu u smislu da zahteva strogo rasuđivanje potrebno za brušenje ideala, a divlju u smislu da je čovek sposoban da slobodno istražuje unutar vlastite imaginacije.
Obe te delatnosti zahtevaju samoću, i zato izumitelju Teslinog kova brak baš i ne bi odgovarao – izumitelju je samoća neophodna. Biti otvoren za Logos znači biti voljan usavršavati sve svoje sposobnosti – mentalne, fizičke i duhovne – kako bi postao najsavršeniji mogući instrument za doživljavanje božanskog poretka“. Isto tako, dr medicinskih nauka Vlado Poznovija kaže: „Brižljivo čuvanje energije je put ka miru, moći i dugom životu koji teče ka Jedinstvu s Bogom“.
Ovo isto možemo reći i za Njegoša, koji je u „Luči mikrokozmi“ putem razumijevanja nauke o elektricitetu i atomu savršeno opisao indukciju i preobražaj u kosmičkom prostoru koji dovode do stvaranje materije. A Teslina naučna i duhovna pokazana je u članku „Problem povećanja ljudske energije“, objavljenom juna 1900. godine, u kojem je između ostalog rekao:
„Mi se bojimo da pomislimo kako bi nam nemoguće bilo da živimo bez pokretačke snage. Pokretačka snaga znači rad. Da bismo povećali silu koja ubrzava ljudsko kretanje, znači da treba više da radimo. Tako dolazimo do toga da je odgovor na pitanje o tri moguća rešenja za veliki problem povećanja ljudske energije u tri riječi: hrana, mir, rad. Mnogo godina sam razmišljao, izgubljen u spekulacijama i teorijama, posmatrajući čoveka kao masu koju pokreće neka sila, gledajući njegov neobjašnjivi pokret u svetlu mehaničkog, i primenjujući jednostavni princip mehanike na njegovo analiziranje, sve dok nisam došao do ovih rešenja, shvativši samo to da sam o njima učio u ranom detinjstvu.
Ove tri reči su ključne note hrišćanske religije. NJihovo naučno značenje i svrha su mi sada jasni: hrana da bi se povećala masa, mir da bi se smanjila sila usporavanja, i rad da bi se povećala sila koja ubrzava ljudsko kretanje. Ovo su jedina tri rešenja moguća za ovaj veliki problem, a sva imaju jedan cilj, jedan ishod, naime – da povećaju ljudsku energiju. Kada to shvatimo, ne možemo da se načudimo kako je duboko mudra i naučna, kako izvanredno praktična hrišćanska religija, i u kakvom je upadljivom kontrastu s drugim religijama.
Ona je nesumnjivo rezultat praktičnog eksperimenta i naučnog zapažanja tokom vekova, dok druge religije izgleda da su proizvod samo apstraktnog rezonovanja. Rad, neumorni napor, koristan i akumulativan, s periodima odmora i rekreacije u cilju veće efikasnosti, njena je glavna i uvek ponovljena zapovest. Tako smo inspirisani i hrišćanstvom i naukom da učinimo što možemo ka povećavanju ljudske energije i stvaralaštvu čovečanstva“, napisao je u članku „Problem povećanja ljudske energije“, objavljenom u „The Century Magazine“, juna 1900. godine.
Urednik časopisa u kojem je objavljen ovaj istorijski članak, bio je gospodin Robert DŽonson, veliki Teslin prijatelj. Samo nekoliko godina ranije, Tesla je njegovoj gospođi Katarini DŽonson 1894. napisao gotovo proročki:
„Doći će vreme kada ćete i na parabrodu koji plovi preko okeana svakodnevno moći da čitate novine s važnim vestima iz sveta, i kada ćete, koliko god daleko bili, pomoću džepnog instrumenta sa žicom zabodenom u zemlju, moći da razgovarate s prijateljima koji će kod kuće imati slično podešen instrument.“
Prije više od deceniju u časopisu „Sensa“ pojavio se Teslin esej o molitvi „Oče naš“, koju je nazvao „najboljim generatorom ljudske energije“. Esej je zasnovao na citiranom članku iz juna 1900. Časopis „Sensa“ je istakao da je Tesla objavio esej kada ga je početkom prošlog vijeka gospodin DŽonson zamolio da sažeto izloži svoju životnu filozofiju. To je dakle, moralo biti objavljeno u „The Century Magazine“. A s obzirom da još uvijek nisu sabrani i objavljeni svi Teslini članci, predavanja, intervjui, govori i pisma, postoji velika vjerovatnoća da ovaj Teslin esej ipak nije izmišljen.
Još je krajem prethodnog vijeka profesor dr Aleksandar Marinčić primjetio da je „već 1893. godine Tesla iznio hipotezu o mogućnosti korišćenja zemlje kao jedinog provodnika za prenos energije između prijemne i predajne antene. Dalju razradu svoje hopoteze izneo je u patentu „Sistem prenosa električne energije“ podnetom 1897.“ I zaista jeste tako. Tesla je u predavanju „O svjetlosti i drugim pojavama visoke frekvencije“ (1893) iznio ne samo ideju planete kao provodnika već i sledeće:
„U svakom slučaju od najvećeg je značaja saznati koju količinu elektriciteta sadrži Zemlja. Teško je reći da ćemo ikada steći ovo potrebno znanje, ali postoji nada da ćemo ga možda steći, i to pomoću električne rezonance. Ako ikada budemo mogli utvrditi kojom periodičnošću Zemljino naelektrisanje, kada je poremećeno, osciluje u odnosu na suprotno naelektrisan sistem ili poznato kolo, saznaćemo činjenicu koja je verovatno od najvećeg značaja za dobrobit ljudske rase. Predlažem da tu periodu tražimo pomoću električnog oscilatora, odnosno izvora naizmeničnih električnih struja.“
Šest godina kasnije, eksperimentalnim radom u Kolorado Springsu 1899. godine, Teslina misao pokazala se tačnom. Otkrio je Zemljinu rezonancu i iznosila je 6 Hz. Kasnije su otkrivene i druge – 8 Hz, 14 Hz, 20 Hz i na višim učestanostima. A u patentu koji je naveo profesor Marinčić, Tesla je 1897. uveo pravilo od kojeg je ponekad i odstupao – da slobodnu vibraciju sekundara određuje uslov da ukupna dužina žice sekundara bude jednaka četvrtini talasne dužine. Zanimljivo je istaći da se ova dužina poklopila sa matematičkim vrijednostima Horusovog oka u Starom Egiptu (1/2, 1/4, 1/8, 1/16, 1/32, 1/64).
Ni u svojim sedamdesetim godinama života, Nikola Tesla nije odustajao od svoga rada. Razmišljao je konstantno, za svoje rođendane davao je intervjue, ali i pisao članke. Tako je za „New York American“, jula 1930. godine napisao divan i maštovit članak „Najveće dostignuće čoveka“, u kojem je između ostalog rekao:
„Može li Čovek da…podjarmi neiscrpne energije prirode tako da one sve svoje funkcije vrše pod njegovom komandom…jednostavno snagom njegove volje? Ako bi on to mogao, imao bi gotovo neograničenu i natprirodnu moć…Stvaranje i uništavanje materijalne supstance, njeno udruživanje u oblike po svojoj želji, to bi bila vrhunska manifestacija čovekovog razuma, njegov najpotpuniji trijumf nad fizičkim svetom, njegovo krunsko dostignuće koje bi ga stavilo uz bok njegovog Tvorca i ispunilo njegovu konačnu sudbinu“, bile su riječi Nikole Tesle u članku „Najveće dostignuće čoveka“, objavljenom u „New York American“, 06. jula 1930. godine.
Sagledavajući riječi i djelo Nikole Tesle, možemo se složiti sa njegovim riječima iz jednog intervjua 1896, da nas „imaginacija vodi od tuge do radosti, iz rada u igru, i sav taj svet je večito prisutan, večito na raspolaganje vama na užitak i prosvetljenje, po vašoj želji i zapovesti“. Ili sa onim kada je 1897. u govoru povodom puštanja u rad hidrocentrale na Nijagari rekao: „Šta god pokušavali da uradimo, na koju god oblast da usmerimo naše napore, zavisimo od energije“ I zaista, da nam nije energije, ne bi bilo postojanja niti bilo kakvog stvaranja. Isto tako, da nam nije fotona koji su kosmički posrednici do naših očiju, ne bi bilo mogućnosti da fotoelektricitetom ostvarimo vid, a kamoli da valjano kontempliramo i voljno stvaramo unutrašnje psihičke slike koje stvaraju vizualizaciju za „umnu laboratoriju“, kako ju je sam Tesla nazivao.
Da bi se pozitivni naboj iz beskonačnosti doveo u neku tačku električnog polja, potrebno je izvršiti rad koji se zove električni potencijal. Za praksu je potrebna razlika potencijala zvana napon. U našem jeziku za ljudski rad postoji riječ napor. Zato kada nauku o elektricitetu primjenimo na mikro kosmos, znamo da čovjek mora uložiti vlastiti napor(n) ako misli ostvariti neko djelo, a time u masi predstavljati razliku potencijala ali i suprotno naelektrisan sistem za rezonovanje baš kao suprotno kolo za rezonancu.
Dakle, ljudska misao posredstvom mozga i željom magnetnog polja srca, dovodi do toga da pozitivni naboj iz beskonačnosti bude doveden u čovjekovu tačku električnog polja. Imati volju za rad, imati ljubav prema radu i raditi na ostvarenju željene ideje/a, to su unutrašnji preduslovi za ostvarenje djela; to su pobudne sile u čovjeku od kojih sve kreće. NJegov uloženi napor u sopstveni rad, baš kao uloženi napon za visoke frekvencije u elektrotehnici bežičnog prenosa, dovodi do toga da mu „veliko djelo“, iliti alhemičarsko Veledjelo, bude ostvareno i prenošeno kroz vjekove postajući vanvremensko i upisano u vječnost „krunom besmrtnika“.
Prema tome, nije li djelo Nikole Tesle primjer rečenog, bez obzira što nije imao sredstava da svoje djelo bežične tehnologije i interneta ostvari u punoj svojoj zamisli laboratorijom na Long Ajlendu (Vardenklif) 1902-1917?! Živio je svoju „legendu“, kako bi rekao Koeljev alhemičar.
U knjizi „Zakoni sudbine“, doktor medicinskih nauka Ridiger Dalke kaže: „Polarnost čoveka i Zemlje potpuno je istovetna na početku ljudskog života, jer u tom trenutku oplođena jajna ćelija takođe ima oblik lopte, a sa svojim mjerljivim linijama polja daje isti model kao i Zemlja sa svojim elektromagnetnim poljem, što je nauci dugo poznato.“
Ako ove riječi Dalkea uzmemo u obzir, uz povećanje ljudske energije kojim se Tesla bavio, i na to dodamo genetiku, možda možemo dobiti odgovor na pojavu određenih ličnosti u istoriji nekih porodica, a ne samo u istoriji nekih naroda i čovječanstva uopšte – pojavu pojedinaca u ljudskom rodu. Možda se tu krije kosmološki odgovor o tajni bića – o pojavi revolucionarnog inovatora i pronalazača Nikole Tesle.
Podgorica, Božić 2026.
