Prema nekim zapisima, upravo na današnji dan 1427. godine umro je despot Stefan Lazarević, sin legendarnog kneza Lazara koji je poginuo u Kosovskoj bici. S titulama kneza i despota vladao je Srbijom u jednom od najtežih razdoblja njezine historije, neposredno nakon Kosovske bitke. Smatran je jednim od najboljih vitezova i vojskovođa svog vremena, a njegova književna djela svrstavaju ga među najveće srpske pisce srednjeg vijeka.
Srbija se nakon Kosovske bitke 1389. godine našla u veoma teškom položaju. Iako formalno nije izgubila bitku, pretrpjela je ogromne materijalne, a još više ljudske gubitke. Poginuo je i veliki dio vladarske elite, zavladali su bezvlašće i opći strah od osmanskih prodora, dok se preživjela vlastela povlačila na svoje posjede, bez želje da brine o stanovništvu.
U takvim okolnostima na vlast je, iako maloljetan, došao Stefan Lazarević, sin kneza Lazara. Priznao je sultana za vrhovnog vladara, postao njegov vazal i nastojao sačuvati narod i državu.
Mladi Stefan obavezao se na slanje pomoćnih odreda osmanskom sultanu i plaćanje danka, ali i na to da se zajedno s mlađim bratom Vukom i uglednijom vlastelom jednom godišnje pojavljuje na sultanovom dvoru i potvrđuje svoju odanost Bajazitu. Osim tih uobičajenih vazalnih obaveza, Bajazitu je za suprugu data Olivera, najmlađa kćerka kneza Lazara i kneginje Milice. Upravo ju je njen brat Stefan lično otpratio sultanu u Bursu.
Činjenicu da mora služiti čovjeku odgovornom za očevu smrt Stefan je veoma teško podnosio. Kao osmanski vazal predvodio je srpske pomoćne odrede u bitkama na Rovinama, kod Nikopolja i Angore. Nakon bitke kod Angore 1402. godine, u Carigradu je od Bizantinaca dobio titulu despota.
Krajem 1403. godine bio je prisiljen postati vazal i ugarskom kralju Žigmundu. Zauzvrat je Srbija dobila svoj „bijeli grad“ – Beograd je postao sastavni dio Srbije, a Stefan Lazarević u njemu je uspostavio svoju prijestonicu.
Sve te bitke očeličile su mladog Stefana. Proslavio se kao jedan od najvještijih vitezova srednjovjekovne Evrope. Bio je član Viteškog reda Zmaja, uglednog reda čiji su članovi bile vodeće ličnosti tadašnje Evrope. Iz osnivačke povelje reda saznajemo da je upravo despot Stefan bio njegov „prvi vitez“.
Prema predanju, mladi ratnici iz cijele Evrope dolazili su u Srbiju kako bi ih upravo Stefan Lazarević proglasio vitezovima, smatrajući to najvećom mogućom čašću.
Na unutrašnjem planu despot Stefan slomio je otpor vlastele, a razdoblja mira iskoristio za jačanje Srbije u političkom, ekonomskom, kulturnom i vojnom pogledu.
Bio je veliki pokrovitelj umjetnosti i kulture, pružajući podršku i utočište učenim ljudima iz Srbije, ali i izbjeglicama iz okolnih zemalja koje su osvojile Osmanlije. Istovremeno je i sam stvarao, a njegovo najpoznatije književno djelo je **“Slovo ljubve“ (Riječ o ljubavi)**.
Divna legenda o smrti
Despot Stefan Lazarević iznenada je preminuo u subotu, 19. jula 1427. godine, u 50. godini života, najvjerovatnije od posljedica srčanog udara, kako smatra većina historičara.
Na povratku iz Šumadije, gdje je boravio u svom ljetnom dvoru, zastao je nedaleko od današnjeg Kragujevca kako bi se odmorio i ručao, nakon čega je otišao u lov.
Prema legendi, dok je jahao, na njegovo rame sletjela je mala ptica – slavuj ili vrabac. Izgledalo je kao da mu nešto šapuće, a despot ju je nježno uzeo u ruke i tiho joj nešto govorio.
U jednom trenutku ptica je odletjela, a već u sljedećem Stefan Lazarević pao je s konja. O ovoj dirljivoj legendi pisala je književnica Neda Kovačević u knjizi
„Beogradski spomenarnik – Ličnosti u beogradskim spomenicima“
Nakon pada despot Stefan prenesen je u svoj šator, gdje je ubrzo preminuo. Na mjestu njegove smrti njegov pratilac Đurađ Zubrović podigao je mramorni stub s natpisom, koji se i danas nalazi u porti seoske crkve u Markovačkim Crkvinama kod Mladenovca.
(In4s)
