U prazničnom i nadahnutom duhu proslave prvog srpskog prosvetitelja, Svetog Save, širom Crne Gore ovih dana održavaju se brojne svečanosti, akademije i sabranja posvećena liku i djelu prvog srpskog arhiepiskopa, učitelja i duhovnog oca našeg naroda. Svetosavlje, kao put vjere, znanja, kulture i zajedništva, i ove godine okuplja narod oko neprolaznih vrijednosti koje je utemeljio Sveti Sava.
Centralna i svečana Svetosavska akademija održana je sinoć, u navečerje praznika, u Podgorici – gradu u kojem je, u savremenom istorijskom smislu, obnovljeno i snažno utemeljeno svetosavsko sabranje, ali i koji je kolijevka i rodno mjesto velikog župana Stefana Nemanje, oca Svetog Save, potonjeg monaha – Svetog Simeona Mirotočivog. U prostoru bivšeg Doma vojske (doma JNA), danas Muzičkog centra, pred više stotina okupljenih građana – vjernika, prosvjetnih radnika, kulturnih poslenika i mnogobrojnih gostiju, priređena je veličanstvena akademija u čast Svetog Save, prvog srpskog arhiepiskopa i prosvetitelja.
Svečanoj akademiji prisustvovali su: NJegovo visokopreosveštenstvo Arhiepiskop cetinjski Mitropolit crnogorsko-primorski g. Joanikije, NJegovo preosveštenstvo Episkop dioklijski g. Pajsije, akadmik prof. dr Jovan Delić, NJegova ekselencija ambasador Republike Srbije u Crnoj Gori g. Nebojša Rodić, potpredsjednik Vlade Crne Gore mr Momo Koprivica, ministarka kulture i medija gđa Tamara Vujović sa saradnicima, gđa Jelena Borovinić Bojović predsjednica Skupštine Glavnog grada, gđa Žana Praščević Milačić, pomoćnica predsjednika skupštine Crne Gore g. Andrije Mandića, g. Miodrag Bešović, generalni direktor Direktorata za zaštitu i spašavanje, g. Nikola Rovčanin, izvršni direktor Elektroprivrede Crne Gore, g. Vladimir Čađenović, izvršni direktor Elektrodistributivnog sistema Crne Gore, g. Radoš Kastratović, advokat i predsjednik Crkvene opštine Podgorica, gđa Mr Jasna Jovanović, generalna direktorica Direktorata za cjeloživotno učenje, g. Dragan Bojović, poslanik u Parlamentu Skupštine Crne Gore, kao i mnogobrojno sveštenstvo i časni i uvaženi visoki gosti.
Svečano sabranje proteklo je u atmosferi praznične radosti, podsjećajući da je ličnost Svetog Save temelj duhovnog i kulturnog identiteta našeg naroda. Kroz prigodan kulturno-umjetnički program, riječi, muziku i scenske sadržaje, ukazano je na višestruki i višeslojni fundamentalni značaj Savinog djela, koje nijesu obilježile samo crkvene reforme i ustrojstvo Srpske crkve, već i snažno zalaganje za obrazovanje, mir, slogu i ljubav među ljudima.
Pozdravno slovo izgovorio je NJegovo visokopreosveštenstvo Arhiepiskop cetinjski Mitropolit crnogorsko-primorski g. Joanikije.
U duhu sabornosti i praznične radosti, Mitropolit Joanikije istakao je da svetosavske svečanosti nisu samo spomen na jednu istorijsku i svetu ličnost, već živo i savremeno duhovno okupljanje vjernog naroda oko Gospoda Isusa Hrista:
„Kada se sabiramo oko Hrista Gospoda, a u spomen Svetog oca našega Save, prvog arhiepiskopa srpskoga, od koga su zablistali božanski darovi i mi se trudimo da Hristu Bogu radi njegovog svetitelja prinesemo najljepše što ima. Zato nas ove naše svetosavske svečanosti tako svijetle, lijepe i dragocjene. Objedinjuje nas Sveti Sava i sve nas privodi u naručje Hristovo. Kao što je to činio, dok je hodao po ovoj zemlji, on to i danas čini silazeći sa neba i imajući tu slobodu kod Boga da nas sve zastupa i rukovodi, da nas i danas objedinjuje i osvećuje i prosvećuje.“
Govoreći o istorijskim temeljima i duhovnom nasleđu, Mitropolit Joanikije je ukazao i na duboku vezu Nemanjića sa prostorom današnje Crne Gore, kao i na njihovu ključnu ulogu u oblikovanju srpske državnosti i crkvenog identiteta. Posebno je istakao da autokefalnost Srpske crkve, koju je izdejstvovao Sveti Sava, nije značilo odvajanje i izdvajanje iz sveopšteg vaseljenskog pravoslavlja već puno i dostojanstveno uključenje srpskog naroda u zajednicu vaseljenskog pravoslavlja i prosvećenih narodâ. Ovo nasleđe, kako je naglašeno predstavlja veliku obavezu, ali i neiscrpni izvor duhovne snage i blagoslova u vremenima brojnih iskušenja.
„Mi smo posebno ponosni što postoji predanje, veoma zasnovano na istorijskim podacima, da su Nemanjići svojim starim porijeklom iz Crne Gore. Da su povezali, sjedinili i napravili moćnu državu od Raške i Zete i tako uzdigli Srpski rod i uključili ga u zajednicu prosvećenih, prije svega pravoslavnih, ali i naroda drugih vjera prosvećenog svijeta. Najveće djelo Svetoga Save, ako se to može tako reći, osnovanje Srpske crkve i dobijanje autokefalnosti – nije bilo neko odvajanje izdvajanje iz sveopšteg vaseljenskog pravoslavlja, nego uključivanje srpskog naroda sa punim dostojanstvom u zajednicu ostalih pravoslavnih naroda i to dostojanstvo prije svega dugujemo Svetome Simeonu i Svetome Savi, ali naravno i ostalim Nemanjićima. To je veliko nasleđe koji nas obavezuje i zbog toga se trudimo da od svake godine koliko je to nama moguće, u ovim dosta teškim problematičnim vremenima uznesemo blagodarnost Svetome Savi, ali on nas koliko god se potrudimo, svaki put još više blagoslovi i osnaži i uzvrati nam i ukaže nam na put kojim treba da idemo“, zaključio je Mitropolit Joanikije.
Svetosavsku besjedu proiznio je akademik prof. dr Jovan Delić.
Profesor dr Jovan Delić se uvodnom slovu osvrnuo na 790. godišnjicu upokojenja Svetog Save i njegov dubok uticaj na vjerski, kulturni i politički razvoj srpskog naroda. Istićući da je ovo najveća proslava i praznik za srpski narod, akademik je podsjetio na upokojenje Svetog Save (prije 790 godina) u bugarskoj prestonici Trnovu, u palati cara Asena, opisujući ga kao najvažniju ličnost u srpskoj istoriji, koja je za života priznata kao apostol i sljedbenik Hrista.
U daljem izlaganju Delić detaljno prikazuje višestruke doprinose Svetog Save kao reformatora, pisca, diplomate i apostola Srpskog naroda, naglasivši da je Sveti Sava ustanovio srpski jezik kao četvrti sveti liturgijski jezik, nakon hebrejskog, grčkog i latinskog, čineći ga prvim modernim jezikom koji je stekao ovaj status prije ostalih zapadnoevropskih jezika. Ovo dostignuće se navodi kao dokaz izuzetne diplomatske i duhovne moći Svetog Save na različitim dvorovima i vjerskim centrima.
Profesor dr Delić u nastavku svog izlaganja je govorio o značaju Svetog Save u osnivanju autokefalne Srpske pravoslavne crkve i njegovom uticaju na stvaranje crkvene organizacije koja je opstala do današnjih dana. On upozorava na važnost očuvanja tradicije Svetog Save, ističući da bez odgovarajućeg staranja, neko sa strane može preuzeti kontrolu u mnogim važnim aspektima društva, kao što se već i događalo u prošlosti.
Izlaganje akademika Delića obuhvata zlatni XIII vijek srpske istorije, opisujući ga kao period koji je trajao do smrti cara Dušana i nastavio se kroz različite istorijske epohe. Prof. dr Delić ističe da je ovo zlatno doba započeto i pripremljeno od strane osnivača dinastije Nemanjić, posebno Svetog Save, Svetog Simeona i Svetog Stefana Prvovjenčanog. Posebnu pažnju posvetio je manastirskim zadužbinama, naročito manastiru Hilandar na Svetoj Gori, koji je pod zaštitom čudotvorne ikone Presvete Bogorodice Trojeručice. Po riječima uvaženog profesora Sveti Sava i njegov otac Simeon su izvan Srbije izgradili srpske duhovne tvrđave i time unaprijedili ugled i status i države i Srpske pravoslavne crkve.
Profesor Delić je zatim napravio detaljan osvrt u pogledu različitih manastira i crkava izgrađenim u ovom periodu, među kojima su Žiča, Sopoćani, Manasija i drugi, predstavljajući ih kao spomenike srpskog duhovnog i kulturnog nasljeđa, dajući poseban akcenat na manastir Žiču kao prvo sjedište srpske arhiepiskopije i njen simboličan značaj.
Svoje izlaganje akademik prof. dr Jovan Delić završio je podsjećanjem na spaljivanje moštiju Svetog Save od strane Osmanlija 1594. godine, tokom srpskog ustanka, opisujući to kao trenutak kada je duhovno prisustvo Svetog Save postalo još snažnije i sveprisutnije među srpskim narodom, tumačeći to kao događaj koji je na kraju ojačao, a ne umanjio duhovni uticaj Svetog Save. Time je zaokružio izlaganja u kojem je ukazao na ulogu Svetog Save kao vizionara koji je izabrao duhovnu vlast umjesto svjetovne, praveći paralelu sa Kosovskim zavjetom i predstavljajući ga kao prethodnika duhovnih izbora koji će oblikovati srpski nacionalni identitet.
U kulturno-umjetničkom dijelu programa nastupili su harmonikaš Petar Balaban, narodni guslar Željko Vukčević, hor i orkestar „Sveti apostol i jevanđelista Marko“ iz Podgorice, tri sestre: Anđela Brajović, Marija i Milena Jovićević, kao i učenici Pravoslavne gimnazije „Sveti Sava“ iz Podgorice.
(Svetigora/Mitropolija)
