Je li vrijeme da se Crna Gora suoči sa Lijevim skretanjima: Konačno pomirenje dolazi uz suočavanje sa prošlošću

Mitropolit crnogorsko primorski Srpske pravoslavne crkve Joanikije gostujući na Javnom servisu a povodom Njegoševih dana dotakao se i podjela koje postoje u Crnoj Gori ali i izazvao politički zemljotres kazavši da se lično zalaže za osudu četničkih, komunističkih ali i nacističkih zločina a sve u ciju pomirenja u našoj zemlji.

„Nacistički zločini nad pravoslavnim narodom Pive i Velike, u našoj istoriji zaobilaženi su cijelo vrijeme. Tu su pobijena djeca, pobijene su žene, trudnice, majke, goloruki narod, nedužna omladina. Sveštenici su ubijani. Taj zločin je bio zaobiđen. Istina, komunističke vlasti su bile osnovale komisiju za popisivanje zločina, drugih, naravno ne i komunističkih, i ona je radila do 1948. godine. Potom su došli neki drugi interesi, da se to sve zaboravi, i da se to skrajne. Prvo je Josip Broz Tito htio da se obračuna sa svojim protivnicima, zbog toga je stvoren i Goli otok, a pitanje je i da li je Goli otok kod nas istorijski obrađen kako valja“, kazao je mitropolit Amfilohije.

On je rekao da je u nauci uvijek potrebno da se iznova sagledaju stvari.

„Ja sam se zalažem da se popišu svi zločini, i četnički, i komunistički, i nacistički zločini, okupatorski. Ali je za nas velika sramota da smo se iskasapili međusobno u toku rata. Mnogo više nas je poginulo u međusobnim obračunima nego u borbi protiv okupatora. Zar to nije sramota? Zar ne treba da se kao zajednica zbog toga pokajemo“, rekao je vladika Joanikije.

A govoreći o zločinima, nije prvi put da Crkva poziva da se istraže i komunistički zločini, posebno imavši u vidu da je gotovo 80 godina akcenat bio samo na onim četničkim. Put ka tome svakako jesu čuvena „Lijeva skretanja“ – termin koja je KPJ koristila da opiše radikalne politike i strategije, među drugima opisane i kao revolucionarni teror odnosno Crveni teror koje su sprovodili samozvani ljevičarski elementi u partiji i partizanskim jedinicama tokom Drugog svjetskog rata uglavnom u Crnoj Gori, Hercegovini i Srbiji, i u manjem obimu u Hrvatskoj i Sloveniji.

U tim oblastima je krajem 1941. i početkom 1942. došlo do masovnih ubistava, paljenja sela i konfiskacije imovine motivisanih partizanskim strahovima od pete kolone i klasnom borbom. Kao rezultat brojnih zločina komunista, mnogi seljaci iz istočne Hercegovine i Crne Gore, koji nisu bili kolaboracionisti ili kulaci su masovno pristupali četnicima. KPJ je kasnije osudila akcije sprovedene u ovom periodu i kaznila nekoliko lokalnih komandanata, navode izvori.

Jedan od važnijih razloga za poraz partizana u Crnoj Gori i Hercegovini na početku rata su zločini koje su partizani učinili u periodu koji je tome prethodio. Fizička likvidacija vršena je kako strijeljanjem tako i hladnim oružjem, klanjem i maljevima. Najpoznatija lokacija na kojoj su vršeni zločini u Crnoj Gori je svakako Pasje groblje kod Kolašina gdje je pobijen veći broj onih koje su komunisti vidjeli kao svoje neprijatelje.

Na Badnji dan 1942. godine partizani su u kolašinskom lugu na desnoj obali Tare, nad tijelima 240 unakaženih građana, razapeli lešinu psa. Među njima su bila i dva sveštenika iz sreza kolašinskog: Đuro Tomović i Petar Grdinić.

Iz rovačke opštine ubijeni su i bačeni u jamu Mrtvica, u februaru 1942, sveštenik Krsto Bećković i teolog Peko Jovanović. Ista jama progutala je još 16 Rovčana.

Kao komandant okupiranog Kolašina, major Joksimović je nekoliko mjeseci kasnije prisustvovao iskopavanju žrtava „pasjeg groblja“. On je sve žrtve okvalifikovao kao nevine:

Pred tim jezivim prizorom nemo stojimo svi, naročito rodbina. Ona ne može da prepozna leševe svojih milih i dragih, jer su strašno unakaženi i bez pojedinih djelova tijela. Ruke i noge su im polomljene; zubi povađeni grubim kliještima još dok su bili živi; lobanje su im razmrskane drvenim maljevima, čije su udarce čuli stanovnici najbližih kuća one svete noći uoči Božića. Sve u svemu, pravi pakao na zemlji, u koji su dotjerani i u kome su stradali pravednici, Srbi pravoslavne vjere i nacionalno opredijeljeni. To su bili ljudi iz svih društvenih redova, od sudije do običnog radnika. Njihova je jedina „greška“ bila što nisu prihvatili bezbožnički komunizam…

Osim ovog zločina poznati zločini su počinjeni na taj način što su žrtve posle likvidacije bacane u kraške jame, pa su protivnici partizane pogrdno nazivali Jamarima. Najpoznatije jame gdje su izvršeni ovi zločini su jama u selu Griže kod Berana, Šahotička jama kod Bijelog polja, Šavnička jama, jama kod Rijeke Crnojevića i kotorska jama kod Nikšića.

Pismom od 14. februara 1942. Tito naređuje štabu Crnogorsko-sandžačkog partizanskog odreda, da strijelja „sve one koji su potpomagali četnike i bili naklonjeni njima“. Tito, dalje, naređuje da štab odreda „raščisti sa labavim i kolebljivim elementima energično i bez milosrđa“, to jest, da se takvi strijeljaju. U Titovom pismu, iz februara 1942. podređenim štabovima, naređeno je da se odmah razoružaju i strijeljaju svi oni „u koje se može posumnjati da će sjutra biti naši neprijatelji“. Tito je, takođe, naredio da se konfiskuje (oduzme) sva imovina „odbjeglih četnika kao i svih petokolonaša i neprijatelja i razbijača narodne borbe“.

U Crmnici su komunisti opljačkali skoro sve manastire, a u nekima su čak i logorske vatre palili. Tako je u crkvi Svete Petke u Podgori potpuno uništen ikonostas sa ikonama i odeždama.

Za vreme napada na Pljevlja, 1. decembra 1941. godine, komunisti su upali u manastir Svete Trojice. Uhvatili su arhimandrita Serafima Džarića, 75-godišnjeg starca, prethodno mu počupali bradu, a onda ga zadavili.