SRAMNO: Hrvatski analitičari i njihova crnogorska posluga problematizuju obilježavanje Dana sjećanja na žrtve Jasenovca u Crnoj Gori, tvrde da nema EU sa Srbima u vlasti!

Pojedini hrvatski analitičari kao i njihova crnogorska kolumnistička posluga, a sve na čelu sa nekoliko medija bliskih bivšem režimu pokušavaju da problematizuju obilježavanje Dana sjećanja na žrtve genocida u sistemu logora Jasenovac, Dahau i Mathauzen. I dok iz Austrije ali i Njemačke nema apsolutno nikakvih naznaka da bi ovo smetalo (a to su države u kojima su postojali logori Dahau i Mathauzen) Jasenovac je već druga priča jer je nakon usvajanja Rezolucije Hrvatska proglasila trojicu crnogorskih političara personama non grata, Andriju Mandića, Milana Kneževića i Aleksu Bečića, a nakon toga je došlo i do blokade poglavlja 31.

To je naravno postavilo pitanje da li se Hrvatska zaista suočila sa svojom NDH prošlošću i istinski napravila diskontinuitet, pogotovo imavši u vidu da su u toj zemlji sve češći nacistički pozdravi, simboli, čuveni ZDS (Za dom spremni) kao i podignuta šaka u vis a što je bilo svojevrsno nacističkom režimu Adolfa Hitlera i Njemačkoj.

Kako je prije par dana prenijela Pobjeda, čak i dio vladajuće koalicije je nezadovoljan najavom predsjednika Skupštine Andrije Mandića o obilježavanju Dana sjećanja na žrtve genocida u sistemu logora Jasenovac, Dahau i Mathauzen govoreći da se time otvara politički osjetljivo pitanje koje je već imalo konkretne posljedice po odnose sa Hrvatskom. Međutim, postavlja se pitanje kako je moguće da ovaj civilizacijski čin, sjećanja na žrtve zloglasnog nacističkom režima uopšte u bilo kojoj konstelaciji stvari može da pokvari odnose sa Hrvatima, imavši u vidu da su se oni deklarativno odrekli svoje nacističke prošlosti (ili ne baš) i da su sada „uzorna članica Evropske unije“.

Podsjetimo, Hrvatskoj nije baš dobro „palo“ usvajanje pomenute rezolucije a pogotovo što se priča i o ratovima 90-ih godina. Konkretno, priča oko splitskog logora Lora, koga mnogi zovu mali Jasenovac zbog strahota koje su se tamo dešavale a gdje je na najsvirepije načine ubijen 21 pripanik nikšićko-šavničke odnosno barske grupe očigledno da predstavlja bolnu temu za zvanični Zagreb a gdje bi morali da priznaju da ipak nije na djelu bila tzv. velikosrpska agresija već da se suoče sa činjenicom da je ipak na djelu bio građanski rat u bivšoj Jugoslaviji, a gdje su oni itekako učestvovali a na samom kraju prognali 250.000 Srba iz Republike Srpske Krajine. Stoga, evidentan je maligni uticaj Zagreba na Crnu Goru i pokušaj njenog odvajanja od Republike Srbije a što su prihvatili brojni domaći politički akteri. Tako imamo veliku promociju sramne ploče u Morinju koja govori o „velikosrpskoj agresiji“ te da se sjećaju žrtava toga logora u kom, kako Borba konstantno piše – niko nije ubijen. Pogrešna je i retorika da je tu suštinski bio logor, već, kako tvrde i učesnici tih procesa, tu bio sabirni centar.

Sve se, podsjetimo, zakuvalo nakon donošenja pomenute rezolucije a povećali su se pritisci iz Hrvatske da se 17 miliona evra isplati zarobljenicima u Morinju, da se brod Jadran da Hrvatskoj, da se riješi pitanje Prevlake, vjerovatno u njihovu korist a sve se predstavlja kao pitanje koje treba riješiti da bi Crna Gora ušla u Evropsku uniju.

Sada, vjerovali ili ne, problematiuzuju i dan sjećanja na žrtve Jasenovca koji organizuje Skupština Crne Gore tvrdeći da je to provokacija. Stoga se postavlja pitanje – ako zvanična Podgorica jednostavno želi da uvaži stotine hiljada žrtava ovog ustačko nacističkog kampa, kako je moguće da u XXI vijeku postoji neko ko bi se takvom činu uopšte protivio?!?

Jedan od najaktivnijih zagrebačkih perjanica koji se javlja medijima bliskim opoziciji Davor Đenero kaže da je ovaj postupak Mandića još jedan dokaz da nema dobre dinamike zatvaranja poglavlja sa prosrpskim snagama u vlasti i objašnjava da bi bilo kakva reakcija Hrvatske bile deplasirana.

“Hrvatska je veoma zainteresovana da se Crna Gora odupre velikosrpskom pritisku, a to najbolje može postići pristupanjem Evropskoj uniji. Interes hrvatskih snaga od socijaldemokrata i zelenih, preko liberala, pa do konzervativaca je europeizacija Crne Gore. To je interes i crnogorske suverenističke opozicije, ali i dijela vladajuće koalicije. Otvaranjem pitanja poput statusa srpskog jezika ili povlačenja priznanja Kosova, velikosrbi pod Vučićevom kontrolom u Crnoj Gori nastoje sistemski opstruirati pristupanje Crne Gore Evropskoj uniji. Međutim, Mandić ima nešto manji manevarski prostor, jer se ne želi odreći mjesta u vladajućoj koaliciji i pozicije kontrolne vlasti, koju je stekao u ovoj administraciji, pa se koristi starom tehnikom provociranja Hrvatske radi izazivanja blokade pretpristupnog procesa. Bilo kakva reakcija Hrvatske na stare poteze tih velikosrpskih političara poput Mandića je potpuno deplasirano, a one koji su u Crnoj Gori istinski zainteresovani za europeizaciju moralo bi podsjetiti na to da ove godine, ali ni u dužem vremenskom periodu, neće biti moguće završiti pristupne pregovore, bez rekonstrukcije vladajuće većine i bez isključivanja velikosrpskih, istovremeno proruskih i protivevropskih političkih opcija, iz vladajuće većine i konstituiranja homogene proevropske koalicije stranaka”, rekao je Đenero.

Istakao je da kao i svake godine, od 1996, jer prije toga je Jasenovac bio pod okupacijom, Hrvatska na dan proboja logoraša iz koncentracionog logora Jasenovac, organizuje obilježavanje tog proboja, pa će tako biti i ove godine.

Pod okupacijom, Đenero očigledno misli na period SFRJ koja je bila zajednička država jugoslovenskog naroda pa se postavlja pitanje – da li na slobodnu Hrvatsku Đenero možda misli na NDH? Inače, zvanični Zagreb još uvijek ne dopušta bilo kom srpskom političaru da uđe u Hrvatsku ne bi li položio vijenac na kameni cvijet pored humki gdje ko zna koliko je ljudi sahranjeno.

“U vrijeme velikosrpske okupacije Jasenovca takvog obilježavanja nije bilo. U to vrijeme Aleksandru Vučiću, koji se danas žali jer mu javne vlasti u Hrvatskoj ne dopuštaju dolazak u jasenovačko područje „da položi cvijet“ i pokuša ponoviti sramotni performans, kakav je uz koreografiju BIA-e izveo u Potočarima 11. jula 2015, nije padalo na pamet da ode s cvijetom do Jasenovca, čak niti u vrijeme kad je u relativno obližnjoj Glini kao Šešeljev šegrt, uz superviziju učitelja, držao ratnohuškačke govore. Ključ problema Jasenovca nije to da javne vlasti u Hrvatskoj ne bi priznavale zločine koji su ondje počinjeni, genocid što ga je sprovodila ustaška kvislinška vlast. Jasan je kontinuitet osude tih zločina i saglasnost o tome unutar cijelog ustavnog luka u Hrvatskoj. Problem je u mitologiji stvorenoj u velikosrpskom interesu, vezanoj uz jasenovačke zločine i u umnožavanju broja stradalih u koncentracionom logoru. I danas, kao i u vrijeme kad je velikosrpska mašinerija pripremala agresiju na susjedne zemlje, pri čemu je agresija(*) na Hrvatsku bila važan prvi korak, licitiralo se sa 700 hiljada i više ubijenih Srba u tom logoru, a te brojke i danas su na Vučićevom i Dodikovom paralelnom spomen području, na teritoriju Bosne i Hercegovine. Kad crnogorski velikosrbi govore o Jasenovcu, podrazumijevaju taj velikosrpski okvir narativa o stradanju srpskog Naroda”, kaže Đenero.

Zaključuje da je Srbija jedina država koja je pred UN-ovim Međunarodnim sudom u Hagu prepoznata kao odgovorna za kršenje Konvencije o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida, doduše, ne za počinjeni genocid u Srebrenici (za to odgovornost snose paradržavni organi i paravojne snage Srba u BiH), nego za nesprečavanje i nekažnjavanje odgovornih za taj zločin.

“Da bi prikrila ovu neugodnu činjenicu, Vučićeva Srbija insistira na licitiranju zločinom u Jasenovcu, a crnogorski velikosrbi, predvođeni Andrijom Mandićem zdušno učestvuju u toj operaciji njihovog vođe Aleksandra Vučića”, kaže Đenero.

Podsjetimo, po podacima je u Srebrenici tokom ratova 90-ih godina stradalo preko 8.000 ljudi (iako je tačan broj upitan, imavši u vidu brojne kontradikcije koje često ističe srpska strana), dok u Jasenovcu u toku NDH brojevi idu „malo više“ i broje se na stotine hiljada.

Priključio se i analitičar Danilo Kalezić koji je kazao da je pitanje kako će Hrvatska reagovati i da to zavisi od toga šta će poručiti predsjednik Skupštine Andrija Mandić.

„U Crnoj Gori nikad nijesmo imali problem sa problematizacijom Jasenovca. Ono što svi zaboravljaju je da je Hrvatska sa svih nivoa, i vlasti i opozicije, nekoliko puta prekinula istorijski kontinuitet sa državom koja je počinila zločin u Jasenovcu i jasno se ogradila od toga. Ono što politika koju Mandić simboliše nikad nije uradila vezano za Srebrenicu“, kazao je Kalezić.

Prema njegovim riječima, nesporno je da 21, odnosno 22. april i Hrvatska i Srbija obilježavaju kao sjećanje na žrtve ustaškog logora Jasenovac.

„To je datum kad je više od hiljadu zarobljenika tog logora izvršilo njegov proboj. U Hrvatskoj se to obilježava na najvišem nivou kao što i Srbija taj datum obilježava kroz svoj posebni memorijal i narativ“, kazao je Kalezić.

Podsjetio je da je Mandić tom datumu dodao žrtve dva druga logora.

“Ti logori imaju druge datume koji se obilježavaju kao oslobađanje ili proboj, koji su krajem aprila ili početkom maja. Osim što je nesporan taj formalni povod, koji je prisutan i u Hrvatskoj i u Srbiji, treba uzeti kontekst, a kontekst je da je ta rezolucija donesena nedugo nakon Rezolucije o genocidu u Srebrenici, i da zločin u Jasenovcu i događaje koji su prethodili tom logoru niko u Crnoj Gori ne negira. Niko ozbiljan, znaven i savjestan ne dovodi u pitanje strahote i sve ono što se dogodilo u ustaškom logoru Jasenovac, dok sa Srebrenicom to nije činjenica. Imamo i dalje negiranje genocida”, kazao je Kalezić.

Istakao je da skup koji organizuje Mandić, osim toga što koristi taj formalni nesporni povod, ima sasvim drugi politički kontekst.

“Da vidimo kakve će biti njegove poruke i način na koji on to obilježava. Ono što je nejasno i čudno bilo kad je Rezolucija usvojena je što su, pored Jasenovca, dodata još dva logora. Oni su funkcionisali u drugom sistemu koncentracionih logora, logora smrti koje je vodila nacistička Njemačka. Sve to je u tom trenutku instrumentalizovano za potrebe dnevne politike. Pogrešno je kad se žrtve holokausta i žrtve ustaškog terora zloupotrebljavaju ne bi li se namirivala velikosrpska agenda danas u Crnoj Gori, jer je to tako interpretirano. Rezolucije tog tipa se donose kad imamo neku vrstu dileme, protivljenja ili istorijskog revizionizma. Kad govorimo o Jasenovcu, to nikad nije bio slučaj. Jasenovac se tretira kroz udžbenik osnovne i srednje škole iz oblasti istorije. Teško je problematizovati to sa aspekta obilježavanja datuma koji zavređuje da bude obilježen”, kaže Kalezić.

Podsjećajući da Mandić, istovremeno, „koristi“ i dva druga logora, Kalezić je istakao da to koristi kao izgovor za istorijski revizionizam i rehabilitaciju četničkog pokreta.

“Mandić se već duže vremena zarad dnevne politike i maskiranja pravog ideološkog oklopa, zloupotrebljava i instrumentalizuje zločine holokausta. Da je iskren u tome, najbolje govori to što njegova stranka i politička struktura slavi i rehabilituje četnički pokret koji upravo služio onima koji su holokaust činili. Ne treba zaboraviti da se Mandić i dalje ponosi titulom četničkog vojvode, da se zalaže za rehabilitaciju te politike, a ta politika je zapravo pomogla i saučestvovala i u zločinu holokausta. Ne treba zaboraviti da je politika koju Mandić promoviše i istorijski rehabilituje pomagala Njemcima da od Srbije naprave prvu geografsku oblast u Evropi koja je bila očišćena od Jevreja”, dodao je Kalezić.

Kako se navodi u zvaničnoj najavi Skupštine, riječ je o simboličnom programu koji će biti održan 21. aprila u Muzičkom centru Crne Gore.

“Skupština Crne Gore simboličnim programom obilježiće Dan sjećanja na žrtve genocida u sistemu logora Jasenovac, Mauthauzen i Dahau, 21. aprila 2026. godine, u Muzičkom centru Crne Gore sa početkom u 20.00 sati”, piše u najavi

Precizira se da će u okviru programa nastupiti dirigent i kompozitor Aleksandar Sedlar, uz izvođenje kompozicije „Šum šume preko polja“, u saradnji sa simfonijskim orkestrom, ženskim horom i više istaknutih umjetnika.

Skupština je u junu 2024. usvojila „Rezoluciju o genocidu u sistemu logora Jasenovac i logorima Dahauu i Mauthauzenu“, 41 glasom parlamentarne većine. Podršku rezoluciji dali su poslanici PES-a, koalicija „Za budućnost Crne Gore“, kao i SNP. Opozicija nije učestvovala u glasanju.