Profesor Darko Tanasković za BORBU: Zarad evroatlantističke doslednosti, Crna Gora je sama izabrala da orkestrira podgrijavanje bajatog i naprslog antisrpskog, pravno i moralno diskreditujućeg aduta “genocida” u Srebrenici!

„Od vremena blokiranja, ruskim vetom, usvajanja britanske Rezolucije o Srebrenici u Savjetu bezbjednosti UN 2015. godine izgledalo je da su njeni zagovornici u izvjesnoj defanzivi, ali su se oni sada organizovali i orkestrirano aktuelizovali pomalo bajat i naprsli antisrpski, pravno i moralno diskreditujući aduta “genocida” u Srebrenici, ocijenio je za BORBU islamolog, filolog orjentalista, univerzitetski profesor, književnik i bivši ambasador SRJ u Turskoj i Vatikan, Darko Tanasković.

Ofanzivi i ponovnom stavljanju pitanja Srebrenice u fokusu od strane zapadnih centara moći preko svojih vazala u regionu, prema Tanaskoviću, doprinijelo je i pojavljivanje  “Izvještaja o stradanju pripadnika svih naroda u Srebrenici i okolini”, koji je sastavila nezavisna međunarodna komisija, na čelu sa uglednim proučavaocem Holokausta Gideonom Grajfom.

Bivši ambasador Srbije u UNESCO-u se u intervjuu za naš portal dotakao odluke crnogorske Skupštine koja je usvojila Rezoluciju u Srebrenici i na taj način otvorila „pandorinu kutiju“ u regionu koja je rezultirala donošenjem spornih i naučno neutemeljenih odluka koje su imale za cilj žigošu srpski narod.

Odlukama poput Rezolucije o Srebrenici i smjeni ministra pravde, ljudskih i manjinskih partijama Vladimira Leposavića, Crna Gora se, smatra Tanasković, sama izabrala da slijedi zacrtani put prethodnog režima kako se na Zapadu ne bi stekao utisak da napušta evroatlantsku spoljnopolitičku orijentaciju i dosadašnje regionalno pozicioniranje u glavnim pitanjima.

Kao iskusni diplomata koji je svojevremeno službovao u Ankari i Vatikanu, profesor Tanasković je analizirao sve bolje odnose Srbije sa Turskom i Svetom stolicom, koji nisu po volji zvaničnom Sarajevu i Zagrebu, a takođe, je iznio svoj stav vezan za eventualnu posjetu rimskog pape zvaničnom Beogradu.

Da li se slažete da je u godini na izmaku, kao nikada u poslednjoj deceniji,  aktuelizovano pitanje zločina u Srebrenici? U Crnoj Gori i lažnoj državi Kosovo usvojene su i Rezolucije o genocidu, u BiH je odlazeći visoki predstavnik Valentin Incko nametnuo Zakon o zabrani negiranja genocida i veličanja ratnih zločinaca i time prouzrokovao blokadu zajedničkih institucija. Zbog čega je u 2021. godini na ovaj način aktuelizovano pitanje zločina u Srebrenici i šta se time želi postići?

Riječ je, svakako, u orkestriranom aktualizovanju i dodatnom podgrijavanju pomalo bajatog i naprslog antisrpskog, pravno i moralno diskreditujućeg aduta “genocida” u Srebrenici. Pored svega u pitanju pomenutog, vođena je široka i srećom neuspješna kampanja da izrazito tendenciozni film Jasmile Žbanić “Quo vadis, Aida?” dobije Oskara, ali mu je zato obezbijeđena utješna nagrada najboljeg evropskog filma na Berlinskom festivalu i insistira se na njegovom prikazivanju u Srbiji.

Vjerujem da nije bez osnove uvjerenje da je ubrzanom osvježavanju i osnaživanju srebreničke priče doprinijelo i pojavljivanje opsežnog i izdašno dokumentovanog “Izvještaja o stradanju pripadnika svih naroda u Srebrenici i okolini”, koji je sastavila nezavisna međunarodna komisija, na čelu sa uglednim proučavaocem Holokausta Gideonom Grajfom. Sam Grajf je, naravno, podvrgnut brutalnim napadima branitelja “haške istine”. Među njima, dakako, ima i Srba… Sem izražavanja indignacije i načelnog osporavanja da se pitanje Srebrenice posle presude Tribunala u Hagu uopšte istražuje, kritičari “Izveštaja” nisu iznijeli nijedan suvisli i činjenični argument protiv nalaza i zaključaka Komisije.

Od vremena blokiranja, ruskim vetom, usvajanja britanske Rezolucije o Srebrenici u Savjetu bezbjednosti UN (2015) izgledalo je da su njeni zagovornici u izvjesnoj defanzivi, ali su se oni sada organizovali, jer nikako ne bi smjeli dozvoliti da im ovaj krunski adut protiv Republike Srpske i srpskog naroda isklizne iz ruku, pogotovo s obzirom na odlučnost ispoljenu u Banjoj Luci da se isključivo pravnim putem odlučno zahtijeva vraćanje oduzetih entitetskih nadležnosti, u skladu sa odredbama Dejtonskog sporazuma. Jer, to je veoma zgodno sredstvo pritiska. Kad ste bez argumenata i bez moći da adekvatno odgovorite na političke izazove koje predstavlja pozivanje na pravno utvrđene obaveze iz izvornog Ustava BiH ili u vezi sa nekom drugom spornom temom, samo komotno i rutinski posegnete za kvalifikacijom svojih neistomišljenika i suparnika kao “genocidaša” i riješili ste se bijede. Tako se bar do sada rezonovalo, a neki, i u BiH i van nje, izgleda da se i dalje pridržavaju tog oprobanog metoda nepoštene zamjene teza. Ali, krčag ide na vodu dok se ne razbije, a sva jaja nije preporučljivo stavljati u jednu korpu, kažu Amerikanci.

Kako gledate na činjenicu da je Skupština Crne Gore usvojila Rezoluciju o Srebrenici i smijenila ministra pravde Vladimira Leposavića zbog odgovora na poslaničko pitanje koje se ticalo tog zločina? Zašto je baš Crna Gora izabrana od Zapada kao ta koja je trebala da pokrene talas usvajanja spornih odluka u regionu koje su se ticale Srebrenice? Da li je to od Zapada bio svojevrsni test lojalnosti koji je nova crnogorska vlast  morala položiti?

Mislim da se Crna Gora sama izabrala. Očekivalo se, i shvatljivo je, da će nova vlast u Crnoj Gori naročito paziti  na to da se protiv nje u uticajnim centrima moći na Zapadu ne stekne utisak da napušta evroatlantsku spoljnopolitičku orijentaciju i dosadašnje regionalno pozicioniranje u glavnim pitanjima. Time je trebalo obezbijediti manevarski prostor za unutrašnju tranformaciju društva i demontiranje struktura korumpiranog i u suštini nedemokratskog Đukanovićevog režima. Utisak je da se u dokazivanju ovakve evroatlantističke doslednosti ponekad ide predaleko, kao, recimo, u slučaju dramatizovanja jedne obazrive izjave ministra Leposavića, ako mu se jedino to uzelo za zlo…  Znalo se da će proces tranzicije biti težak i bremenit protivrječnostima, kako iz objektivnih razloga, tako i usljed krajnje heterogenog sastava koalicije koja je uspjela u svom glavnom i najvažnijem cilju – pobjedi nad DPS i njenim saveznicima. Do promjena postepeno dolazi, ali se one u narodu, ukupno uzevši, a posebno u Srba, doživljavaju kao prespore, a u nekim važnim segmentima dobija se utisak da nema spremnosti, volje i snage da se u njih odlučno uđe. U takvoj situaciji su predstavnici Bošnjačke stranke ocijenili da ima realnih šansi za  nametanje ponovnog skupštinskog izjašnjavanje o “genocidu” u Srebrenici, koje je i sam premijer Krivokapić smatrao nepotrebnim. Naravno, stranom faktoru je to odgovaralo, a u situaciji kad neka ideološki šarena koalicija raspolaže samo jednim većinskim glasom, sve je moguće. Štaviše, za rezoluciju je glasalo 55 poslanika, a samo 19 je bilo protiv, što svjedoči da dio pozicije iz antiđukanovićevskog fronta dijeli vrijednosna mjerila i ideološke parametre svojstvene DPS-u i njegovim političkim saputnicima.

Koji su glavni zaključci nezavisnih međunarodnih komisija za istraživanja stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji u periodu od 1992-1995 i stradanje Srba u Sarajevu tokom građanskog rata u BiH?

Ove dvije komisije, formirane odlukom Vlade Republike Srpske, ali istinski nezavisne u svom radu, nastojale su da svojim istraživanjem i uvidima daju doprinos stvaranju pretpostavki za uravnoteženiju i vjerodostojniju sliku ratnih zbivanja u BiH, a posebno stvarnih događaja u Srebrenici i oko nje i stradanja Srba u Sarajevu. Ja sam bio član Komisije za Sarajevo.. Posle dvogodišnjeg napornog rada u skladu sa načelima nauke i morala, javnosti su predstavljena dva izvještaja, svaki na više od 1.000 strana. Nemoguće je u kratkom razgovoru rezimirati sve najvažnije rezultate i zaključke. Rekao bih, ukratko, da se nalazima dveju komisija baca drugačije svetlo na tragedije Sarajeva i Srebrenice od jednostranih predstava stvorenih antisrpskim narativima Bošnjaka i dijela međunarodne zajednice koji ih podržava. Nijednog trenutka ne poričući bošnjačko stradanje, komisije činjenično dokazuju ono što je svima poznato, ali se ne priznaje i gura u pomrčinu, da su i Srbi bili podjednako velike žrtve rata, a u Sarajevu i sistematskog etničkog čišćenja.

Od koliko su značaja rezultati tih istraživanja i da li će isti ikada biti opšteprihvaćeni na Zapadu, a i šire?

Rezultati rada dveju komisija značajni su već samom činjenicom svoga postojanja. Izvještaj o stradanju Srba u Sarajevu prvi je koji obuhvatno i usredsređeno obrađuje ovaj aspekta rata u BiH, dok je izvještaj o Srebrenici prvi kolektivno urađeni alternativni dokument u odnosu na one na kojima se zasniva “haška istina”, premda je i do sada bilo vrijednih autorskih priloga koji dovode u sumnju njenu utemeljenost i održivost. Predstoji dug put obavještavanja i upoznavanja ovdašnje i međunarodne javnosti sa sadržinom izvještaja, što je zadatak gotovo podjednako bitan kao i njihovo sastavljanje. Jer, biće nužno oduprijeti se snažnom i uhodanom mehanizmu antisrpske propagande, s jedne, i ignorisanju, a i indiferentnosti, sa druge strane. Da ne padnu kao kamen u bunar. Nekih pomaka na ovom planu već ima. Tako ozbiljni izveštaji ne mogu da perspektivno ne “prorade”, za šta je potrebno vrijeme, pa bi njihovo dejstvo valjalo ubrzati, što zahtijeva dobro osmišljenu, plansku i kontinuiranu akciju. Smatram da se u Srbiji, a i u drugim srpskim zemljama, na ovom planu još uvijek ne oseća odgovarajući angažman zvaničnih institucija, tzv. “civilnog društva” i medijskog sektora. Nema, naravno, izgleda da rezultati rada dveju komisija ikada budu “opšteprihvaćeni” na Zapadu.

Godinu na izmaku obilježile su u brojne krizne situacije u južnoj srpskoj pokrajini KiM i neviđeni pritisci na Republiku Srpsku i njeno rukovodstvo od kojeg se za račun Sarajeva i dalje unitarizacije BiH traže dalji ustupci. Na koji način se ova dva goruća problema na Balkanu (Kosmet i BiH) mogu riješiti, te kakve poteze, u odnosu na njih, u budućnosti treba da vuče zvanični Beograd?

Dva pomenuta, kako kažete, goruća problema, koji su svakako srpski nacionalni prioriteti, ne mogu se ni brzo ni lako konačno riješiti. U tom pogledu ne treba gajiti iluzije i razočaravati se kad ne dolazi do željenog napretka u rokovima koji se mjere mjesecima, pa čak i godinama. Reč je o procesima dugog trajanja. Važno je istrajati u sveobuhvatnoj borbi za afirmisanje legitimnih srpskih prava i interesa, ne popuštati u strategijski važnim pitanjima, a sve uz brigu za ugroženi biološki opstanak srpskog naroda koji je demografski teško osakaćen tokom XX veka, a i danas se bori sa „bijelom kugom“. Teško je u nepovoljnim ili složenim regionalnim i opštim međunarodnim okolnostima voditi doslednu nacionalnu politiku koja bi, pogotovo na državnom nivou, uspijevala da u svakoj prilici ispoštuje navedene imperative, ali se oni uvijek moraju imati pred očima i na umu. Da bi se i kratkoročno, a pogotovo na dugu stazu uspjelo, preduslov svih preduslova je jedinstvo u pogledu sagledavanja glavnih strategijskih meta, što nikako ne mora, ne može i ne treba da obavezno bude „napisano na papiru“ i da podrazumijeva i nameće neko štetno opšte jednoumlje u vezi sa svim životnim, društvenim i političkim pitanjima, kako bi neki protivnici postojanja „srpskog stanovišta“ tendenciozno želeli da predstave. Premda u novije vreme zaista ima nekih ohrabrujućih pomaka, ali i zabrinjavajućih pojava, takvo nacionalno jedinstvo i duhovna sabornost za sada nisu na vidiku. Da je drugačije, da li bi se, bez pominjanja bilo kakve „prve“, govorilo o nekakvoj „drugoj Srbiji“?

Dijelite li osjećaj da se preko Balkana trenutno velike sile opet obračunavaju kao nekada, te da li je realno u skorijoj budućnosti očekivati  organizovanje međunarodne konferencije na kojoj bi se mogli pokušati riješiti brojni nagomilani problemi na području bivše Jugoslavije?

Zaoštravanje odnosa među velikim svjetskim silama, do kojeg periodično dolazi i kojeg smo sada svjedoci, a na šta ne možemo uticati, odražava se i na procese u našem regionu i bitno utiče na forme, smjer i dinamiku njihovog manifestovanja. Uostalom, uvijek je kroz istoriju tako bilo. Mudrost je maksimalno smanjiti negativne efekte poremećenih odnosa među velikima i njihove manipulacije na našem terenu i inventivno otvarati manevarski prostor za djelovanje u vlastitom i stvarnom regionalnom interesu koji zaslijepljeno rukovođenje nekim sasvim realnim, ali i suštinski sekundarnim, projekcijama značaja pojedinih političkih pitanja stalno zamagljuje. To je odista veliki izazov i nije mu jednostavno praktično odgovoriti. Niko nam sa strane u tome ne može, a najčešće i neće pomoći.

Slažete li se da su i pored tradicionalnog nepovjerenja Srba u Rim i Ankaru, odnosi Srbije sa Vatikanom i Turskom prilično dobri, što ne nailazi na povoljan prijem u Sarajevu i Zagrebu koji su 90-ih godina tokom raspada Jugoslavije imali nesebičnu pomoć ovih centara?

Uzajamni odnosi Srbije sa Svetom Stolicom i sa Turskom različite su prirode i sadržine, ali je tačno da im je zajedničko to da su sada stabilni i konstruktivni, kao i da se, naročito sa Turskom, kreću uzlaznom linijom, iako paralelnim kolosjecima, jer Ankara politički istrajava na aktivnoj podršci međunarodnoj afirmaciji “Kosova” i, bez obzira na racionalno korigovani pristup svim akterima, odnosno konstitutivnim narodima u BiH, suštinski i dalje zastupa stavove tzv. “probosanskih snaga”, što je došlo do izražaja u hitrom zvaničnom reagovanju na korake koje je RS preduzela radi vraćanja otuđenih entitetskih nadležnosti predviđenih Dejtonskim sporazumom i Ustavom BiH.

Inače, poboljšavanje međunarodnog položaja Srbije i njeno opšte jačanje ne mogu biti po volji muslimanskog/bošnjačkog Sarajeva i preosjetljivo domoljubnog Zagreba, jer ovim centrima odgovara da Beograd bude što izolovaniji, kako regionalno, tako i šire. Uostalom, oni su svoje političke interese, u mjeri u kojoj su uspeli, dosledno gradili na antisrpskim pozicijama, utvrđivanim narativom o presudnoj krivici Srbije i Srba za sva zla koja su od početka devedesetih godina minulog vijeka zadesila prostor bivše Jugoslavije. U međuvremenu se regionalna i opšta konjunktura u mnogo čemu promijenila, u ratu samo prinudno i taktički usklađeni interesi bosanskohercegovačkih Bošnjaka i Hrvata su otvoreno suprotstavljeni, a Zagreb to više ne može da ignoriše, Erdogan je shvatio da se srpski faktor na Balkanu mora konkretno, a ne samo retorički uzimati u obzir, dok Vatikan nastupa oprezno i diferencirano, u skladu sa onim što ocjenjuje da je od interesa za katoličku crkvu u cjelini i položaj njenih pripadnika u raznim sredinama, a ne samo u suženim koordinatama hrvatskog kleronacionalizma. Oni koji su svoje argumentacije bez ikakve inventivnosti, šire vizije i sposobnosti za prilagođavanje promjenljivim međunarodnim okolnostima omeđili stereotipnim antisrpskim narativom i ukopali u samoviktimizacijski rov, a to ponajviše važi za dominantni bošnjački ideološki i politički diskurs, preneraženi su i razočarani praktičnom nedjelotvornošću svoje kuknjave i odsustvom očekivanog efikasnog odziva kod stranih pokrovitelja. Vrijeme bi bilo da smisle nešto novo, ali je pitanje da li su kadri.

Da li je došlo vrijeme da rimski papa posjeti Beograd i kako gledate na taj eventualni čin?

Moje lično mišljenje o ovoj izuzetno kontroverznoj temi nije naročito bitno. Ipak, pošto me već pitate, rekao bih da nisam siguran da li je došlo vrijeme da poglavar Rimokatoličke crkve posjeti Srbiju, ali da bi je papa Franja možda mogao posjetiti i da bi njegov dolazak bio višestruko koristan.  Važnije od toga šta ja mislim jeste kako danas objektivno stoje stvari u vezi sa papinom eventualnom posetom i da li je ona realno moguća. Nije tajna da je glavna prepreka dolasku naslednika na katedri Svetog Petra nespremnost Srpske pravoslavne crkve da ga pozove, iako i među našim jerarsima u tom pogledu postoje nijansirani stavovi. Razlozi za rezervisanost naše crkve su poznati i shvatljivi. A papa svoje posjete uvek smatra i državnim i pastoralnim, što je u logici dvojne, duhovne i svjetovne prirode njegovog vrhovništva.

Međutim, papa Franja je nedavno boravio u pravoslavnoj Grčkoj bez crkvenog poziva, ali i bez demonstrativnog protivljenja Atinske arhiepiskopije. Težište njegove misije bilo je humanitarno, povezano sa odnosom prema migrantima, ali se u opštem smislu i izvinio zbog istorijskih ogrešenja katolika o pravoslavnu braću u Hristu, što se u Grčkoj prvenstveno vezuje za strašno krstaško razaranje Konstantinopolja 1204. godine.

Ali, srpska negativna iskustva sa Vatikanom i, posebno, Katoličkom crkvom u Hrvatskoj, drugačija su i, što je veoma bitno, svežija, a u određenom vidu traju i danas. Na državnom nivou u poslednje vrijeme je došlo do ubrzavanja diplomatske dinamike u bilateralnim srpsko-vatikanskim odnosima, ministar spoljnih poslova Nikola Selaković posjetio je Svetu Stolicu, a njegov kolega, sekretar u Državnom sekretarijatu za odnose sa državama Pol Galager u neuobičajeno kratkom roku uzvratio mu je posjetu, da bi prije nekoliko dana i uticajni prelat Vinčenco Palja bio primljen u Vladi Srbije. Očigledno je da obostrano postoji svijest o potrebi učvršćivanja i unapređivanja odnosa, pogotovo u kontekstu regionalnih zbivanja i procesa. Vidjećemo šta će to sve donijeti. Bez ikakvog prejudiciranja bilo čega, jer za to nemam dovoljno informacija, a ni kompetencije, ono što sa pouzadnjem mogu reći jeste da je papa Franja jedini do sada koji bi, pod određenim precizno dogovorenim uslovima, mogao doći u posjetu Srbiji, kao i da takvoga posle njega vjerovatno zadugo neće biti.