Prevlaka – pitanje suvereniteta Crne Gore i Boke Kotorske

Piše Mašan Ercegović

Suverenitet označava potpunu vrhovnu vlast države na sopstvenoj teritoriji, cjelovitost teritorije, potpunu nezavisnost od spoljnih uticaja i sposobnost da uđe u odnos sa drugim državama (1), na šta je oslonjena i Montevidejska konvencija o definiciji države usvojena 1933. godine (2).
Pitanje Prevlake kao i set svih drugih isporučenih zahtjeva Republike Hrvatske se de jure – zahvaljujući Badinterovoj komisiji i tzv. međunarodnoj zajednici (3), javljaju kao posljedica disolucije SFRJ kao zajedničke države, a de fakto kao posljedica secesionizma određenih bivših republika zajedničke države, i kao takva ne mogu i ne predstavljaju uslove definisane Kopenhaškim sporazumom za članstvo u Evropskoj uniji.

Zaključkom Evropskog parlamenta (4) iz juna tekuće godine je konstatovano da bilateralni problemi i odnosi van Kopenhaških kriterijuma ne mogu i ne smiju biti korišćeni kao uslov za pristupanje država kandidata u članstvo Evropske unije.

Pitanje razgraničenja na Prevlaci, primarno, a i svi drugi isporučeni zahtjevi Republike Hrvatske prema našoj državi predstavljaju par excellence bilateralna pitanja i po tom osnovu, u skladu sa vlastitom ustavno-pravnom legislativom, međunarodnim javnim pravom i međunarodnim javnim poretkom, tiču se državnog suvereniteta i rješavaju se na principima njegovog poštovanja i njegovog osnovnog principa – „reciprocus: koji odlazi i vraća se“ (5), i podrazumijevaju jednakopravni uzajamni odnos između država. To dalje znači da jedna država ima pravo da građane i interese druge države tretira jednako ili na isti način kako ta druga država tretira njene građane i interese.

Ponavljajući ovaj stav ostajem lično pri već javno iznesenom (6) prijedlogu da pregovore sa Republikom Hrvatskom, posebno pitanje razgraničenja i statusa poluostrva Prevlake zbog njenog značaja za suverenitet i teritorijalni integritet naše države, nikako ne treba prekinuti, izbjegavati, ignorisati ili gurnuti pod tepih. Naprotiv, radi sigurnije i bezbrižnije i hrvatske i naše budućnosti, nužno je sva otvorena pitanja razriješiti, ali ih je neophodno izmijestiti iz pregovora u vezi ispunjavanja kriterijuma za pristupanje Evropskoj uniji jer ona tamo niti pripadaju niti su uvršćena. Već je kroz direktne bilateralne odnose, u skladu sa međunarodnom diplomatskom praksom, putem direktnih međudržavnih pregovora, otvorene bilateralne konferencije ili na neki drugi dogovoreni način putem bilateralnih pregovora, svakako, razriješiti.

Ovakvim pristupom Vlada Crne Gore i njena diplomatija bi jasno apostrofirali sljedeće:

jasno izraženu namjeru za članstvo u Evropskoj uniji i, uz to, posebno manifestovali poznavanje i respektabilnost prema kriterijumima kojima se ocjenjuje njena pripremljenost i osposobljenost za članstvo u EU;

jasno iskazali i želju i namjeru da rješavaju sporna pitanja sa susjednim državama u skladu sa međunarodnim javnim pravom uz poštovanje Kopenhaških kriterijuma i standarda;

izbjegli bi situaciju da prihvataju iznuđena rješenja koja se u perspektivi mogu vratiti kao bumerang u negativnom smislu (recimo, razgraničenje po hrvatskom prijedlogu);

iskazali bi jasno i nedvosmisleno opredjeljenje za poštovanje i svog i tuđeg državnog suvereniteta u skladu sa međunarodnim javnim pravom; i

nedvosmisleno potvrdili vlastiti istorijsku državotvornost, dugotrajnost i političku principijelnost u poštovanju pravila u međunarodnim odnosima i istorijsko neupitno zajedničko diplomatsko iskustvo u međunarodnom javnom poretku počev još od 1813. godine (7).

Sem navedenog, primjena ovakvog načina i pristupa rješavanju međudržavnih pitanja na bilateralnom planu omogućila bi i uvođenje pravno-legislativnog i istorijskog aspekta u pregovore sa Republikom Hrvatskom, što bi nesporno povećalo šanse da se donose sveobuhvatnije, cjelishodnije, pravnom i istorijskom nasljeđu koherentnije, a time objektivnije, utemeljenije i pravičnije odluke po obije strane.

Ovaj pristup bi, posebno, bio poželjan kod rješavanja pitanja razgraničenja na Prevlaci jer bi u pravno-legislativnom smislu uključio i sljedeće:

prvo, definiciju zaliva po Konvenciji UN o pravu mora iz 1982. godine usvojene na Jamajci (8), i koja glasi: „Zaliv se smatra unutrašnjim vodama obalne države onda kada ta država vlada ulazom u zaliv i cijelom njegovom obalom.“ Nadam se da niko neće stati na stanovište da Boko-kotorski zaliv ne potpada pod unutrašnje vode Crne Gore;

drugo, granice između banovina Kraljevine Jugoslavije su ustavna kategorija po Ustavu iz 1931. godine i promijene su revolucionarnim putem, ukidanjem starog i formiranjem novog društveno-političkog sistema (9);

treće, granične administrativne linije između republika FNRJ, tj. SFRJ, nakon Drugog svjetskog rata stavljene su u nadležnost Savezne skupštine po Ustavu od 31.01.1946. godine (10), koja o ovom pitanju nikada nije odlučivala niti usvojila bilo kakvu odluku, te one time ne predstavljaju ustavnu kategoriju, već samo relikt unutrašnjih partijskih dogovora KPJ koji takođe nigdje nisu objavljeni;

dalje, granice novih država nasljednica SFRJ ustanovljene su na osnovu tako uspostavljenih administrativnih granica, nekritički prihvaćenih od strane Arbitražne komisije – tzv. Badinterove komisije, koja je bila tek savjetodavno tijelo Mirovne konferencije o SFRJ, i nije ni formirana od strane Ujedinjenih nacija kao jedino ovlašćenih, već od strane Evropske ekonomske zajednice 27.08.1991. godine;

i konačno, kod utvrđivanja novih granica država nasljednica primjenjen je princip uti possidetis – „kako posjedujete tako ćete nastaviti“, i isti princip je primjenjen i kod vojne nepokretne imovine, a valjda se zna ko je posjedovao Pontu Oštru (11).

Kada je u pitanju istorijski aspekt, ništa manje važan, valja napomenuti sljedeće:

prvo, u istoriji nije poznato da se hrvatska država na jadranskom priobalju ikad prostirala južnije od rijeka Cetine i Zrmanje, sve do priznanja 1992. godine;

drugo, od sredine 19. vijeka pa sve do 1992. godine Pontu Oštru je držala vojska države kojoj je Boka Kotorska pripadala, pa je tako Kotarski sud u Dubrovniku svojim rješenjem od 12.01.1969. godine kao vlasnika na nepokretnostima na Prevlaci upisao Državni sekretarijat za poslove narodne odbrane kao organ upravljanja;

treće, primjenom ovog aspekta bi se potvrdila istorijska validnost Ugovora o ujedinjenju Crne Gore i Boke Kotorske iz 1813. godine, tj. Dobrotske deklaracije, i time jasno potvrdila istorijska i državotvorna svijest naših predaka i njihova dalekosežna politička prediktabilnost potvrđena svim kasnijim istorijskim događajima;

konačno, Bokelji su 1918. godine teritoriju Boke Kotorske u zajedničku, novu, slobodnu i vlastiti državu, zahvaljujući preko 2100 bokeljskih solunskih dobrovoljaca, unijeli kao slobodnu i cijelovitu, što kasnije ni Rapalskim sporazumom iz 1920. godine nije moglo biti opovrgnuto – naprotiv, potvrđeno je.

Baštineći ove i slične neosporne činjenice, čini se logičnim zaključiti da insistiranje Republike Hrvatske na razgraničenju na moru, a ne na kopnu poluostrva Prevlake, i u tu svrhu korišćenje konsenzusnog prava odlučivanja u okviru Evropske unije radi sprječavanja zatvaranja pojedinih poglavlja u pristupanju Crne Gore u članstvo Evropske unije, nikako ne mogu imati dobronamjerni karakter, posebno sa istorijskog aspekta, dok prihvatanje razgraničenja na moru po ideji hrvatske vlade, od strane naše diplomatije i vlade, ne bi se moglo nikako drugačije ocijeniti osim kao kapitulacija istorijskih razmjera.

Kako u novovjekovnoj istoriji u ponašanju međunarodne zajednice u pogledu naših nacionalnih i državnih interesa nemamo ni jedan primjer objektivnog i fer stanovišta, a kamoli pravičnog, to se logično nameće prirodan zaključak da u ovom konkretnom slučaju razgraničenja sa Republikom Hrvatskom, ukoliko naša vlada i diplomatija neposrednim pregovorima ne mogu postići pravedan dogovor, ne bi se smjelo ići na arbitražu. Već, zahvaljujući tački 2. Protokola o privremenom režimu na Prevlaci između dvije države (12), obavezno zadržati privremeni režim do daljnjeg. Prirodno, uz insistiranje na obustavi bilo kakvih aktivnosti na teritoriji koja je obuhvaćena tim režimom.

Ovo je zaključak koji proističe iz prethodno navedenog i kojeg bi se bilo pametno pridržavati u cilju očuvanja elementarnog državnog suvereniteta i integriteta.

Reference: (zadržane su kao u originalu, samo tipografski normalizovane)

Hrvatska enciklopedija; Leksikografski zavod M. Krleža, 2013–2025, pristupljeno 27.11.2025.

M. Shaw, Britannica Editors, History, 11.10.2025.

Rezolucije SB UN o krizi u SFRJ, „Međunarodna politika“, Pravni fakultet i FPN Beograd, 1994.

Zaključci EU parlamenta – jun 2025.

Ustav Crne Gore, Sl. list CG br. 1/2007 i 38/2013.

M. Ercegović, „Zašto smo tu gdje jesmo“, portal Radio Kotor, 30.06.2025.

Berlinski kongres, Crna Gora – međunarodno priznata, CANU.

Konvencija UN o pravu mora, 1982, Montego Bej – Jamajka; Convention on the Sea and Contiguous Zone, Wikipedia, 2012.

Ustav Kraljevine Jugoslavije 1931, pfsa.unsa.ba, 2017.

Ustav FNRJ 1946, bs.wikisource.org.

Rješenje Kotarskog suda u Dubrovniku od 12.01.1969.

Protokol između Vlade Republike Hrvatske i Savezne vlade SRJ o privremenom režimu uz južnu granicu između dvije države, Scribd.com, 2025.

(Mišljenja i stavovi u rubrici Kolumne/Drugi pišu nisu nužno stavovi redakcije Borbe)