Ruske službe bezbjednosti isključile su dijelove specijalnog sistema za nadzor koji štiti predsjednika Vladimira Putina i njegove najbliže saradnike nakon atentata na ajatolaha Alija Hamneija u Teheranu, prema riječima dvije osobe upoznate sa situacijom.
Sistem, koji je odvojen od skoro 300.000 kamera koje prate građane Moskve, ponovo je uključen tek nakon što su ga inženjeri temeljno pregledali u pokušaju da ga potpuno izoluju od interneta, rekao je jedan od izvora.
Vanredne mjere predostrožnosti preduzete su nakon što je izraelska obavještajna služba prikupila ogromne količine video snimaka sa iranskih saobraćajnih kamera kako bi pomogla u određivanju lokacije i vremena sastanka Hamneija i njegovih najbližih saradnika 28. februara, objavio je Fajnenšel Tajms (FT). Nekoliko visokih bezbjednosnih zvaničnika ubijeno je na sastanku u početnom udarcu zajedničkog američko-izraelskog rata protiv Islamske Republike.
Atentat je bio dramatična demonstracija novog tehnološkog prodora – upotrebe vještačke inteligencije za analizu miliona sati video snimaka prikupljenih hiljadama kamera radi pronalaženja i praćenja meta. Direktor ruske Federalne službe bezbjednosti (FSB), Aleksandar Bortnikov, upozorio je prošle sedmice regionalne bezbjednosne lidere da je ogromni aparat za nadzor Rusije postao ranjivost, pretvarajući alat autoritarnog režima za praćenje sopstvenih građana u slabost koju neprijatelji mogu da iskoriste.
„Nedavna eliminacija visokih iranskih zvaničnika od strane američko-izraelskog saveza je jasno upozorenje“, rekao je 26. maja, prema ruskim državnim novinskim agencijama. „Lokacije žrtava su djelimično identifikovane putem softverskih ‘zadnjih vrata’ u teheranskim sistemima za video nadzor.“
Vlade već dugo znaju da iskusni hakeri ili špijuni, poput izraelskih elitnih jedinica za elektronsko izviđanje, mogu relativno lako da prodru u sigurnosne kamere. No, napredak vještačke inteligencije posljednjih godina omogućio im je da u ogromnim skupovima vizuelnih podataka precizno prepoznaju određena ponašanja i obrasce.
Raste zabrinutost zbog ovog sistema
Izraelski obavještajci iskoristili su taj napredak kako bi mapirali složenu geografiju Teherana, pronašli obrasce ponašanja tjelohranitelja visokih zvaničnika i efikasno izdvojili mete iz miliona sati snimaka sa hiljada kamera. Te informacije su kombinovali sa drugim obavještajnim izvorima, uključujući ljudske izvore.
Vizuelne mogućnosti tehnologije vještačke inteligencije postale su znatno snažnije oko 2023. godine, a dodatni iskorak dogodio se otprilike prije godinu dana, reklo je nekoliko osoba upoznatih sa složenom matematikom koja stoji iza te tehnologije. Ona je za nekoliko redova veličine sofisticiranija od takozvanih algoritama mašinskog učenja koji omogućavaju prepoznavanje lica, detekciju oružja ili praćenje vozila prema marki ili registarskoj oznaci.
Za razliku od starijih alata, ograničenih na nekoliko desetina unaprijed zadanih pretraga, ovi novi alati omogućavaju gotovo neograničen raspon upita jer dopuštaju pretraživanje video-zapisa jezičkim naredbama. To obavještajcima omogućava da pretražuju ogromne količine video-snimaka koristeći jednostavne pojmove za pretragu, na primjer dva muškarca koja jedan drugome predaju torbu, osobu koja je promijenila izgled ili se više puta tokom dana presvukla, ili vozilo koje je nedavno prefarbano ili je u kratkom periodu nekoliko puta prošlo pored istog mjesta.
„Ovo je sveti gral nadzora“, rekao je jedan evropski zvaničnik čija zemlja koristi tu tehnologiju u svojim gradovima. „Možemo da tražimo ponašanje, a ne predmete, to je otvorilo cio svijet novih mogućnosti“.
Razgovori sa gotovo desetak osoba, uključujući bivše i sadašnje obavještajce te visoke bezbjednosne zvaničnike u četiri zemlje, otkrili su zabrinutost zbog ove nove sposobnosti. Ona zapravo pretvara milijarde dolara uložene u CCTV sisteme, posebno saobraćajne kamere, u svojevrsnu ključaonicu kroz koju protivnici mogu da posmatraju ogromne gradove i osigurane objekte kako bi u industrijskim razmjerama izvlačili obrasce i tajne. Kada se određena osoba identifikuje, ti sistemi mogu brzo da izrade dosijee o njenim aktivnostima tokom više mjeseci. To pomaže da se rekonstruišu ne samo njeni životni obrasci, nego i obrasci ljudi sa kojima je u kontaktu. Takvi sistemi mogu da prikupljaju informacije ne samo iz CCTV-a, nego i sa društvenih mreža, iz hakovanih komunikacija, zvuka koji uhvate mikrofoni u pametnim uređajima te iz istorije putovanja.
„Sposobnost samog posmatranja neprijateljskih izvora nije jedinstvena ni nova, ali mogućnost da se u hiljadama sati i na hiljadama izvora pronađe tačan trenutak koji tražite, to je nešto stvarno, stvarno novo u našem svijetu“, rekao je Matan Goldner, izvršni direktor 15-članog start-apa Conntour sa sjedištem u Tel Avivu, čiji su klijenti izraelske obavještajne službe i singapursko ministarstvo unutrašnjih poslova.
Ideja da bi sopstveni sistem nadzora neke zemlje njeni neprijatelji mogli tako efikasno i potpuno da okrenu protiv nje uznemirila je kontraobavještajne službenike širom svijeta. Njihova početna reakcija bila je pokušaj da se zatvore ranjivosti u samim sistemima kamera, što je izuzetno težak zadatak s obzirom na brojne generacije kamera koje čine složeni mozaik većine nadzornih mreža.
Već postojala zabrinutost za Putinovu bezbjednost
Rusi su već imali ozbiljne zabrinutosti za Putinovu ličnu bezbjednost, posebno zbog rizika od ukrajinskih obavještajnih službi, koje su prodrle u saobraćajne kamere u Rusiji. Takođe su koristile podatke o lokaciji mobilnih telefona kako bi pomogle u atentatima na visoke ruske vojne zvaničnike u samom centru Moskve.
Uprkos ruskim mjerama opreza, jedan nezavisni ukrajinski haker rekao je FT-u da kamere u Moskvi, pa čak i oko Kremlja, „i dalje rade i redovno se hakuju“. Odbio je da kaže ima li Ukrajina sposobnost da ih analizira u velikim razmjerama. SAD i Ujedinjeno Kraljevstvo, koji imaju pristup takvim alatima, u prošlosti su ukrajinskoj vojsci dostavljali precizne informacije za ciljanje, uključujući obavještajne podatke zasnovane na snimcima visoke rezolucije sa nadzornih dronova.
I Kina koristi tu tehnologiju
Kina počinje da koristi tu tehnologiju kako bi unaprijedila svoj nadzor. Kina ulaže u nove generacije kamera i softvera sa vještačkom inteligencijom koji mogu da tumače prizore, prepoznaju obrasce ponašanja i dohvataju snimke pomoću pisanih uputstava. No, taj napredak istovremeno stvara više prilika za kineske rivale da efikasno zavire unutar njenih granica.
Najranija radna verzija tih analitičkih alata datira otprilike iz 2023. godine, u vrijeme kada je komercijalno dostupna vještačka inteligencija počela da stvara video-zapise iz tekstualnih naredbi. Obrnuta primjena te tehnologije, korišćenje teksta za pretraživanje video-zapisa, izuzetno je pojačala mogućnost pretraživanja tokova podataka koje prikupljaju kamere sveprisutne u modernom životu.
(Alo!)
