Vršnjačko nasilje nije smanjeno, a mjere koje su nadležni organi preduzimali kako bi prevenirali i suzbili ovu pojavu u proteklih osam godina nisu dale rezultate. Gotovo trećina nastavnika ne prepoznaje određena ponašanja kao oblike nasilje, iako svi tvrde drugačije, a škole ne poštuju uvijek uputstva i propisane protokole.
To je zaključila Državna revizorska institucija (DRI), tokom revizije “Uspješnost suzbijanja vršnjačkog nasilja u Crnoj Gori” kojom je rukovodio senator Branislav Radulović, dok je član kolegijuma Siniša Čađenović.
Informacioni sistem crnogorskog obrazovanja evidentirao je tokom četiri prethodne školske godine 605 slučajeva vršnjačkog nasilja, dok je Uprava policije lani registrovala 29 krivičnih djela koja su izvršila 50 maloljetnika.
Prema izvještaju DRI, u kojem se pozivaju na prošlogodišnju analizu Zavoda za školstvo, škole koje ne evidentiraju nasilje najčešće ne sprovode ni preventivne aktivnosti. Tako je u školskoj 2022/2023. svega 11,5 odsto škola sprovelo ankete o nasilju, ali bez dubinske analize faktora rizika, iako im je Zavod dostavio standardizovani upitnik. Nijedna škola, pojašnjava se u izvještaju, nije gakoristila.
“Istraživanje je pokazalo da 29,4 odsto nastavnika ne prepoznaje određena ponašanja (poput povlačenja za kosu ili štipanja) kao oblike nasilja, iako svi anketirani nastavnici tvrde da znaju kako da prepoznaju nasilje u teoriji. Prosvjetna inspekcija je u 2024/2025. godini u 38 odsto slučajeva (10 od 26 prijava) utvrdila nepravilnosti u poštovanju Uputstva školama – Podjela odgovornosti i postupanje u cilju prevencije i u slučajevima pojave nasilja i vandalizma, što ukazuje na to da ne prate uvijek propisane protokole”, navodi se u izvještaju DRI.
Strategija – mrtvo slovo na papiru
Iako je u posmatranom periodu donijeto više strateških i operativnih dokumenata sa velikim brojem planiranih aktivnosti, nakon isteka Strategije za prevenciju i zaštitu djece od nasilja 2017-2021. i Programa za suzbijanje vršnjačkog nasilja 2019-2021, došlo je do prekida u strateškom planiranju u periodu 2022-2025. godine, pojašnjavaju revizori.
Kao privremena rješenja, tvrde, usvajani su kratkoročni akcioni planovi i setovi mjera, ali bez međusobne usklađenosti i jasnog kontinuiteta.
DRI ukazuje da su preduzimane mjere za jačanje kapaciteta institucija za suzbijanje vršnjačkog nasilja, pa su tako u svim školama formirani timovi za prevenciju nasilja i vandalizma.
“U 2025/2026. godini broj pedagoga je porastao sa 154 na 183, psihologa sa 91 na 120, a u školskoj 2025/2026. prvi put su angažovana četiri socijalna radnika”, piše u izvještaju.
DRI ističe da Strategija za prevenciju i zaštitu djece od nasilja 2025-2029. prepoznaje vršnjačko nasilje kao problem u porastu, ali ne sadrži sveobuhvatnu analizu ovog fenomena, niti podatke o efektima prethodnih mjera.
Normativni okvir, tvrde, nije unapređivan na sistemski i pravovremen način, a planirane analize zakonodavstva nijesu sprovedene, što je dovelo do kašnjenja u izmjenama propisa i nedostatka integrisanog pristupa.
Tako u prvoj godini sprovođenja Strategije 2025-2029. nije ostvaren značajan napredak, jer veliki broj aktivnosti nije realizovan (34,28) ili je djelimično realizovan (48,57 odsto), dok izvještaj ne sadrži podatke o efektima niti omogućava procjenu doprinosa mjera smanjenju nasilja.
“Realizovane aktivnosti uglavnom su edukativnog karaktera, bez jasne povezanosti sa mjerljivim rezultatima u smanjenju nasilja”, zaključuju u DRI.
Nastavnike obučiti, liniju promovisati
Istraživanja Zavoda za školstvo u 2022/2023 o zastupljenosti i oblicima nasilja u školama pokazalo je da se 32 odsto učenika ne osjeća slobodno da se obrati svakom nastavniku u školi kada im je potrebna pomoć, 37 odsto đaka ne zna kako da reaguje niti šta treba da uradi u trenutku kada su izloženi nekom obliku nasilja. Zato je DRI preporučila Ministarstvu prosvjete, nauke i inovacija (MPNI) i Zavodu za školstvo da preduzmu aktivnosti na uvođenju obaveznog programa socio-emocionalnog učenja u sve škole i integraciji prevencije vršnjačkog i onlajn nasilja u nastavni plan i program.
MPNI treba da uspostavi mehanizme za praćenje sprovedenih edukacija i njihovog uticaja na vršnjačko nasilje i obezbijedi podatka o procentu nastavnika koji su prošli obuke, rezultate testiranja prije i poslije, trend prijavljenih slučajeva, percepciju učenika kroz ankete…
Taj resor treba da unaprijedi i funkcionalnost i dostupnost besplatne telefonske linije 080 777 777 kroz stalnu promociju linije, uspostavljanje sistema praćenja korišćenja linije i ishoda prijava i definisanje pokazatelja uspješnosti jer je u prethodne dvije škoslke godine, nakon prekida, zabilježen relativno mali broj prijava – po 15.
DRI je preporučila Ministarstvu socijalnog staranja, brige o porodici i demografije da, u saradnji sa nadležnim institucijama, uspostavi jedinstveni model prikupljanja i objedinjavanja podataka o vršnjačkom nasilju, koji će uključivati definisane izvore podataka, jedinstvenu metodologiju i set pokazatelja, obavezu godišnjeg objedinjavanja i objavljivanja podataka.
Takođe, preporučeno im je da razmotre mogućnost uvođenja specifičnih indikatora, kao što je, na primjer, procenat učenika koji su doživjeli vršnjačko nasilje u školi, broj prijavljenih slučajeva, procenata đaka koji se osjećaju bezbjedno u školi, uz korišćenje podataka od ustanova, centara za socijalni rad, policije.
Ministarstvima je preporučeno da do 13. jula dostave DRI akcioni plan za realizaciju deset preporuka, a do 11. juna naredne godine izvještaj o preduzetim radnjama, dok se konačni nalaz revizije dostavlja Odboru za zdravstvo, rad i socijalno staranje Skupštine.
(Vijesti)
