U selu Velika 28. jula 1944. godine dogodio se zločin masovne odmazde nad civilnim stanovništvom. U ovom monstruoznom zločinu stradalao je više od 500 ljudi, međutim, spisak nije konačan, i dalje se utvrđuju imena masakriranih seljana. Svake godine stanovnici na dostojanstven način obilježavaju ovaj datum.
Zločin je dugo bio prikrivan i pokolj u Velici se ne nalazi na mapi nacističkih zločina u Evropi. Za njega se ne zna čak ni u uskim stručnim krugovima koji se bave ovom tematikom. Zašto je to tako i zašto je za neke ovo još uvijek zaboravljeni zločin nažalost ni danas nema odgovora. Ali narod nije zaboravio.
Mitropolit Joanikije rekao je jednom prilikom da je Velika mali Jasenovac.
U velikom pokolju ubijene su dvije trećine nejači u selu. Rasporeno je pet trudnica. Malom Matu Simonoviću odsjekli su obje noge i okačili ga na šljivu – pričali su mještani ranije.
Stradala su i djeca, pa su dječaku Tomu Vučetiću zločinci su odrali kožu i umro je u najgorim mukama. U kući Tomice Gojkovića ubili su 15 članova, u kući Dušana Simonovića sedmoro članova porodice…
Zločin su prema dostupnim podacima počinili pripadnici 21. SS “Skenderbeg divizije”, 7. SS “Princ Eugen” divizije i jedinice sastavljene od lokalnih muslimana koje su bile pod komandom nacističke Njemačke.
Na ovom području odvijale su se borbe između jakih njemačkih snaga i partizanskih jedinica. Uz veliku pomoć lokalnih stanovnika (Veličana) partizanske snage su nanijele težak poraz njemačkim trupama. Umjesto da totalno unište elitnu 7. SS “Princ Eugen” diviziju i razbiju 21. SS “Skenderbeg diviziju”, partizanske jedinice se iznenada povlače ostavljajući narod koji im je nesebično pomagao na milost i nemilost nacistima. Nakon odlaska partizanskih jedinica, nacisti sprovode odmazdu nad civilnim stanovništvom.
Prema svjedočenju, iz auta u pokretu komandant njemačkih trupa August Šmithuber podiže dva prsta u vazduh, i daje znak svojim vojnicima da imaju dva sata za odmazdu..
Uz poklič „Imate dva sata da im radite šta ‘oćete“, ovo su samo neke od metoda kojima su seljani ubijani i mučeni:
– vađenje djeteta iz utrobe majke
– dranje kože s lica
– bacanje živih ljudi u vatru
– ubijanje novorođenčadi
– klanje djece na stablima šljiva
– urezivanje krstova na grudima
– bacanje djece u vis i mučko ubijanje bajonetima
– silovanje djevojaka
– vješanja po drveću i mučko ubijanje djece i staraca
Veličani su uspjeli da dođu i do dokumenata SS divizije „Skenderbeg“ o svojim zarobljenim precima, a u znak sjećanja na stradanje i mučeništvo u mjestu Velika potomci su podigli Crkvu Svetih Kirika i Julite koju su 28. jula 2001. osveštali Njegovo visokopreosveštenstvo mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije i vladika Joanikije.
Svake godine mještani ovog malog mjesta uz sveštenstvo SPC odaju počast stradalima u ovom strašnom pokolju,
