Piše: Radko Garčević
Beograd, prijestonica Srbije, najčešće je bombardovan i uništavan grad u Evropi.
U rano nedeljno jutro 6. aprila 1941 godine usnula prijestonica, tačno u 6:30 časova, probudila se u košmaru koji je donijela njemačka avijacija zasipajući grad sa 440 tona bombi. Podmukli napad bez najave užasom je prekrio lica ljudi. Bombardovanje Beograda je počelo.
Prvi objekat koji su uništen bila je Narodna biblioteka sa 350.000 knjiga, a ovaj cilj, kako se kasnije saznalo, odabrao je lično njemački kancelar Adolf Hitler podstaknut svojom ego manijom.
Razlog za bombardovanje Beograda bio je vojni prevrat koji se desio 27. marta 1941. godine. Prevrat su izvršili visoki oficiri jugoslovenske vojske pod komandom brigadnog generala vojnog vazduhoplovstva Borivoja Mirkovića.
Pučisti su sa vlasti svrgnuli tročlano kraljevsko namesništvo kneza Pavla Karađorđevića, dr Radenka Stankovića i dr Ive Perovića. Naravno, oborena je i vlada Cvetković–Maček, čime je Protokol o pristupanju Kraljevine Jugoslavije Trojnom paktu poništen. Vlast je predata maloljetnom Petru II Karađorđeviću. Na čelo nove Vlade je postavljen komandant vazduhoplovstva Dušan Simović, a za potpredsjednika je imenovan akademik Slobodan Jovanović. Proces vojnog puča su pratile i masovne demonstracije u Beogradu. Uzvikivale su se parole „Bolje rat, nego pakt” i „Bolje grob, nego rob”.
Adolf Hitler je u nevjerici gledao slike iz Beograda. Nevjerica je vrlo brzo prerasla u nezapamćeni bijes, prije svega prema Srbiji i srpskom narodu. Istog dana kada je izvršen vojni puč i kada je u Berlin stigla informacija o istupanju Jugoslavije iz Trojnog pakta, Firer je sve svoje raspoložive snage usjmerio ka jednom cilju – potpunom uništenju Jugoslavije, prije svega Beograda. Operacija uništenja Beograda je u istorijskim spisima poznata pod imenom „Strašni sud” (nem. Strafgericht). Tog sudbonosnog 27. marta 1941. godine, Adolf Hitler je potpisao Direktivu broj 25 u kojoj je pisalo: „Namjeravavam da upadnem u Jugoslaviju snažnim prodorima iz područja Rijeke, Sofije sa opštim pravcem ka Beogradu i dalje ka jugu sa ciljem da se jugoslovenskoj vojsci zada odlučujući poraz, kao i da se južni dio Jugoslavije odsiječe od ostalog dijela zemlje i pretvori u bazu za dalje operacije njemačko-italijanskih snaga protiv Grčke. Posebno naređujem: da čim se završi koncentracija snaga i čim to dozvole meteorološki uslovi, sva jugoslovenska površinska postrojenja kao i sam Beograd moraju biti uništeni neprekidnim dnevnim i noćnim vazdušnim napadima.“
Nemački feldmaršal Evald fon Klajst, na suđenju nacistima posle rata, dao je svoje viđenje ove Hitlerove odluke
Vazdušni napad na Beograd 1941. godine imao je prvenstveno političko-teroristički karakter i nije imao ništa zajedničko sa ratom. To bombardovanje iz vazduha bilo je stvar Hitlerove sujete, njegove lične osvete.“
Bombardovanje Beograda 6. aprila 1941. stavljeno je pod komandu pukovnika Aleksandera Lera i njegove 4. vazdušne flote. Sam pukovnik dobio je lično od Hitlera posebno naređenje – prvo srušiti Narodnu biblioteku.
Generalu Leru je, posle rata, pred vojnim sudom Jugoslovenske armije suđeno za ratne zločine. Proglašen je krivim, a kazna je bila smrt. Tokom saslušanja Ler je potvrdio da je od Hitlera dobio direktno naređenje za uništenje Beograda u bombardovanju.
„U prvom naletu trebalo je da srušimo Narodnu biblioteku, pa tek onda ono što je za nas vojnički bilo interesantno. To je naređeno zato što je u toj ustanovi sačuvano ono što je vjekovima činilo kulturni identitet tog naroda“, naglasio je Ler.
Hrabro Jugoslovensko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana su 6. i 7. aprila uspjeli da obore između 90 i 100 neprijateljskih aviona, dok je JKRV u samo prva dva dana izgubio 24 aviona u odbrambenim misijama i 40 na zemlji.
Nažalost, njemački blickrig i napad bez objave rata sprečili su ozbiljniji otpor odbrane Beograda. Uprkos tome junaci domaće vojske pružili su maksimalan otpor okupatorima.
Svim žrtvama koje su stradale u bombardovanju Beograda 6. aprila 1941. na Novom groblju 1966. godine podignuto je Spomen-groblje.
Dvadeset devet mermernih ploča nalazi se na osam ozidanih betonskih humki, koje podsećaju na rovove u kojima su primarno sahranjivani postradali. Na posebnim pločama ispisana su imena 646 identifikovanih žrtava i podaci o 909 neidentifikovanih muškaraca, 393 žene i 59 djece.
