ZUJANJE U UŠIMA

Piše: Slobodan Ikonić

Tek što se ogromni beogradski skup studenata i građana koji ih podržavaju završio bez očekivanih i najavljivanih sukoba, „idilu“ je pokvario nenadani događaj , vezan za tzv. „zvučni top“ i pokrenuo nova sučeljavanja i nerazumijevanja koja traju više od četiri mjeseca.

Dan „D“ je prošao mnogo mirnije nego što se očekivalo, ali ne i njegovi restlovi. Ne bi ni do sada bilo problema i razloga za proteste da se razborito i iskrenije pristupilo studentskim zahtjevima, da bi se vremenom na njih nadovezali neki novi elementi, izazvana reakcija, nenadani kiks…, što je dodatno dizalo tenzije i davalo povoda za nova zaoštravanja, optužbe i ulična talasanja. Onda ne treba da čudi što je najednom i zujanje u ušima nekih građana, stvarno ili uobraženo, postalo skoro najveći problem u državi.

A nizali su se u nazad Novi Sad, Kragujevac, Niš…, marševske kolone požrtvovanih pješačenja po svim ostalim mjestima u Srbiji, samo kao priprema za vrhunac – veliki miting u prijestonici u suboti 15. marta. Njihov kreščendo pojačavan je kroz medije serijom upozorenja o mogućem velikom sukobu, „obojenoj revoluciji“, pa čak i građanskom ratu. Vlast nije štedjela grlo, nudeći dokaze za svoje tvrdnje i tako podgrijevala paniku. Od pronalaženja automobila punog sredstava za nasilje (molotovljevi kokteli, palice i maske) a naročito, kada je uoči velikog skupa, objelodanila audio dokaz iz Novog Sada o razrađivanju scenarija za nasilni upad u najvažnije državne institucije, a sve u organizaciji grupe pripadnika novosadskog odbora Pokreta slobodnih građana (PSG) i organizacije „Stav“, koji su po hitnom postupku uhapšeni i pritvoreni. Ubrzo se i PSG oglasio i ogradio od sadržaja audio snimka u kome aktivisti ove partije govore o planiranim neredima tokom protesta u Beogradu, bez najave da li će ih ili neće isključiti iz stranke.

Polemike je bilo i na Odboru za kontrolu službi bezbjednosti, kada je na tvrdnju jednog jedinog predstavnika opozicije da nasilje samo najavljuje i sprema vlast, iz vladajuće većine odgovoreno navođenjem ponašanja opozicionih stranaka u Novom Sadu prilikom napada na Gradsku kuću, izazivanjem nereda i nasilja u Skupštini Srbije, kao i u Skupštini grada Beograda. Čak je i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić zamolio članove udruženja „Studenti 2.0“ (koji traže da Univerzitet obnovi rad i nastavu jer oni žele da uče) da odu u subotu iz Pionirskog parka kući i da se vrate dan kasnije.

Na uzavrelim društvenim mrežama pojavile su se i najave blokade Beograda, aerodroma, EPS-a, GSP-a, prijetnje studentima koji žele da uče, prijetnje novom blokadom RTS-a, kao i savjeti učesnicima kako da se opreme za protest, uz uputstva opozicionih medija kako stići do lokacija koje će biti blokirane, gdje se parkirati i drugo.

MANTRA NASILJA

Predstavnici vlasti su neumorno ponavljali da se na protestu 15. marta očekuje nasilje koje će izazvati opozicija i istakli da će država zaštititi institucije a predsjednik Vučić poručio je da će država preduzeti sve mjere da obezbijedi mir. „Pozivam sve građane Srbije na mir“, rekao je predsjednik i dodao da je sva odgovornost za eventualno nasilje na onima koji organizuju, kako je rekao, nenajavljeni skup.

Skupština Srbije je saopštila da će iz bezbjednosnih razloga zgrada parlamenta od petka do ponedjeljka biti zatvorene kako bi se učinilo sve što je u njihovoj moći da bi najavljeni skup 15. marta u Beogradu, ispred Narodne skupštine, protekao bez ikakvih incidenata. Cinici su zapazili da se tako nešto u istoriji nije događalo, osim u vrijeme dva velika rata.

Patrijarh Porfirije je uoči izvikanog dana D služio akatist Presvetoj Bogorodici u Hramu Svetog Save, molitvu za prestanak podjela u srpskom narodu i mir među građanima, a tom prilikom je rekao da se plaši da na protestu u Beogradu, koji organizuju studenti u blokadi, ne bude nasilja. I studenti u blokadi Elektrotehničkog i Pravnog fakulteta pozivali su na subotnju jutarnju liturgiju u Crkvi Svetog Marka.

Saopštenje je stiglo i od Izvršnog odbora Srpske akademije nauka i umjetnosti, u kome se kaže da s dubokom zabrinutošću prati dramatičan porast napetosti na društvenoj i političkoj sceni Srbije, podsjećajući na stavove koje je iznijelo više odjeljenja i odbora Akademije, pa i sam Izvršni odbor, da studenti, kao i svi ostali ljudi u našoj zemlji, imaju prirodno i legitimno pravo da se bore za svoju budućnost, za bolje funkcionisanje države i institucija i pravednije društvo…

Svjesni očekivanja nabrušene javnosti i studenti su, bolje reći njihovi plenumi, osjetili potrebu da i sami denfuju i rasterete nastalu „pumpanu“ i prenapregnutu atmosferu i saopšte da „15. za 15 nije nikakav dan D, nikakvo finale“ i da će njihova borba trajati i dalje. Studenti u blokadi su na društvenim mrežama objavili da se ograđuju od svih pojedinaca, grupa i organizacija koje nastoje da iskoriste njihov protest za ostvarivanje političkih ciljeva i naveli da pozivaju na miran i nenasilan protest, ali su ranije pozvali učesnike da na protest ne vode djecu i kućne ljubimce.

Mediji su sve vrijeme pratili kretanje marševskih kolona širom Srbije, u čemu su se naročito isticale televizije N1 i Nova S (sa sjedištem u Luksemburgu), čiji reporteri su, bar dok se vrši prenos, izvještavali koračajući sa protestantima što je trebalo da odaje utisak empatije i njihove solidarnosti sa studentima, koji su sve vrijeme uzvikivali parole, prije svega već poznatu „pumpaj“, koja je trebalo da bude sinonim za istrajnost u borbi za promjene, praćeni horskim pjevanjem patriotskih pjesama i isto tako patriotskom ikonografijom (zastave, odjeća, kape…).

Već u petak, u prvim večernjim satima, kada su na beogradske Terazije, gdje je organizovan doček, počeli da pristižu prvi pješaci, biciklisti i ostali, u centru grada je obustavljen saobraćaj, a obustava će se na sam dan protesta proširiti na cio grad i prigradska područja. Bilo je i opstrukcija u vidu „podmetanja bombi na željeznicu“, obustave linija međugradskog autobuskog saobraćaja i upozorenja da se ne kreće ka Beogradu, već da se ostane kod kuće.

PODIJELJENI VETERANI

Beogradskim studentima koji su dočekivali goste priključivali su se brojni građani ali i pitoreskne grupe „ratnih veterana Srbije“, dočim su studente 2.0 u Pionirskom parku podržali i „štitili“ veterani „Crvenih beretki“. Inače, Pionirski park je bio okružen traktorima bez tablica, kako je objašnjeno, kao prvi bedem odbrane studenata, kampera koji žele da uče. Jer, tu su sve vrijeme bile tenzije između „studenata 2.0“ i građana koji su u njima vidjeli „režimske marionete“.

Ubrzo je objavljena i satnica za subotnje okupljanje: u deset časova na kružnom toku kod Opštine Novi Beograd, u 11.30 sati na Auto-komandi, u
13 sati kod Vukovog spomenika, kao i na Trgu Republike. Prema ranijoj najavi, akademci bi trebalo da se u 16 sati okupe ispred Narodne skupštine.

Već kasno uveče 14. marta događaju se i prvi incidenti, duž Ulice kneza Miloša, kada policija podiže štitove a njima pristižu i dodatne policijske snage. Prevrnut je jedan traktor koji je bio štit za pionirski park, da bi kasnije, i sjutradan, svi ovi traktori bili oštećeni, sa polupanim prozorima, odvaljenim djelovima, izbušenim i izduvanim gumama…

Sam dan protesta, ne računajući zanemarive pojedinačne incidente, protekao je mirno, iako se na dva centralna mjesta – ispred Doma Narodne skupštine Republike Srbije i na Trgu Slavija okupio, za mnoge možda i najmasovniji skup do sada u Srbiji, sa procjenama od preko sto hiljada ljudi, mada je djelovalo da ih je bilo i više.

Centralni protest, odnosno obraćanja studenata, koji je bio zakazan za 16 časova ispred Narodne skupštine, kasnio je sat vremena zbog premeštanja skupa sa Trga Nikole Pašića na Slaviju ali je sve održano bez većih incidenata i reagovanja policije. Tako je bilo sve do 20 sati i 30 minuta, kada je protest zvanično završen, a većina demonstranata se razišla oko 23. sata.

I sve bi prošlo u pohvalama i isticanju da nije došlo do sukoba koji su najavljivani, a predsjednik Vučić izjavio da je vlast dobro razumjela poruku protesta, navodeći da će nešto morati da mijenjaju, s obzirom na ovoliki skup ljudi, da nije bilo događaja posle 19 sati, tokom 15-minutne tišine i odavanja pošte stradalima ispod nadstrešnice željezničke stanice u Novom Sadu.

Građani koji su stajali u Ulici Kralja Milana, tokom petnaestominutne tišine kažu da su osjetili nešto poput nadolazećeg zvuka velike brzine nakon čega je nastao stampedo, koji se istom brzinom i smirio a skup okončan mirno, ali uz nagađanja šta je to moglo da bude. U prvom momentu se mislilo na automobil koji je jurnuo u masu, pa na neku vazdušnu opasnost ( osjetio se vruć talas, huk i nešto što liči na zvuk aviona…), da bi se već tokom večeri na društvenim mrežama pojavila informacija da se radi o zvučnom topu.

Kako je prolazio vikend ove optužbe su bile sve izraženije, u čemu su se naročito isticale opozicione stranke, čiji lideri su za „zvučni ekces“ direktno optužili predsjednika Vučića. Drčniji među njima već su počeli da tvrde i o kakvom modelu se radi, sa sve detaljima ko ga posjeduje, ko ga je iznajmio i ko upotrijebio. Za njih dileme nije bilo – da li se radi o zvučnom topu, već ko ga je i kako upotrebio. Pokret obnove Kraljevine Srbije (POKS) podnio je krivičnu prijavu Višem tužilaštvu u Beogradu protiv NN lica iz bezbjednosnih struktura koji su protiv građana upotrebili zvučno oružje LRAD koje je država, kako je navela ta opoziciona stranka, nabavila prije tri godine.

TVRDNJE I DEMANTI

Tako se uz ocjene da je protest u Beogradu bio istorijski događaj po tome što je bio najveći skup u istoriji Srbije, ali i po tome što je „režim“ prvi put koristio i zvučni top za masovnu kontrolu i razbijanje demonstracija, kako ocjenjuje Zeleno-lijevi front (ZLF), a Ekološki ustanak saopštava da će se obratiti Komitetu za ljudska prava Ujedinjenih nacija i zatražiti sprovođenje nezavisne istrage događaja.

Uslijedila su oštra zvanična negiranja, od Ministarstva unutrašnjih poslova (da MUP nije nikada koristio, niti koristi sredstva koja nisu predviđena zakonom), preko Ministarstva odbrane Srbije (energično odbacilo navode o upotrebi zvučnog topa), sve do predsjednika Srbije Aleksandra Vučića i njegovog objašnjenja da su oponenti od antidron puške u ruci pripadnika „Kobri“ umislili da je zvučni top, te da je to oruđe nemoguće ne čuti i ne vidjeti. Sa te strane stiže teza da su paniku i stampedo izazvali studentski redari, naglo skidajući žute prsluke i hitro jureći u masu kako bi se u nju utopili. Naročito se demanti Urgentnog centra Univerzitetskog kliničkog centa Srbije, da tokom večeri nije bilo obraćanja sa tegobama (pištanje u ušima, vrtoglavica, mučnina…) izazvanim pomenutim oružjem.

Nevezano za izjave pripadnika vlasti, stoji i podatak da je u tom trenutku negdje ispred Doma Narodne skupštine ili bliže Pionirskom parku bačen takozvani topovski udar, čiji eho se pružio ulicom Dragoslava Jovanovića, upravo prema Ulici kralja Milana, gdje su i bili pomenuti redari, odakle je i krenuo narečeni kratki stampedo.

U nagađanjima, ubjeđivanju i demantijima protekao je drugi dio vikenda, da bi se u ponedeljak ispred Urgentnog centra (UC) okupio veći broj građana na protestu na koji su pozvali studenti koji traže da UC da zvanične podatke koliko im se građana javilo sa određenim tegobama posle protesta „15. za 15“ i potom se uputili ka Ministarstvu zdravlja. Već se pominje nekoliko hiljada onih koji su zatražili pomoć zbog pomenutih simptoma. Doduše, par dana poslije rečenog događaja.

I tu nije kraj. Zaposleni na Medicinskom fakultetu u Beogradu stupili su u štrajk koji će, kako su rekli, trajati do ispunjenja studentskih zahtjeva a Udružena prosveta Srbije pozvala je na potpunu obustavu nastave do 19. marta, čime se protestno kolo dodatno zavrtjelo. Pljušte najave i s jedne i s druge strane, prema već zauzetim busijama, od kojih se ne odustaje. Sve očekujući ko će prvi da „trepne“, odnosno da popusti. U tom iscrpljivanju se iščekuju i dani koji slijede, ionako ophrvani svjetskim turbulencijama i nemilim događajima u našem bližem okruženju. Pa ko izdrži- izdrži.

(Mišljenja i stavovi u rubrici Kolumne/Drugi pišu nisu nužno stavovi redakcije portala Borba)