Srpski književnik i akademik Dragoslav Mihailović, nagrađivani i svojevremeno zabranjivani autor, koji je bio i zatvorenik na Golom otoku, preminuo je u Beogradu na današnji dan 2023. godine.
Na književnu scenu stupio je samouvjereno, u zrelim godinama, upečatljivom zbirkom pripovjedaka “Frede, laku noć”, za koju je dobio naklonost kritike i čitalaca, ali i Oktobarsku nagradu 1967. godine.
Već sljedeće godine objavio je delo koje će ga svrstati u sam vrh srpske književnosti. Roman “Kad su cvetale tikve” i pola vijeka kasnije ostaje aktuelan, a glavni junak Ljuba Šampion predstavlja arhetipsku sliku žestokog beogradskog momka.
Predstava po ovom romanu, posle nekoliko izvođenja, skinuta je sa repertoara Jugoslovenskog dramskog pozorišta po nalogu Josipa Broza Tita.
„Ta predstava je primljena kod publike sa velikim ovacijama. Nikad niko nije u nekoj predstavi govorio nešto što bi, uslovno kazano, moglo biti protiv Udbe, protiv Komunističke partije,“ govorio je Dragoslav Mihailović.
Goli otok je duboko obilježio život i stvaralaštvo Dragoslava Mihailovića, o čemu je napisao nekoliko hiljada stranica dokumentarne proze.
Sa dvadeset godina uhapšen je zbog pobune protiv hapšenja dva školska druga koji su pričali vic sa političkom konotacijom. Poslije zatočeništva studirao je književnost i radio niz marginalnih poslova. Sudbina pojedinaca u kolopletu društvenih zbivanja postala je ideja vodilja njegovog književnog izraza, a ljudskost osnovna mjera junaka, ali i antijunaka njegovih djela.
„Iza svakog razgovora s njim, pa makar bio i neprijatan, ostajala je da zrači njegova izvorna dobrota. Neposredan u ophođenju, prema sagovornicima je uvek bio krajnje otvoren i nije se ustručavao da im skreše sve u oči, ali bez trunke zlobe. To je i priličilo piscu koji je u svom monumentalnom književnom delu ogoljavao život do golih kostiju, čemu je kao zalog nad svim zalozima poslužilo i njegovo golootočko robovanje,“ kaže akademik Milisav Tešić.
Pored najznačajnijih književnih priznanja, Mihailović je dobitnik Zlatne arene u Puli kao scenarista. Njegova “stvarnosna proza” uspješno se prenosila na filmsko platno.
“Petrijin venac” Jugoslovenska kinoteka proglasila je za nacionalno kulturno dobro, a Ninov roman godine iz 1983. “Čizmaši” adaptiran je u televizijsku seriju.
„Ona su nezaobilazna dela naše nacionalne književnosti i po njima će se pamtiti jedno vreme i jedna istorijska epoha. Dragoslav Mihailović je veliki pisac i on je, kako bi to rekao Miloš Crnjanski u jednom intervjuu – doista ispunio svoju sudbinu,“ smatra književnik Mileta Aćimović.
„Ja nalazim da svakog umetnika, pa i pisca, valja meriti po onome najboljem što je uradio, po tome mereno. Dragoslav sigurno ulazi u večnost,“ ističe književnik Vladimir Kecmanović.
Povodom piščeva 90. rođendana objavljena je biografija “Reči od mramora”. Autor, poznati nemački slavista Robert Hodel, napisao je da je život Dragoslava Mihailovića poput odiseje koja odražava istoriju jednog vijeka u zemlji u kojoj je živio.
(RTS)
