PRIREDIO: Jovan B. Markuš
Prof. Pavle Vujović bio je profesor matematike na Višoj Pedgoškoj školi na Cetinju, i osjećajući da se počelo sa krivotvorenjem naše istorije, kao što bi i u budućnosti moglo da se događa, o svom trošku štampao je na Cetinju 1971. godine jednu skromnu publikaciju naslova ,,O bivšim Crnogorcima”.
U predgovoru prof. Vujović piše sljedeće:
,,Moj brat može da se izjašnjava za sebe u pogledu narodnosti i vjere kako hoće, nezavisno da li tako osjeća ili iz nekih drugih razloga. Međutim on nema pravo, niti neko drugi, da mojim precima odriče ono što su bili i kako su se osjećali. Naša je dužnost da se tome suprotstavimo na kulturan način. To je naša dužnost i prema našim precima i prema našem potomstvu. To je dužnost i nas koji nijesmo istoričari.” [1]
Ovaj predgovor, za onoga ko misli logički i objektivno, može biti i u današnjem vremenu samo od koristi.
Falsifikati i njihovo sprovođenje u djelo tokom fašističke okupacije Crne Gore
Rukovođen unaprijed rečenim etičkim načelima, počeo sam kao inženjer da se malo detaljnije bavim analizom stanja nekih karakterističnih parametara za Crnu Goru tokom 20. i na početku 21. vijeka. Tako sam 2004. g. godine napravio jednu tabelu koju sam nazvao ,,Sličnosti i razlike između: Knjaževine i Kraljevine Crne Gore, fašističke okupacije u Drugom svjetskom ratu (,,Nezavisna država” Crna Gora) i današnje Crne Gore”.
Ilustrovani kalendar ,,Boka“ za 1911, Kotor / ,,Nova srpska kraljevina Crna Gora“
Za vrijeme Knjaževine i Kraljevine Crne Gore jedan broj uporednih parametara koji se odnose na: jezik, etničku pripadnost (narodnost), vjeroispovijest, državno uređenje i upravu, najbolje se može sagledati u udžbeniku za škole u kome piše između ostalog sljedeće:
,,Narod:
U Crnoj Gori žive sve sami čisti i pravi Srbi, koji govore srpskijem jezikom, a ima ih oko 300 000 stanovnika. Većina su pravoslavne vjere, a ima nešto malo rimokatoličke i muhamedanske vjere, ali treba znati, da smo svi srpskoga porijekla i srpske narodnosti.
Uprava:
Crnom Gorom vlada Kralj Nikola I iz slavne srpske porodice Petrović—Njegoš.
Pravoslavnom crkvom upravlja — mitropolit; rimokatoličkom — prabiskup, a muhamedanskom —muftija.
Do 1910. godine Crna Gora je bila knjaževina, a tada se proglasila kraljevinom.
Osim Crne Gore ima još srpskih zemalja u kojima žive naša braća Srbi. Neki su kao mi slobodni, a neki nijesu, nego su pod tuđinom.
Svaki Srbin u Crnoj Gori dužan je poznati i ljubiti svoju cjelokupnu domovinu — sve srpske zemlje, u kojima žive naša oslobođena i neoslobođena braća Srbi. Nijedan Srbin i Srpkinja, ma koje vjere bili, ne smiju požaliti ni život ni imanje za opštu srpsku slobodu, dobro, i blagostanje. Treba da je brat mio, koje vjere bio, jer teško bratu bez brata.”[2]
Kada su u pitanju državni simboli nesporno je da je: orao u državnom grbu bio bijele boje, da je narodna zastava bila trobojka bez aplikacija, da je državna himna bila ,,Ubavoj nam Crnoj Gori” koju je napisao Jovan Sundečić, a narodna ili nezvanična himna ,,Onamo, namo” koju je napisao kralj Nikola I Petrović Njegoš.
Prof. Predrag Vukić je svojevremeno izdao zbornik dokumenata pod naslovom ,,Srpstvo u Crnoj Gori” (Cetinje, 2004) a potom je i Narodna Stranka izdala zbornik dokumenata o jeziku, narodu i vjeri pod naslovom ,,Crnogorski identitet” (Podgorica, 2011), u kojima dokumenta pokazuju kako se narod iskazivao, kojim jezikom je govorio i kojoj je crkvi pripadao tokom proteklih vjekova.
Ja sam u knjizi ,,Grbovi, zastave i himne u istoriji Crne Gore” (Cetinje, 2007) dao stručni prikaz državnih simbola kroz vjekove a takođe i način na koji su zloupotrijebljeni ili falsifikovani pojedini današnji simboli.
Da bi se sagledale sličnosti i razlike između Kraljevine Crne Gore i Crne Gore za vrijeme fašističke okupacije u Drugom svjetskom ratu – neophodna je malo detaljnija analiza, koja pokazuje kako su počela falsifikovanja sa ciljem da se razori duhovno i političko biće Crne Gore.
Poslije okupacije Kraljevine Jugoslavije 1941. godine slijedilo je njeno razbijanje stvaranjem novih država pod protektoratom nacističke Njemačke, fašističke Italije i njihovih saveznika na Balkanu.
U Hrvatskoj je stvorena ustaška država pod pokroviteljstvom nacističke Njemačke na čelu sa poglavnikom dr Antom Pavelićem. Za kralja Hrvatske je postavljen knez Savojske kuće, Vojvoda od Spoleta, dobivši ime Zvonimir II.
Po istom receptu italijanski fašisti su pokušali da dovedu na presto “Slobodne i Nezavisne Kraljevine Crne Gore“ unuka kralja Nikole, princa Mihaila Petrovića Njegoša. Veliki patriota i čovjek od časti je odbio okupatorsku krunu, odbacujući manipulacije sa Crnom Gorom, njenom slobodom i dinastijom Petrović Njegoš. Umjesto krune odabrao je ratno zatočeništvo u nacističkim logorima.
Princ Mihailo Petrović Njegoš
Okupacijom Crne Gore počelo je njeno komadanje, tako da je član Centralnog komiteta za uspostavu Nezavisne Crne Gore dr Novica Radović u listu “Zeta“ morao da reaguje na namjere ustaškog poglavnika ističući sljedeće: “Istina, izjava g. dr Pavelića od 23. ovog mjeseca dopisniku mađarskog lista “Ahturblet“, da će granice između Crne Gore i Hrvatske biti uređena na bazi istorijskih granica, primljena je u Crnoj Gori sa radošću. Ipak, naši prijatelji iz dvadesetogodišnje borbe za pravo, slobodu, ravnopravnost i istorijsku političku individualnost: K sebi ruke!„[3]
Crnogorski separatisti prema tuđim i davno projektovanim planovima, zajedno sa fašistima su krenuli u promjenu duhovnog i političkog bića Crne Gore. Propagirajući narodonosnu individualnost najavili su nacionalno oslobodilačku eru.[4] Prihvatajući fašističku ideologiju odbacuju vrednosti građanske demokratije kažu: “Moramo se osloboditi lažnih partijskih apostola, sofističke škole i sladunjavih pilula kapitalističko-demokratskog režima.“[5]
Pozivajući se na hiljadugodišnju kulturu i državnu nezavisnost ističu da imaju “svoju književnost, svoj jezik, svoju vjeru i svoju umjetnost“ a takođe da imaju “svoje genije, svoje simbole i svetinje, svoju zastavu i svoje narodno ime“.[6]
Kralj Nikola pozdravlja Cetinjane / ilustracija
Tvrde da se etnički formirao posebni “crnogorski narod“.[7] Propagiraju, importovanu i staru teoriju, da Crnogorci nijesu Srbi nego da su nastali stapanjem Dukljana i Ilira, a o bratstvu sa Arbanasima kažu: “Mi smo i krvno vezani sa njima stapanjem Slovena i Ilira u Crnogorce i Arbanase“.[8] U tom smislu pozivaju crnogorsku omladinu na “nacionalnu izgradnju i uzdizanje“ ukoliko želi da imaju “slobodnu Crnu Goru“.[9]
Umjesto državne (narodne) zastave, trobojke iz vremena Knjaževine i Kraljevine Crne Gore nametnuta je crnogorska ratna zastava – alaj barjak, bijeli dvoglavi orao na crvenoj podlozi.[10]
Uslijedila je naredba o zabrani postojećih udžbenika u svim osnovnim i srednjim školama. Poslije ove došla je naredba Visokog komesara za Crnu Goru o novim nastavnim programima.[11]
Srpski jezik, koji je bio zvanični jezik u Knjaževini i Kraljevini Crnoj Gori, preimenovan je u crnogorski a list “Zeta“ je počeo da objavljuje italijansko-crnogorski rječnik uz napomenu: “Svaki naš čitaoc, ako bude redovno pratio ovaj rečnik moći će za vrlo kratko vrijeme naučiti kako se govori, čita i piše italijanski i crnogorski“.[12]
Fašisti i separatisti su počeli, pored jezika, da preimenuju i ulice. Tako su na Cetinju izbrisali ime Njegoševo preimenujući Njegoševu ulicu, pod obrazloženjem da joj vraćaju staro ime.[13]
Okupacione vlasti u saradnji sa separatističkim komitetima su sakrili od pogleda javnosti, zagradile daskama “spomenik izginulim omladincima 1918. godine, kao i ploču za spomen rođenja kralja Aleksandra“.[14] Ubrzo su srušili spomen grobnicu u kojoj su se nalazili zemni ostaci 30 omladinaca poginulih u bratskom sukobu na Božić 1919. godine, kao i spomenik jedinog kralja koji je rođen na Cetinju i unuka kralja Nikole kralja Aleksandra Karađorđevića.
Djed i unuk, kralj Nikola i kralj Aleksandar
Maj 1941. godine, je za crnogorske separatiste bio značajan mjesec tako da su čak preimenovali i staru crnogorsku narodnu pjesmu “Oj, junaštva svijetla zoro“ u “Oj, prekrasna majska zoro“.[15] Ova popularna rodoljubiva pjesma “Oj, junaštva svijetla zoro“ prvi put je javno otpjevana 1863. godine, a njen tekst štampan u “Liri“ 1884. godine. Autentični tekst ove pjesme glasi:
‘‘Oj, junaštva svijetla zoro oj!
Majko naša Crna Goro!
Na tvojim se vrletima, oj!
Razbi sila dušmanina.
Jedina si za slobodu, oj!
Ti ostala srpskom rodu.
Dat‘ će Bog i sveta mati oj!
Da se jednom sve povrati.“[16]
U javnosti je fašistički diktator Musolini oslovljavan kao Duče (vođa), a nacistički Hitler kao Firer (vođa). Po ugledu na njih i dr Sekule Drljević je postao separatistički vođa i narodni učitelj. List “Zeta“ je pozdravio Drljevićev dolazak 12. maja 1941. iz ustaške Nezavisne Države Hrvatske u okupiranu Crnu Goru, naslovom: “Živio Narodni učitelj i Vođa, dr Sekula Drljević! I dobro nam došao!“ U čast dolaska Vođe list “Zeta“ je objavio da će “svim crnogorskim gradovima, selima i planinama odjeknuti glas tvoje pjesme: “Vječna naša Crna Goro…“[17] Savić Marković Štedimlija je u knjizi “Crvena Hrvatska“ 1937. godine ovu pjesmu Sekule Drljevića već bio proglasio “himnom crnogorskog gorštaka“.[18]
Drljevićeva pjesma je, u stvari, melodijom i riječima, plagijat narodne pjesme “Oj, junaštva svijetla zoro“. Iz pjesme je izbačena rečenica koja se nije uklapala u separatistički projekat “Ti ostala srpskom rodu“, a dodate nove strofe koje su odgovarale trenutnim političkim interesima. Crnogorski separatisti su staru rodoljubivu narodnu pjesmu preimenovali u čast majskom dolasku svog Vođe (12. maja 1941. godine) i odatle se 1941.g. umjesto ,, Oj junaštva svijetla zoro“ pjevalo od ,, Oj prekrasna majska zoro“.
Za one koji su javno odbili da prihvate fašističko i separatističko nacionalno preimenovanje Srba iz Crne Gore u neke nove “klonirane Crnogorce“ slijedile su kazne. Tako je bivši načelnik upravnog odjeljenja Zetske banovine i bivši sreski načelnik Vojislav Pekić rodom iz Drobnjaka (otac poznatog pisca Borisava Pekića) poslije izjave pred italijanskim vlastima da on ne priznaje takvo crnogorstvo i da se on tako ne osjeća, ekspresno protjeran iz Crne Gore. Povodom ovog slučaja list “Zeta“ predlaže sljedeće: “Njegovim stopama trebalo bi poslati i sve one ostale terazijske liži sahane kako bi se Crna Gora oslobodila ovakvih rodoljuba.“[19] Radi disciplinovanja naroda da prihvati teorije o “novim Crnogorcima“, separatisti su pripremili spisak od 200 najviđenijih građana iz Crne Gore sa namjerom da ih ubiju kao poznate borce za srpsko nacionalno jedinstvo.[20]
Vojislav i Ljubica Pekić, sa sinom Borislavom, budućim piscem. Podgorica 1933.
Nije teško uočiti skoro istovjetnost separatističkog i ustaškog projekta. Iz NDH je došao vođa i učitelj Drljević gdje je već duže radio sa separatističkim “ideologom“ Savićem Markovićem Štedimlijom, koji se istakao propagirajući stare “teorije“ o promjeni ukupnog identiteta Crnogoraca, etničkog i vjerskog, želeći da ih prevede u “Crvene Hrvate“ i rimokatolike. Štedimlija je u ustaškom pokretu bio zadužen da radi na zbližavanju Hrvata, Albanaca i “Crvenih Hrvata“ (Crnogoraca) i da ih konfrontira protiv Srba (Crnogoraca, Hercegovaca, Bosanaca, Srbijanaca). Nije teško zaključiti da sve Štedimlijine “teorije“ vuku svoju genezu od ustaške “Hrvatske stranke prava“ Anta Starčevića iz 1868. godine, koja je lansirala svoju “teoriju“ o Crnogorcima kao mješavini “Crvenih Hrvata“ i starih Ilira. Štedimlija je samo po zadatku proučio i prezentovao ideje ove stranke, koja je propagirala rasizam pedeset godina ranije nego je nastao fašizam u Italiji i nacizam u Njemačkoj. Pored preduzetih mjera na promjeni bića Crne Gore, trebalo je da uslijedi i realizacija ideje o “Autokefalnoj unijatskoj Crnogorskoj crkvi“ čiji je glasnogovornik bio upravo Štedimlija. Po uzoru, na “Autokefalnu Hrvatsku pravoslavnu crkvu“, koja je završila kao i njen osnivač Ante Pavelić, trebalo je stvoriti “Autokefalnu Crnogorsku pravoslavnu crkvu“. Inače, Štedimlija je bio urednik “Glasa pravoslavlja“, organa “Autokefalne Hrvatske pravoslavne crkve“, i faktički administrator ove silom ustaške vlasti promovisane crkve“. O ovoj “crkvi“, u knjizi “Pravoslavni“, hrvatskog rimokatoličkog teologa dr Juraja Kolarića piše sljedeće: “Ante Pavelić izjavio je 28. veljače 1942. u saboru da ‘u pravoslavlje ne dira nitko, ali u hrvatskoj državi ne može biti Srpske pravoslavne crkve’. Zatim je 3. travnja 1942. donesena “Zakonska odredba o osnivanju autokefalne Hrvatske pravoslavne crkve, a na temelju te odredbe proglašen je 5. lipnja 1942. Ustav Hrvatske pravoslavne crkve. Za poglavara Hrvatske pravoslavne crkve bio je postavljen ruski emigrantski arhijerej, bivši arhiepiskop jekaterinoslavski i novomoskovski Germogen, koji je bio ustoličen u Zagrebu 7. lipnja 1942.’‘
Potom se navodi sljedeće: “Hrvatska pravoslavna crkva nije imala nikakav stvarni uticaj na položaj pravoslavnih Srba u Hrvatskoj. Sa nekoliko sveštenika, mahom problematičnih ljudi, koji su se pukim slučajem špekulacijom našli u NDH, nije ona mogla da vrši nikakvu misiju, niti da postane značajni faktor koji bi mogao da zaštiti svoju pastvu. I dalje je trajalo prevođenje u rimokatoličku vjeru, i dalje je postojao i radio ‘Ured za rušenje pravoslavnih crkava’, zločini nijesu prestajali.“
Na kraju ovog poglavlja o Crkvenoj uniji u Hrvatskoj dr Jurij Kolarić između ostalog zaključuje: ‘‘Kao što smo vidjeli, povijest pravoslavlja u Hrvatskoj teška je i tragična. Spoznaja prave istine bila bi od najveće koristi i za jednu i za drugu stranu. U svijetu je poznato da hrvatsko katoličanstvo stoji na ‘crnoj listi’ svjetskog emigranstkog pokreta“…[21] Teško je ne složiti se sa riječima ovog rimokatoličkog doktora teoloških nauka, da treba saznati prave istine pa i one o crkvenoj uniji i o Štedimlijinim aktivnostima u Hrvatskoj. Kratko trajanje “Nezavisne Države Crne Gore“, koju će separatisti i fašisti promovisati na Petrovdan 1941. godine, spriječilo je ostvarenje Štedimlijonog programa.
Međutim, Savić Marković Štedimlija će kasnije ponovo pokrenuti staru “teoriju“ o “Autokefalnoj Crnogorskoj crkvi“, ali ovog puta u komunističkoj izvedbi. Dajući podršku rušenju Crkve Sv. Petra Cetinjskog i Njegoševog groba na Lovćenu, u zagrebačkom listu “Vjesnik“ (organu Socijalističkog saveza Hrvatske) od 26. aprila 1970. u članku “Znamo ko vodi kampanju protiv Njegoševog mauzoleja“ koji odiše mržnjom, Štedimlija ponovo pokreće pitanje “Autokefalne Crnogorske pravoslavne crkve“. Neki od vodećih komunističkih egzekutora rušenja svetinja na Lovćenu zdušno su prihvatili ovu vjersku “teoriju“ iako nijesu bili vjernici. Poput ove, pristali su da budu samo spikeri “teorija“ koje su importovane iz centara moći van Crne Gore. Jedna objektivna analiza bi najvjerovatnije pokazala što je Njegoš kazao “I cijeli ovi besporeci po poretku nekome sljeduju.“
Italijanska okupaciona vlast obećala je Centralnom savjetodavnom komitetu vlast u sedam srezova Crne Gore, dok su na drugoj strani oduzeli žitorodne krajeve, izlaze na more, a time i mogućnosti za samostalan život. Albaniji su pripojeni: Ulcinjska oblast do Dobre Vode, Tuzi do rijeke Cijevne, Kastrati, Plav, Gusinje, Metohija i dio Kosova koji je pripadao Kraljevini Crnoj Gori. Boku Kotorsku u starim austrijskim granicama pripojili su Italiji. Hercegovina je bila prepuštena hrvatskim ustašama kao kompenzacija za prisajedinjenje Dalmacije, a za Novopazarski Sandžak bio je pripremljen poseban status sa osloncem na muslimane s ciljem odvajanja Crne Gore i Srbije. Albanskim pljačkaškim bandama dozvolili su, pored velikog broja ubistava, totalnu pljačku, paljevine, i progonstvo Crnogoraca i Srbijanaca sa Metohije i Kosova.
Većinu članova separatističkog Centralnog komiteta nije interesovalo miješanje u “tuđe“ poslove i komadanje Crne Gore, oni su se zalagali za svoju “Nezavisnu“ Crnu Goru, pa makar bila od “Kokota do Kotora“, kako su govorili neki od istaknutih članova.[22]
Crnogorski separatisti koji su okupaciju dočekali kao slobodu[23], pripremili su Sabor od 65 svojih pristalica koji je trebao da simbolizuje Narodnu skupštinu iz 1914. Za Petrovdan, slavu Cetinjskog manastira, 12. jula 1941. godine crnogorski komitet sazvao je Sabor. Dio pozvanih delegata nije stigao na Petrovdanski sabor, a dio prisutnih je odbio da učestvuje u radu, doživljavajući ovakav čin teškom uvredom, za koju se oni nijesu borili. Ipak, komitet se snašao i na brzinu pozvao druge simpatizere, kako bi popunio broj delegata za punovažno odlučivanje. Sa nekoliko sati zakašnjenja sabor je otpočeo sa radom.
Zvanični i jedini saborski govornik dr Sekule Drljević odmah po otvaranju Sabora uzeo je riječ i u dugom govoru, između ostalog, rekao:
“CRNOGORSKI SABORE,
Prošli Svjetski rat završen je Versajskim diktatom. Kao njegova neminovna posljedica nastala je pometenost političkih i moralnih pojmova u prvim godinama nakon rata, koju je prekinuo dolazak na čelo italijanskog naroda genijalnog tvorca i vođe fašizma Benita Musolinija. Kasnije, uzeo je u svoje čvrste ruke vođstvo njemačkog naroda Adolf Hitler identifikujući poglede na Evropu i na nužnost njene reorganizacije sa pogledima Benita Musolinija. Oba Velika Evropljanina nijesu prestajali upozoravati na nužnost stvaranja nove Evrope. Nijesu ih shvatili oni, na čiju su adresu njihove opomene bile upućene. I tako je došlo do današnjega rata.
Tvorevine Versajskog Diktata srušile su jednu za drugom pobjedonosne armije Sila osovine. Nestalo je i Jugoslavije i time je stvorena mogućnost, da bude ispravljena nepravda učinjena Crnoj Gori godine 1918. i da Crna Gora, kao nezavisna država, bude ukopčana u novi evropski sistem koji izgrađuju dva evropska genija savremenika i njihove nepobjedive armije.“[24]
“Riječi g. Drljevića, često puta bile su prekidane najburnijim aplauzima i poklicima na adresu slobodne Crne Gore, Fašističke Italije, njenog plemenitog Kralja, Vođe Fašizma, g. Musolinija, Grofa Đana i svih onih, kojima Crna Gora ima da zahvali za ovaj veliki dan.
Predsjednik Sabora odredio je zatim da se pročita deklaracija. Gospodin Jovo Popović pročitao je tekst deklaracije, koji je bio pozdravljen dugim odobravanjem. Predsjednik Sabora g. Ivanović umolio je zatim da se deklaracija primi aklamacijom, našto se dvoranom prolomilo gromko: Prima se! G. Ivanović konstatovao, da je deklaracija primljena jednodušno.“[25]
U istom broju objavljeni su i telegrami zahvalnosti sa svečanog zasijedanja Sabora. U telegramima upućenim Dučeu i Fireru kaže se sljedeće:
“DUČE-U
RIM
U času kada Crna Gora, po jednodušnoj odluci Sabora, uspostavlja Suverenu i Slobodnu Državu, orijentišući se odlučno prema Fašističkoj Italiji, i tražeći njenu zaštitu i trajnu plodonosnu solidarnost, polaze k Vama, Duće, izrazi zahvalnosti za ovo veličanstveno djelo zadovoljštine, i uzdižu se tople želje za uspostavljanje jednog doba pravde, mira i saradnje među narodima pod Vašim najvišim pokroviteljstvom.
Pretsjednik Sabora
IVANOVIĆ, s.r.“[26]
“FIRERU
BERLIN
Crna Gora, koja je, u akcionoj sferi Fašističke Italije danas uspostavljena kao Suverena slobodna država, upućuje svoje misli Vama, Fireru u želji da Osovina i novi evropski poredak dostignu skoru sretnu pobjedu.
Pretsjednik Sabora
IVANOVIĆ,s.r.’‘[27]
Ovako stvorena “Suverena i Nezavisna država Crna Gora“, čiju je krunu odbio princ Mihailo Petrović Njegoš, nije opstala ni jedan dan. U zoru 13. jula 1941. protiv ovakve države i njenih zaštitnika ustao je narod Crne Gore, nezavisno od svojih političkih opredjeljenja, i za kratko je skoro čitava Crna Gora bila oslobođena, izuzimajući nekoliko gradova.
Trinaestojulski ustanak potpuno je zbrisao Petrovdansku skupštinu i njene odluke, kao da nikada nijesu ni postojali.
Tako je 13-julski ustanak predstavljao smrtonosni udarac fašističkim i separatističkim planovima stvaranja nezavisne crnogorske države. On je bio velika pobjeda jugoslovenstva nad separatizmom.
O jugoslovenskom duhu i cilju 13-julskog ustanka govori i činjenica da u njemu nijesu učestvovali samo komunisti nego i mnogi jugoslovenski orijentisani pripadnici građanskih političkih stranaka i oficira bivše jugoslovenske vojske.“
Nesporna je činjenica, koju akademik Dimitrije – Dimo Vujović korektno ističe, da su oficiri vojske Kraljevine Jugoslavije učestvovali u borbama da se sruši ova nakazna fašističko-separatistička tvorevina, po ugledu na ustašku Nezavisnu državu Hrvatsku. Ne samo da su učestvovali u ustanku nego su, što je i logično, kao školovani oficiri rukovodili oružanim akcijama. Po objavi rata Sovjetskom Savezu, 22. juna 1941, od strane Njemačke, po šumama Crne Gore su se nalazili pukovnik Bajo Stanišić, pukovnik Nikola Vujošević, major Đorđe Lašić, kapetan Pavle Đurišić, kapetan Jakov Kusovac, kapetan Jakov Jovović, kapetan Ivan Ružić i mnogi drugi koji će voditi ustaničke borbe.[28]
Činjenica je da je velikom ustaničkom pobjedom na Košćelama kod Cetinja 15. jula 1941. rukovodio kapetan Jakov Kusovac, kao i da je pukovnik Bajo Stanišić rukovodio ustaničkim odredima koji su 20. jula 1941. oslobodili Danilovgrad. Svi oni koji pokušavaju da sakriju istinu o povodu za trinaestojulski – pavlovdanski ustanak, treba da se zapitaju zašto ustanak nije izbio 11. ili 14. jula, ili poslije dolaska okupatora aprila 1941. u Crnu Goru. Kao što je Pavlovdan poslije Petrovdana, tako je i 13. poslije 12. jula. Na Petrovdan je proglašena “Suverena i Slobodna Crna Gora“ a na Pavlovdan je srušio narod Crne Gore, predvođen patriotama koje nijesu prihvatile ovaj neslavni dan u istoriji Crne Gore.
Iz navedenog nije teško zaključiti da nemali broj današnjih, veoma glasnih na riječima, navodnih antifašista ustvari sprovodi fašistički program koji je bio aktuelan tokom Drugog svjetskog rata. Istrajavanje na himni koja predstavlja plagijat plagijata ratnog zločinca Sekule Drljevića, ustvari znači istrajavanje na dijelu programa koji je u suprotnosti upravo sa proklamovanim evropskim antifašizmom.
Falsifikati novijeg doba
Cenzurisanje Njegoša prvi je otpočeo doskorašnji predsjednik Matice crnogorske pjesnik Branko Banjević. On je 1969. u knjizi Plam u plamu, gdje je kao autora naveo Njegoša, izvršio cenzuru i „redigovanje“ Njegoševih pjesama jednostavno izbacujući „inkrimisane“ riječi: Bog, Srbin i srpski.
Branko Banjević
Istoričar „revolucionarnog radničkog pokreta“, nekadašnji radnik arhiva CK SKJ u Beogradu i direktor Državnog arhiva na Cetinju, prof. dr Dragoje Živković postaće početkom devedesetih godina predsjednik „Odbora za vrtanje autokefalne unijatske crkve“.
On je 1989. objavio knjigu Poltički testament kralja Nikole, gdje uopšte nije prezentiran kraljev testament, već nečija „verzija prepisa“, u stvari Živkovićeva želja kako bi trebalo da izgleda kraljev testament. Ova Živkovićeva „verzija prepisa kraljevog testamenta“ u odnosu na tekst koji je objavljen odmah poslije kraljeve smrti 1921. god. u listu „Balkan“ doživjela je preko 90 intervencija (dodate i izostavljene riječi, oduzete rečenice, leksički „uljepšani“ izrazi, …).
Dragoje Živković
Akademik Dušan J. Martinović u knjizi Testamenti znamenitih ličnosti i crkvenih velikodostojnika, (Podgorica, 2009) komentarišući kvalitet i naučnu objektivnost Živkovićeve verzije Političkog testamenta kralja Nikole, piše sledeće:
,,Prof. dr Dragoje Živković, međutim, nije manirom profesionalnog istoričara bio naučno dosljedan i na nivou objektivnog interpretatora zavještanja testatora. Ostaje nejasno zašto nije obradio i imovinski testament potonjeg crnogorskog kralja? Pojedine klauzule u testamentu tumačio je prema vlastitom „uzusu“. Na primjer, kada tvrdi da je konfesionalna pripadnost u Srba istovjetna sa narodnošću, nudi naučno neodrživu tezu. Takva tvrdnja ne može imati naučnu podlogu, jer se, bez sumnje, radi o dvjema odrednicama koje se ne mogu poistovjećivati! Još u 19. vijeku, učitelji pa čak i učenici crnogorskih osnovnih škola pravili su razlike između ta dva pojma. Živkovićevo tvrđenje da su „Vjersku determinantu pojma ‘srpstvo’, što će reći poistovjećivanja vjere s narodnošću“ prihvatile i „zvanične politike dviju zemalja“, možemo shvatiti kao njegov separatistički trik.“ (str. 195).
Pored nespornog falsifikovanja političkog testamenta, da bi knjiga dr Živkovića djelovala što uvjerljivije, na naslovnoj strani stoji naslov „Politički testament kralja Nikole“ a ispod njega je napravljena fotomontaža faksimila rukopisa imovinskog testamenta sa kojeg je izostavljen datum „Cetinje 12. avgusta 1915“, kako se ne bi moglo otkriti da se radi ustvari o imovinskom testamentu koji je sačinjen ranije od političkog iz 1917. godine. Drugim riječima podmeće se rukopis imovinskog testamenta kako bi pomislili da se radi o originalnom rukopisu političkog testamenta, koji nema veze sa političkim testamentom.
Ja sam 2000. g. radeći na mojoj knjizi ,,Povratak kralja Nikole I u otadžbinu“, tražio u arhivu Narodnog muzeja Crne Gore da mi se kopira original imovinskog testamenta kralja Nikole sa koga je dr Živković kopirao rukopis za naslovnu stranu, ali je on nestao iako se u arhivu znalo ko ga je posljednji koristio. Na svu sreću ja sam imao jednu ne baš kvalitetnu fotokopiju testamenta koju sam dobio od upravnice Dvora kranja Nikole 1987. g. i koju sam iskoristio za knjigu na kojoj sam radio.
U arhivu Narodnog muzeja Crne Gore tražio sam testament ponovo i prije nekoliko godina, ali imovinski testament je ili trajno nestao ili je negdje sklonjen. Mislim da je osnovni razlog nestanka ili sklanjanja imovinskog testamenta, nesporni dokaz da kralj u spisku nepokretne imovine ne nabraja ni jedan hram, iako je bio zadužbinar prilikom gradnje pojedinih crkava, što današnjoj politici kada je na djelu evidentan pokušaj otimanja pravoslavnih hramova od strane države jednostavno ne ide u korist.
O ukupnoj politici kralja Nikole možemo različito misliti, ali kada je u pitanju njegov odnos prema crkvenim dobrima on može služiti za primjer, što se nije ni čuditi jer je u svojim memoarima zapisao da je kao mladić imao želju da postane kaluđer a misao o monašenju po ugledu na Simeona Nemanju nije ga napuštala ni u starijim danima.
Interesantno je primijetiti da je prilikom gradnje svog dvora u Nikšiću, koji se nalazi u blizini Sabornog hrama Sv. Vasilija Ostroškog, tražio od inžinjera Andrije Radovića da dvor bude tako projektovan da se jednog dana može koristiti kao manastirski konak. Odatle i potiče i izreka starih Nikšićana kada idu u hram Sv. Vasilija Ostroškog da idu u manastir.
Novak Adžić
Dokle se ide sa falsifikatima dovoljno govori podatak da pravnik Novak Adžić (koga režimski mediji predstavljaju istoričarem, iako studije istorije nije nikada završio) smješta neki osušeni brijest, koji je nestao krajem 19. vijeka, u 1918, da bi dokazao kako su taj „istorijski brijest“ navodno „ubili“ naša braća Srbijanci. (Novak Adžić, Ubijanje Brijesta na Cetinju, Pobjeda, 22. jul 2001. st. 6). U svom tekstu Adžić, između ostalog piše snjedeće:
„Svim sredstvima su srpske civilne i militarne vlasti i njihovi janjičari nastojali poniziti, poništiti i izbrisati crnogorsku istoriju, tradiciju i običajno pravo. O tome rječito svjedoči i postupak sa starim, istorijskim brijestom pred Biljardom ia Cetinju, kojeg su srpske okupacione vlasti poslije 1918. godine bezobzirno posjekle i iščupali korijenje. Ubijanjem brijesta na Cetinju nastojalo se ubiti i sjećanje, uspomena na jedan simbol, svojevrsni oblik institut crnogorske narodne, nacionalne i državno-pravne istorije, tradicije i memorije. “
O istoj temi svojevremeno je pisao i nekadašnji direktor Državnog muzeja na Cetinju prof. istorije Risto Dragićević. U godišnjaku Zavoda za zaštitu spomenika kulture „Starine Crne Gore“ br. 1. 1963. godine, objavljen js tekst prof. Dragićevića pod naslovom „Prilozn kulturnoj istoriji“ (st. 147-162) u kojem pišući o tom brijestu se između ostalog navodi sledeće:
„U toku jedne noći, srušen je i jedan veliki brijest, pod kojim su se godinama odmarali tokom ljetnje sezone ne samo Cetinjani, no i mnogobrojni domaći i strani turisti, koji su posjećivali Cetinje. To nije istorijski brijest o kome je često pisano. Mnogi ljudi od pera misle da je taj stari brijest pod kojim je sjedio knjaz Nikola posječen za spomenik kralju Aleksandru. Međutim, taj brijest je vrijeme uništilo još krajem prošlog vijeka. Stari crnogorski učitelj i poznati pisac Andrija Jovićević objavio je 1901. godine priču pod naslovom „Perjanik“, u kojoj piše i ovo: „… Ko bi gođ spomenuo Brijest vi ste već znali da je to taj brijest, jer je on u Crnoj Gori čuven kao drvo, po kojijem se pravica dijeli. Mnogo je presuda pod njim izrečeno; mnoga su se srca ispod njega zadovoljila i mnoge suze utrle! Ovo je istorijsko drvo; ono se i danas spominje, iako ga je nemilostivo vrijeme srušilo„( „Književni list“ za april 1901, str. 119).”
Nije sporno na početku 21. vijeka da niko ne treba da ima monopol na istinu, ali to ne daje pravo da se zloupotrebljavaju činjenice. Previše je bolesno i opasno kada se dođe do tog stadijuma da se koristi osušeni brijest, koji je nestao krajem 19. vijeka, za širenje prizemne propagande pomjerajući njegovo ubijanje u period poslije 1918. godine.
Živko Andrijašević
Na posebno ,,suptilan” način falsifikuje prof. dr Živko Andrijašević. On jednostavno bitne istorijske činjenice izostavi kako bi se stekao pogrešan utisak. Tako je dr Andrijašević u svojoj knjizi izostavio npr. veoma važnu tačku pod brojem 11. akta iz 1799. godine koji je crnogorska deputacija uputila austrijskoj carici Mariji Tereziji, poslije razgovora sa kancelarom knezom Kaunicom u Beču. Deputaciju su činili: guvernadur Jovan Radonić, arhimandrit Petar Petrović i serdar Ivan Petrović. Tačka 11. glasi:
,,Želimo da mitropolit crnogorski zavisi od pećskoga patrijarha u Srbiji. Kad sadašnji mitropolit umre pristajemo za sad, da njegov nasljednik bude rukopoložen u Karlovcima, ali da uvijek bude izabran po starom običaju, t. j. da ga biraju: guvernaduri, potčinjeni glavari i cio narod crnogorski, ali samo dotle, dokle Turci budu vladali Srbijom, te ne možemo da ga slobodno pošaljemo u Peć.”
Iz akta je potpuno jasno da deputacija, u kojoj je bio budući Arhiepiskop cetinjski i mitropolit crnogorski Petar I Petrović Njegoš (Sveti Petar Cetinjski), smatra Mitropoliju crnogorsku kao neodvojivi dio (eparhiju) Pećke patrijaršije, tj. Pravoslavne srpske crkve.
Ovo su bili smo nekoliko od brojnih primjera falsifikata, na osnovu kojih bi se mogla napraviti podebela knjiga.
Pored loših, u svemu ovome ima i jedna dobra strana, jer se publikuju dugo skrivana dokumenta koja stvari pokazuju u pravom svijetlu i time ruše njihove projekte, koji počivaju na poluistinama i neistinama.
Nas, na primer, stalno plaše Načertanijem Ilije Garašanina, kao „velikosrpskim“, maltene i danas tajnim projektom, iako je projekat „Slavjano-Serbskog carstva“ uradio Sveti Petar Cetinjski 1807, a to znači 37 godina ranije od toliko napadanog Načertanija. Na osnovu njega da se zaključiti da je upravo Sveti Petar Cetinjski tvorac projekta Srpske nacionalne države, a to znači da je Srpstvo na ovim prostorima autentična narodna misao, autentično nacionalno osjećanje koje izvire upravo sa Cetinja i koje nam nije ni od koga nametnuto, kako bi dukljanski montenegrini to željeli da prikažu. Samo nekoliko Njegoševih stihova, koje je stavio umjesto potpisa 1833. godine, brišu sve ove dukljansko montenegrinske magle. Oni glase ovako:
Ime mi je Vjeroljub
Prezime mi Rodoljub
Crnu Goru, rodnu Grudu
Kamen iaše odasvudu
Srpski pišem i zborim
Svakom Gromko govorim
Narodnost mi Srbinska
Um i duša Slavjanska.
Kada smo pomislili da će se poslije referenduma u Crnoj Gori 2006. g, stati sa falsifikatima očigledno da smo se prevarili. Naivno smo mislili, jer od nekoga ko je bio spreman da pokradeni referendum, o čemu svjedoči Bijela knjiga, proglasi dobijenim nije se moglo ni očekivati da se zaustavi na tome.
Uoči referenduma 2006. g. štampan je GRBOVNIK CRNOGORSKI u kome je prof. dr Božidar Šekularac, akademik nevladine organizacije Dukljanska Akademija Nauka i Umjetnosti (DANU), po prvi put u istoriji dao heraldički izgled i opis grba svetorodne dinastije Vojislavljevića.
Dokle ide drskost u falsifikovanju dr Šekularca dovoljno govori nesporna činjenica da je on jednostavno uzeo sa novčića štit Svetog Đorđa i proglasio ga kao grb zetske dinastije Vojislavljevića. Iako pečata sa prikazom Svetog Đorđa na Aversu ima u svijetu oko par hiljada, njemu nije smetalo da štit Svetog Đorđa proglasi grbom svetorodne dinastije Vojislavljevića. Na reversu olovnog pečata zetskog kralja Đorđa prikazan je Sveti Đorđe s grčkim natpisom:’ Ο αγιος Γεωργι (ο) ς‘ i sa izduženim štitom , na kome se vidi “ kosa lenta”, s desna ulijevo. Na osnovu tog štita urađen je falsifikat grba-simbola svetorodne dinastije Vojislavljevića od strane dr Božidara Šekularca.
Da sprdnja bude veća poslije referenduma 2006. g. ovaj falsifikat je ugrađen u najviše odlikovanje današnje države Crne Gore – Orden Crne Gore, koji ima jedan stepen. Orden Crne Gore dodjeljuje se na Velikoj Ogrlici predsjednicima ili suverenima država i liderima međunarodnih organizacija, ili na lenti drugim visokim zvaničnicima stranih država ili međunarodnih organizacija. Na Velikoj Ogrlici nalaze se grbovi dinastija a prvi je falsifikat grba Vojislavljevića čiji je autor prof. dr Božidar Šekularac.
Božidar Šekularac
Odlikovanje svečano uručuje Predsjednik Crne Gore ili njegov lični izaslanik. Svečano uručivanje se sastoji od javnog saopštenja teksta ukaza o odlikovanju, predaje znaka odlikovanja i uručenja povelje o odlikovanju. Iz ovoga jasno proizilazi da kod domaćih falsifikatora nema granica ako su u stanju da u najviše odlikovanje države Crne Gore umetnu falsifikat grba-simbola svetorodne dinastije Vojislavljevića.
Dokle se ide sa falsifikatima govori nam i ono što je svojevremeno dokazao prof. dr Aleksandar Stamatović kada su fotografiju vješanja Srba u Hercegovini od strane austrijske vojske, preuzeli prof. dr Šerbo Rastoder i dnevni list ,,Vijesti” i lažno prikazli kao ,,Vješanje crnogorskih rodoljuba na Cetinju 1920. g.“
Šerbo Rastoder
Takođe je prije skoro mjesec dana sličnu stvar uradio novinar dnevnog lista ,,Pobjeda” neki Slobodan Čukić. On je na naslovnoj strani svoje knjige ,,Početak srpske okupacije”, koju mu je izdala ,,Pobjeda”, jednostavno fotografiju majke koja stoji sa sinom nad grobom poginulog muža na Tarabošu kod Skadra 1913. g. iz francuskog časopisa ,, L illustration“ preuzeo i lažno prikazao kao sliku majke koja stoji nad grobom za vrijeme komitskih borbi iz vremena 1918 -1920.
Falsifikati u funkciji razaranja Pravoslavne crkve i otimanja njene imovine
Danas su posebno prisutne brojne zloupotrebe u tumačenju organizacije Pravoslavne crkve od strane sijača dukljansko montenegrinskih magli. Ne mislim da se radi samo o borbi protiv Srpske pravoslavne crkve već da ovo ima i šire dimenzije, tj. da se radi o smišljenom scenariju za razaranju Pravoslavnja kao kohezionog faktora na međunarodnom planu.
Dukljanski montenegrini tvrde da svaka država i nacija moraju da ima svoju autokefalnu crkvu, iako autokefalnost nema veze ni sa državom ni sa nacijom. Nije teško dokazati da autokefalne crkve u pravoslavnom svijetu nijesu bez izuzetaka „ustrojene kao nacionalne“, kao ni da nije tačno da „nema naroda ili države bez svoje samostalne Crkve“, kako to tumače ateistički „reformatori pravoslavne crkve“ iz dukljansko montenegrinskih magli. Da se radi samo o dukljanskim maglama dovoljno govore sledeći primjeri:
– Aleksandrijska Crkva, u diptihu Pravoslavnih Crkava prva poslije Carigradske, ima jurisdikciju nad čitavim afričkim kontinentom koji danas ima 56 država i ko zna koliko nacija. Dakle, ne samo nad jednom državom ili nad nekom od nacija. Jezik u Liturgiji je grčki, arapski kao i razni afrički jezici.
– Antiohijsku Crkvu čine Arapi iz Sirije (6 eparhija), Libana (6 eparhija), Irana, Iraka, Kuvajta i Saudijske Arabije, kao i nekih predjela Turske. Ova patrijaršija pod svojom jurisdikcijom ima arapske pravoslavne eparhije u Americi i Australiji, sa oko 800.000 vjernika. Sjedište se nalazi u Damasku, a sinod u Bejrutu. Jezici Liturgije su grčki i arapski.
– Jerusalimska Crkva obuhvata, pored pravoslavnih Grka, pravoslavne Arape u Izraelu i Jordanu.
Jasno je da se iz ovih lako dokazivih činjenica može uočiti da autokefalne crkve ne moraju biti ni nacionalne niti omeđene granicama države. Potpuno je jasno da ima mnogo naroda, nacija i država koje nemaju svoje samostalne crkve. Ne treba zaboraviti da su autokefalne crkve, Aleksandrijska, Atiohijska i Jerusalimska, jedne od najstarijih Pravoslavnih crkava, i nijesu ih stvorile partijske organizacije i udruženje građana – ateista.
Neozbiljnim bi se mogao nazvati pokušaj nekih autora da u katalog (diptih) mitropolita crnogorskih uvrste raščinjene i anatemisane nekadašnje sveštenike. To je protivno svim crkvenim kanonima i ima jednaku težinu kao kad bi neko od nas, običnih građana, kupio u prodavnici imitaciju kraljevske krune, stavio je na glavu i tvrdio za sebe da je kralj!
Još neozbiljniji, a moglo bi se reći i perfidniji je pokušaj dr Danila Radojevića, predsjednika „Vjerske zajednice pravoslavnijeh Crnogoraca“, da u katalog pravoslavnih episkopa i mitropolita uvrsti i katoličke (unijatske) episkope.
Tri imena u njegovom katalogu dovoljno govore o krajnjem cilju dr Radojevića. Kao „crnogorske mitropolite“ on navodi i ova imena: „Sava (1453), Pavao Dušman (1454-1457) i Jovan (1458)“. U istoriji je poznato da su ovo bili unijatski (katolički) episkopi iz Krajine, koji su priznavali rimskog papu za svog poglavara i neumorno radili na rimokatoličenju pravoslavnog naroda u Zeti, a koji su se služili „vjerskom represijom, uvođenjem unijatskih metoda prevođenja pravoslavaca u katoličanstvo“.
Začuđuje da su urednici, nedavno publikovanog „Istorijskog leksikona Crne Gore“ prof. dr Šerbo Rastoder i dr Živko Andrijašević prihvatili da u odrednici „crnogorski mitropoliti“ (str. 450-451) bude katalog dr Radojevića u kojem se nalaze katolički (unijatski) episkopi iz Krajine, kao i raščinjeni nekadašnji sveštenici koji se lažno predstavljaju kao „crnogorski mitropoliti“.
Jedina „kanonska“ legitimacija ovih građana je prijava u odjeljenju policije iz 2000. g. da su jedni od osnivača vjerske zajednice, po Zakonu o vjerskim zajednicama iz komunističkog perioda (1977). Onome kome nije bilo jasno da se, stvaranjem i promovisanjem pseudo-religiozne organizacije koja sebe naziva „crkvom“, želi unijaćenje Crnogoraca, tj. prevođenje pravoslavaca u rimokatolike, katalog dr Danila Radojevića pruža dovoljno argumenata o krajnjem cilju ideologa ove vjerske zajednice.
Šta pojedinci sličnih ambicija i ciljeva misle o pravoslavnim mitropolitima iz svetorodne loze Petrović Njegoš javno saopštava jedan savremeni dukljanski montenegrin u državnom dnevnom listu „Pobjeda“ (28. februar 2004. godine) u kome, između ostalog, piše sljedeće „Crnogorci moraju i Njegoša i Sv. Petra Cetinjskog staviti na hirurški sto da bi otpočeo čas anatomije. Jednog genocidnog u peru, drugog genocidnog na djelu…“
Dukljansko- montenegrinski falsifikatori i neznalice, poput Rajka Cerovića i Stevice Vučinića, navode na Javnom servisu CG (Radiju i Televiziji) da je Mitropolija crnogorsko – primorska stvorena poslije 1920.g.
To rade i državni ideolozi često forsirajući tezu da je Srpska Pravoslavna Crkva u Crnoj Gori prisutna tek od 1920. Sračunato i tendenciozno prećutali su 700. minulih godina njenog djelovanja na ovim prostorima. Cetinjska Mitropolija izvodi svoj crkveno-pravni kontinuitet iz Zetske eparhije koju je 1219. formirao upravo Sv. Sava, dok je na saboru u Skoplju na Cvijeti 1346. g. uzdignuta u rang Mitropolije zetske.
Sračunato i tendenciozno se prećutkuje da se Mitropolija crnogorska i primorska pod tim imenom, kao nasljednica Mitropolije zetske, pominje prvi put 1504. g. i podmeće od strane režimskih medija da je formirana 1931. g. želeći da joj se kod neupućenih skrati postojanje za 427 godina.
Jasno je i zašto oni to rade. Cilj je otimanje imovine Mitropoliji crnogorsko – primorskoj koju ona ima u kontinuitetu od osnivanja episkopije do 1918. g.
Međutim, ovi falsifikatori ili neznalice izbjegavaju da saopšte nespornu činjenicu da prvi pomen o mitropolitu crnogorskom i primorskom Romanu, koji je jedno vrijeme zauzimao cetinjsku katedru, imamo sačuvan u zapisu Molitvenika iz 1504. g, rukopisne knjige koja se danas nalazi u Bečkoj tj. Austrijskoj nacionalnoj biblioteci pod br. 79 (ȪNB cod.slav.79), u kome se pominje: „Roman vladika crnogorski i primorski“.
Faksimil originala zapisa Nikole Kosijera iz 1504. na stranici rukopisnog Molitvenika kao i potpis vladike crnogorskog i primorskog Romana, objavila je dr Milena N. Martinović u monografiji Manastir Uspenja Presvete Bogorodice na Komu 1417 – 2017. na str. 185 ( Cetinje, 2017)
Zapis iz Molitvenika u Bečkoj biblioteci je veoma značajan, jer ovo je prvi pomen kada Zetski mitropolit počinje da se tituliše kao crnogorski i primorski. U to vrijeme jurisdikcija Cetinjskog mitropolita, osim tadašnje teritorije Crne Gore, obuhvatala je i dio primorja.
Jedno od danas najaktuelnijih pitanja a time i najpodložnije falsifikatima odnosi se na vlasništvo nad imovinom Srpske pravoslavne crkve. Prije nekoliko dana vladika Joanikije je podsjetio javnost na Milanski edikt koji je donešen 313. godine.
Po Milanskom ediktu, hrišćani su, ne samo postali ravnopravni kao i svi drugi verujući ljudi, već se prema njima tada ispravljaju ranije učinjene nepravde. Naime, konfiskovanu i oduzetu imovinu, materijalna dobra u posedu hrišćana i njihovih zajednica, po Milanskom ediktu treba bezuslovno vratiti.
Međutim, danas bi predsjednik DPS-a Milo Đukanović, najvjerovatnije zbog ličnih interesa najnovijim Predlogom Zakona o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom položaju vjerskih zajednica da Crnu Goru vrati 1706. godina unazad, u stanje prije donošenja milanskog edikta 313.g.
Ja sam napravio kratki hronološki pregled kako su se donosila dokumenta o nastanku Cetinjskog manastira i zaštiti njegove imovina i to izgleda ovako:
1) Povelja gospodara Ivana Crnojevića o gradnji manastira Rođenja Presvete Bogorodice na Cetinju 1485. g.
2) Zakon Ivana Crnojevića kojim se zaštićuju manastirska imanja. 1485. g.
3) Đurđe i Stefan Crnojević potvrđuju Osnivačku povelju 1495. g.
4) Sultanov ferman (carska naredbu) o zaštiti imovine Pravoslavne crkve u turskoj državi 1567.g.
5) Patrijarh srpski Atanasije (Gavrilović) potvrđuje Osnivačku povelju 1749. g.
6) Šćepan Mali i glavari Crne Gore garantuju bezbjednost manastirske imovine 1768. g.
7) Blagovještenska Skupština Knjaževine Crne Gore potvrđuje Osnivačku povelju 1868. g.
8) Ukaz knjaza i gospodara Nikole I kojim potvrđuje Osnivačku povelju 1895. g.
Završetkom Prvog svjetskog rata 1918. i prestankom postojanja Kraljevine Crne Gore, kao nezavisne i međunarodno priznate države, stvorena je južnoslovenska država Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, koja je stekla svoj međunarodno pravni subjektivitet, a prvi ustav – Vidovdanski ustav dobila 21. juna 1921. godine.
Novostvorena država je preimenovana u Kraljevinu Jugoslaviju 1929. godine. Osnivačka povelja Cetinjskog manastira izdata od strane gospodara Ivana Crnojevića 1485, koju je potvrdio i crnogorski vladar knjaz i gospodar Nikola Petrović svojim Ukazom 1895. godine, bila je poštovana je u novostvorenoj državi. O tome dovoljno govore tapije iz 1930. godine u kojima se potvrđuje za dobra Cetinjskog manastira: „Da se oko ovih parcela ne vodi nikakav spor, niti na ove parcele polaže pravo svojine država ni opština“, a da se pravo svojine dovodi na osnovu „zavještaja Ivan-bega Crnojevića“, a da je Sud ocijenio podnijete dokaze i našao da je Cetinjski manastir „držao imanje kao svoje neprekidno preko četiri stotine godina“.
Pored tapija, posjedovnih listova i brojni ugovori između institucija Države s jedne strane i Uprave Manastira cetinjskog sa druge strane o zakupu dijela manastirskog zemljišta, takođe dovoljno govore da se u Kraljevini SHS i u Kraljevini Jugoslaviji poštovalo pravo svojine nad imovinom Cetinjskog manastira koje je utemeljeno osnivačkom poveljom gospodara Ivana Crnojevića iz 1485.
Poslije Drugog svjetskog rata 1945. godine prestala je da postoji Kraljevina Jugoslavija kao monarhija, a država je preimenovana u Demokratsku Federativnu Jugoslaviju (kasnije Federativna Narodna Republika Jugoslavija i Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija). Pored propovijedanja opšte ateizacije društva koju je sprovodila nova komunistička vlast, jedan od faktora u diskreditaciji Crkve u društvenom životu bio je i oduzimanje najvećeg dijela njene imovine i to na razne načine. U formalno-pravnom smislu niko nije uspio da ospori pravo svojine nad dobrima Cetinjskom manastiru, ali u realnom životu nastali su problemi koji ni poslije prestanka socijalističkog društvenog uređenja do danas nijesu prevaziđeni.
Na kraju se može zaključiti da ni iz vremena poslije Drugog svjetskog rata ne postoji ni jedan pravno valjani dokument koji bi osporio Cetinjskom manastiru pravo svojine zemljištu i drugim nepokretnim i pokretnim stvarima darovanim Osnivačkom poveljom od gospodara Ivana Crnojevića.
To potvrđuje njeno trajanje u kontinuitetu dugom 534 godina od njegovog osnivanja. Sigurno je da nijedna institucija u današnjoj Crnoj Gori ne posjeduje ovakva dokumenta o svom vjekovnom trajanju.
Danas vlast i njeni mediji stalno pričaju, direktno ili indirektno, da država polaže pravo na crkvenu imovinu ali izbjegavaju da saopšte da je ona već davno bila podijeljena.
Na praznik Blagovijesti, 25. marta 1868. g. održana je Narodna skupština glavara u Cetinjskom manastiru, pod predsjedništvom knjaza Nikole, i tada je prvi put izvršena podjela imovine u Crnoj Gori na: crkvenu, državnu i porodičnu imovinu vladalačke porodice Petrović Njegoš. Tada je odlučeno što pripada Manastiru, što je vlasništvo države i što će pripadati knjazu Nikoli I Petroviću Njegošu kao vladaru. Tim povodom u Crnogorskom godišnjaku ,,Orlić“ za 1896. godinu piše da je Narodna skupština odredila da Manastiru na Cetinju pripadaju „sve zemlje, gore i vaskolik meteh, kud krisovulja Ivanbegova piše,…“.
U državnu imovinu je, pored zemljišnih dobara i malobrojnih javnih objekata, tada prešlo istorijsko oružje iz riznice kao i vojni arhiv.
Takođe, vlast i njeni mediji stalno pričaju o crkvenoj imovini do 1918. g. ali ne saopštavaju koju je državnu imovinu u to vrijeme posjedovala Crna Gora.
Ličnim uvidom u arhivski dokument o popisu Državne imovine, tokom trajanja nezavisne države Kraljevine Crne Gore do 1918. g, mogu svjedočiti da se jasno vidi da ni jedna pravoslavna, ni rimokatolička crkva, ni džamija nijesu bile imovina države.
Postoji na kraju Osnivačke povelje Cetinjskog manastira (Hrisovulje) Gospodara Ivana Crnojevića iz 1485.g. oporuka tadašnjim i budućim generacijama koji se odnosi na imovinu koju on zavještava Crkvi ( Zetskoj episkopiji), pred kojim bi trebali da se zamisle svi oni koji danas žele da otimaju crkvena dobra.
Hrisovilja Ivana Crnojevića
Poruka Ivanove antateme namijenjena budućim pokoljenjima doslovno glasi:
,,Ako li se drzne zlobe sijač i naš suparnik đavo nešto oduzeti ili poreći od onoga što smo napisali, neka takvi bude proklet od krepke desnice Vladike Velikoga našega Tvorca neba i zemlje! I sile časnog i životvornog Krsta! I od Apostola vrhovnih, i od tajni Svetih otaca poniklih. I od svih svetih od vijeka Bogu ugodnih. I da su podobni Judi izdajniku. I narečene uzmi i razapni, krv njihova da se prolije na nas i na čeda naša, i Prečista Mati Božja suparnica da mu bude na strašnom nelicemjernom sudu!“
U Zavještajnom pismu iz 1666. godine koje se i danas čuva u riznici ostroškog manastira, Sveti Vasilije Ostroški poimenično nabraja lokacije koje je u minulom vremenu otkupio za uvećanje zemljišne svojine Ostroškog manastira.U završnom segmentu Zavještajnog pisma ostroški svetitelj doslovno kaže:
,,I ko bi pokušao da nešto otme od manastira, oteo Gospod Bog takvom razoritelju njegov dom, kuću, i stoku sa sinovima i sav njegov imetak da mu Gospod Bog zatre i raspe odjednom u vjekove. Amin.
Da njegov dom nastrada u vjekove. Amin.“
Izrečenom anatemom Sveti Vasilije Ostroški u stvari štiti zemljišnu imovinu ostroškog manastira koju mu je lično obezbijedio i opominje one koji bi se usudili da nasilno i protivpravno prisvajaju posjede manastira. A suočiti se sa kletvom Sv. Vasilija nije nimalo razumno.
Na kraju bih skrenuo pažnju na još jednu namjernu zloupotrebu kada se iskazuje iskrena briga za stanje i životne probleme u sopstvenoj državi od našeg Mitropolita. Političari iz vlasti danas zamjeraju Mitropolitu Amfilohiju a i jednom broju sveštenika da se navodno bave politikom. Da ne bi neznalice i pokvarenjaci i dalje manipulisali treba pročitati ko su bili sveštenici – političari (sve tri vjere) u Knjaževini i Kraljevini Crnoj Gori. Ja sam napravio kratki pregled sveštenih lica koji su od naroda bili izabrani za poslanike i onih velikodostojnika koji su bili to po funkciji (virilni) u Narodnim Skupštinama Knjaževine i Kraljevine Crne Gore tokom trajanja parlamentarnog života do 1918.g.
Sveštena lica – poslanici u Skupštinama bili su:
USTAVOTVORNA SKUPŠTINA 1905.
B) Za kapetanije:
1. Komansko-zagaračka – Simo Radulović, sveštenik
2. Ceklinsko-dobrska – Pavić Rajković, sveštenik
3. Pavkovićka – Radovan Pavićević, sveštenik
4. Ulcinjska – Marko Aštić, sveštenik (rimokatolički)
PRVI USTAVNI IZBORI
ZA NARODNU SKUPŠTINU 1906.
B) Za kapetanije:
Cetinjska – Ilija Kapa, sveštenik
2. Podgorička – Vojin Popović, sveštenik
3. Lješkopoljska – Krsto Popović, sveštenik
4. Gornjokučka – Vuko Popović, sveštenik i učitelj
5. Bratonožićka – Nikola Simović (Sekulović), sveštenik, komandir u penziji
6. Banjanska – Špiro Gligović, sveštenik
7. Trebješka – Novo Stanišić, sveštenik
8. Drobnjačka – Milisav Tomić, sveštenik
V) Virilni (po položaju):
Mitropolit crnogorski – g. Mitrofan Ban
2. Arcibiskup barski i Primas srpski – g. Šimun Milinović
3. Muftija crnogorskih muslimana – g.Hadži Mustafa Hilmi
IZBORI ZA NARODNU SKUPŠTINU 1911. GODINE
B) Za kapetanije:
Gornjocrmnička – pop Joko Gojnić, učitelj u penziji
2. Šestansko-selačka – Luka Ivović, sveštenik
3. Lješanska – Tomo Kažić, sveštenik
V) virilni (po položaju):
1. Mitropolit crnogorski – g. Mitrofan Ban
2. Arcibiskup barski i Primas srpski – g. Nikola Dobrečić
3. Muftija crnogorski – g. Murteza Karađuzović
IZBORI ZA NARODNU SKUPŠTINU 1913. (1914) GODINE
Na izborima 1913. (1914) godine za Narodnu skupštinu izabrani su poslanici:
B) Za kapetanije:
1. Gornjocrmnička – pop Joko Gojnić, učitelj u penziji
2. Šestansko-selačka – Luka Ivović, sveštenik
3. Lješanska – Tomo Kažić, sveštenik
4. Lješkopoljska – Krsto Popović, sveštenik
5. Jezersko-šaranska – Stanko Obradović, sveštenik
6. Andrijevička – Rafailo Ljeposavić, sveštenik
V) virilni (po položaju):
1. Mitropolit crnogorski – g. Mitrofan Ban
2. Arcibiskup barski i Primas srpski – g. Nikola Dobrečić
3 Muftija crnogorski – g. Murteza Karađuzović
Prema postignutom dogovoru, Narodna skupština je apsolutnom većinom izabrala za sekretare popa Krsta Popovića i Mata Pavićevića.
[1] Pavle Vujović, 0 BIVŠIM CRNOGORCIMA, Cetinje, 1971, 1
[2] Zemljopis Kraljevine Crne Gore, Cetinje, 1911, 31-32
[3] Zeta, Podgorica, br. 27, 27. maj 1941, članak “K sebi ruke!“
[4] Zeta, Podgorica, br. 36, 14. juna 1941, članak “Crna Gora danas“
[5] Isto, članak “Štampa i propaganda“
[6] Zeta, Podgorica, br. 20, 12. maja 1941, članak “Naše narodno vođstvo“
[7] Zeta, Podgorica, br. 22, 16. maja 1941, članak “Granice Crne Gore“
[8] Zeta, Podgorica, br. 34, 10. juna 1941, članak “Bratstvo Crnogoraca i Arbanasa“
[9] Isto, članak “Dužnosti crnogorske omladine“
[10] Glas Crnogorca, Cetinje, br. 7, 2. jula 1941, članak “Nova zastava Crne Gore“ i br. 9, 13. jula 1941.
[11] Glas Crnogorca, Cetinje, br. 4, 11. juna 1941, naredbe br. 54 i 55
[12] Zeta, Podgorica, br. 20, 12. maja 1941, članak “Italijansko-crnogorski rečnik“
[13] Zeta, Podgorica, br. 23, 19. maja 1941, članak “Vraćanje starih imena“
[14] Zeta, Podgorica, br. 22, 14. maja 1941, članak “Kamufliranje spomenika“
[15] Zeta, Podgorica, br. 18, 4. maja 1941, članak “Oj, prekrasna majska zoro“
[16] Lira sa 800 pozorišnih pjesama, Beograd 1884, str.16
[17] Zeta, Podgorica, br. 21, 12. maja 1941, članak “Istorijski čas“
[18] S. M. Štedimlija, Crvena Hrvatska, Zagreb, 1937, str. 127
[19] Zeta, Podgorica, br. 36, 14. juna 1941, članak “Jedan završetak“
[20] Stevan J. Vučetić, Građanski rat u Crnoj Gori 1941-1945, Detroit 1947.
[21] Dr Juraj Kolarić, Pravoslavni, Zagreb, 1985, str. 174 –176
[22] Stevan J. Vučetić, isto
[23] Zeta, Podgorica, br. 15, 24. aprila 1941, na naslovnoj strani piše “Crnogorski narode. Sretna ti slobodna Crna Gora“
[24] Isto
[25] Isto
[26] Isto
[27] Isto
[28] Stevan J. Vučetić, isto
