Pogrešno tumačenje Ustava kabineta „premijera“

Piše: Milan Gajović

„Kad bi zakoni mogli govoriti sami za sebe, prvo bi se požalili na pravnike.“ (DŽordž Sevil (George Savile, 1st Earl of Halifax), 1633-1695, engleski državnik, političar i pisac)

Juče, 21. januara, kabinet „premijera“ Krivokapića izdao je saopštenje, u kome se, u bitnom, navodi:

„Ustav Crne Gore…ne ostavlja prostor predsjedniku Crne Gore da u jednom mandatu Skupštine, dva puta predlaže mandatara za sastav Vlade, pogotovo u konkretnoj situaciji kada je već jednom dao mandat aktuelnom premijeru da sastavi kabinet…Član 103 Ustava Crne Gore jasno definiše da predsjednik Crne Gore samo nakon parlamentarnih izbora, i niti jednom više, ima pravo da u roku od 30 dana od dana konstituisanja Skupštine Crne Gore može Skupštini predložiti mandatara za sastav Vlade…Predsjednik Crne Gore više nema mogućnosti predlaganja novog mandatara.

Ukoliko bi predsjednik Crne Gore predložio novog mandatara, nedvosmisleno bi prekršio član 103 Ustava Crne Gore…
Postojeća Vlada može se samo rekonstruisati sa postojećim premijerom, dok bi svaka promjena premijera mogla biti jedino moguća poslije novih parlamentarnih izbora.“
Zašto je ovakvo tumačenje Ustava Crne Gore (u daljem tekstu: Ustav) pogrešno?

Najprije ću citirati, za ovu raspravu, nekoliko važnih ustavnih odredbi:

Član 84 (Mandat Skupštine), stavovi 2 i 4 – „Skupštini može prestati mandat prije vremena na koje je izabrana raspuštanjem ili skraćenjem mandata. Na predlog predsjednika Crne Gore, Vlade ili najmanje 25 poslanika, Skupština može skratiti mandat.“

Član 91 (Odlučivanje) stav 2 – „Većinom glasova svih poslanika Skupština…odlučuje o skraćenju mandata…“

Član 92 (Raspuštanje Skupštine) stavovi 1,2 i 4 – „Skupština se raspušta ako ne izabere Vladu u roku od 90 dana od dana kada predsjednik Crne Gore prvi put predloži mandatara. Ako Skupština duže vrijeme ne obavlja nadležnosti utvrđene Ustavom, Vlada može, pošto sasluša mišljenje predsjednika Skupštine i predsjednika klubova poslanika u Skupštini, raspustiti Skupštinu…Predsjednik Crne Gore raspisuje izbore prvog narednog dana po raspuštanju Skupštine.“

Član 95 (Nadležnost (predsjednika Crne Gore) stav 1 tačka 5 – „Predsjednik Crne Gore…predlaže Skupštini: mandatara za sastav Vlade, nakon obavljenog razgovora sa predstavnicima političkih partija zastupljenih u Skupštini…“

Član 102 (Sastav Vlade) stav 1 i 2 – „Vladu čine predsjednik, jedan ili više potpredsjednika i ministri. Predsjednik predstavlja Vladu i rukovodi njenim radom.“

Član 103 (Izbor) stav 1 – „Predsjednik Crne Gore predlaže mandatara u roku od 30 dana od dana konstituisanja Skupštine.“

Član 110 (Prestanak mandata) – „Vladi prestaje mandat: prestankom mandata Skupštine, podnošenjem ostavke, kad izgubi povjerenje i ako ne predloži budžet do 31. marta budžetske godine. Vlada kojoj je prestao mandat nastavlja rad do izbora Vlade u novom sastavu. Vlada kojoj je prestao mandat ne može raspustiti Skupštinu.“

Jezičkim, logičkim i sistemskim tumačenjem navedenih odredbi Ustava, izvlače se sledeći zaključci:

-U konkretnoj situaciji, Skupštini može prestati mandat jedino donošenjem odluke o skraćenju mandata (samoraspuštanjem). Skupština se ne može raspustiti, jer „obavlja nadležnosti utvrđene Ustavom“.

– Predsjednik Crne Gore, u roku od 30 dana od dana konstituisanja Skupštine prvi put predlaže mandatara. Nedvosmisleno proizilazi da, u toku istog skupštinskog mandata, predsjednik može više puta predlagati novog mandatara, ako su prethodno ispunjeni ustavni uslovi. Ustavotvorac nije postavio rokove za predlaganje novog mandatara i izbor nove Vlade.

– Vladi prestaje mandat prestankom mandata Skupštine, ali Skupštini ne prestaje mandat prestankom mandata Vlade. Znači, u toku mandata Skupštine može se promijeniti više Vlada, odnosno više mandatara (premijera). U protivnom, hipotetički, nezadovoljni premijer bi, po nahođenju, mogao uzrokovati raspuštanje Skupštine, nove parlamentarne izbore, dodatne znatne budžetske rashode i, vrlo vjerovatnu, političku nestabilnost u Crnoj Gori.

-Vlada kojoj je prestao mandat nastavlja rad „do izbora Vlade u novom sastavu“. Novu Vladu, po pravilu i po političkoj logici, čini novi premijer i promijenjeni sastav Vlade.

– U taku trajanja mandata Skupštine, parlamentarne stranke (koalicije) su ovlašćene da dogovorno mijenjaju premijera, odnosno Vladu, većinom glasova svih poslanika. To može biti legitimna Vlada (koja „proističe iz slobodno izražene volje građana“ (član 2 stav 3 Ustava), nelegitimna (opoziciona – DPS) Vlada izabrana nepoštovanjem odnosno prekrajanjem rezultata parlamentarnih izbora sa negativnim političkim, odnosno opštedruštvenim posledicama ili prelazna – tehnička Vlada koja bi imala zadatak da pripremi prijevremene (vanredne) parlamentarne izbore, u najkraćem mogućem roku.