Osteoartritis je najčešća degenerativna bolest zglobova i jedan od vodećih uzroka bola i smanjene pokretljivosti kod starije populacije. Iako se najčešće liječi analgeticima, fizikalnom terapijom i ortopedskim procedurama, manje je poznato da radioterapija niskim dozama – metoda s dugom tradicijom u Evropi – može značajno smanjiti bol i upalu kod degenerativnih i hroničnih bolnih stanja.
Riječ je o dozama višestruko manjim od onih koje se primjenjuju u onkologiji, a ova terapija se decenijama uspješno koristi u Njemačkoj, Austriji i Holandiji.
Zašto radioterapija pomaže?
Niske doze zračenja imaju izražen antiinflamatorni efekat – djeluju na ćelije imunog sistema, smanjuju hroničnu upalu u zglobu i ublažavaju bol. Klinička iskustva pokazuju da 60–80% pacijenata prijavljuje primjetno poboljšanje funkcije i smanjenje bola.
Ko su idealni kandidati?
Radioterapija niskim dozama može biti od koristi pacijentima sa:
-
osteoartritisom koljena
-
osteoartritisom šaka i prstiju
-
bolnim ramenom
-
plantarnim fasciitisom („petni trn“)
-
teniskim laktom
-
trohanteričnim bolnim sindromom
-
početnim i umjerenim degenerativnim promjenama
Najbolji efekti postižu se kada su prisutni bol i upala, a zglob još nije potpuno deformisan ili ukočen.
Ko postavlja indikaciju za ovakvo liječenje?
Nakon RTG ili MRI potvrde degenerativnog ili inflamatornog stanja, pacijent se najčešće javlja specijalisti ortopedije, fizijatrije ili reumatologije. Međutim, konačnu indikaciju za primjenu radioterapije niskim dozama donosi isključivo specijalista radioterapije (radijacioni onkolog).
Radioterapeut je odgovoran za:
-
procjenu obima i lokalizacije zahvaćenog zgloba
-
procjenu da li je pacijent odgovarajući kandidat
-
određivanje doze (najčešće 0,5–1 Gy po tretmanu)
-
izbor tehnike zračenja (ortovoltažna ili megavoltažna radioterapija)
-
planiranje broja i rasporeda frakcija
-
praćenje pacijenta i odluku o eventualnom ponavljanju terapije
Drugim riječima, iako druge specijalnosti prepoznaju bolno stanje, planiranje i izvođenje terapije isključivo je u nadležnosti radioterapeuta.
Kako izgleda terapija?
Terapija je kratka, jednostavna i u potpunosti ambulantna:
-
primjenjuje se 6 tretmana
-
najčešće svaki drugi dan (npr. ponedjeljak–srijeda–petak, tokom dvije sedmice)
-
koristi se izuzetno niska doza zračenja (0,5–1 Gy)
-
tretman je bezbolan i traje svega nekoliko minuta
-
nije potrebna posebna priprema niti oporavak
Po potrebi, terapijski ciklus se može ponoviti nakon 6–12 mjeseci.
Neželjene reakcije su rijetke i uglavnom blage, najčešće u vidu prolazne iritacije kože.
Gdje se ova terapija može dobiti?
Radioterapija niskim dozama primjenjuje se u zdravstvenim ustanovama koje imaju:
-
specijalistu radioterapije (radijacionog onkologa)
-
odgovarajuću radioterapijsku opremu
-
mogućnost planiranja i izvođenja niskih doza zračenja
Pacijenti se mogu javiti direktno radioterapeutu ili uz uput drugog specijaliste, uz priložene RTG ili MRI nalaze koji potvrđuju degenerativno bolno stanje.
Radioterapeut zatim donosi odluku o indikaciji, dozi i načinu zračenja.
Zaključak
Radioterapija niskim dozama predstavlja bezbjednu, minimalno invazivnu i efikasnu metodu za liječenje osteoartritisa i drugih hroničnih bolnih stanja. Kada bol u zglobovima uporno traje, a snimanja potvrde degenerativne promjene, pregled kod radioterapeuta može biti važan naredni korak – bez operacije, bezbolno i s dokazanim terapijskim benefitom.
(STETOSKOP)
