Patrijarh Porfirije – pet godina na čelu Srpske pravoslavne crkve

Na današnji dan, prije pet godina, Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve na svom zasjedanju u Spomen-hramu Svetog Save u Beogradu izabrao je Mitropolita zagrebačko-ljubljanskog dr Porfirija za Patrijarha srpskog.

Odmah poslije izbora služeno je blagodarenje i proizneseno mnogoletstvije Arhiepiskopu pećkom, Mitropolitu beogradsko-karlovačkom i Patrijarhu srpskom g. Porfiriju. Zvona na Hramu Svetog Save na Vračaru oglasila su se nekoliko minuta prije 16 časova označavajući da je izabran 46. patrijarh srpski. Svečani čin ustoličenja novoizabranog Patrijarha srpskog g. Porfirija započeo je 19. februara 2021. godine sabornom Svetom arhijerejskom liturgijom u Svetoarhangelskom sabornom hramu u Beogradu.

NJegova svetost Patrijarh srpski g. Porfirije – od izbornog Sabora, preko ustoličenja, bogosluženja, kanonskih posjeta eparhijama Srpske pravoslavne crkve, susreta sa najvažnijim ličnostima iz zemlje i svijeta, dobrotvornih aktivnosti, intervjua do arhipastirskih obraćanja – već pet godina ispisuje istoriju Srpske pravoslavne crkve.

NJegova svetost Patrijarh srpski Porfirije (Perić) je rođen 22. jula 1961. godine u Bečeju od oca Radivoja i majke Radojke. Na krštenju je dobio ime Prvoslav. Osnovnu školu je završio u Čurugu, a Gimnaziju „Jovan Jovanović Zmaj“ u Novom Sadu 1980. godine. Zamonašen je po činu male shime od svog duhovnog oca, tada jeromonaha dr Irineja (Bulovića), sadašnjeg Episkopa bačkog, u manastiru Visoki Dečani, na Tominu nedjelju 28. aprila/11. maja 1986. godine. Diplomirao je na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu u Beogradu 1987. godine. Blažene uspomene tadašnji Episkop raško-prizrenski, potonji Patrijarh srpski, Pavle (Stojčević) rukopoložio ga je 8. juna 1987. godine u Manastiru Svete Trojice u Mušutištu u čin jerođakona. Postdiplomske studije je pohađao na Bogoslovskom fakultetu Nacionalnog i Kapodistrijskog univerziteta u Atini (1987–1990. godine).

U čin jeromonaha rukopoložio ga je Episkop bački dr Irinej 21. novembra 1990. godine, na Aranđelovdan, u Manastiru svetih arhangela u Kovilju. Tada je postavljen za igumana te svete obitelji, koja je doživjela svoj preporod – obnovljeni su stari i izgrađeni novi konaci, podignut je paraklis i otpočelo je freskopisanje manastirske crkve. Za njim u manastir dolazi mnoštvo mladih monaha i iskušenika. To su godine kada manastir Kovilj postaje duhovna matica mnogim mladim ljudima: intelektualcima, umjetnicima, pogotovo iz Novog Sada i Beograda. Od tada se iguman Porfirije posebno angažuje i na liječenju oboljelih od bolesti zavisnosti. U tom cilju on 2005. godine formira terapijsku zajednicu „Zemlja živih“, koja je priznata kao najuspješniji projekat za liječenje narkomanije i drugih bolesti zavisnosti. Na redovnom zasjedanju Svetog arhijerejskog sabora Srpske pravoslavne crkve u Beogradu, održanom 14. maja 1999. godine, izabran je za Episkopa jegarskog – vikara Episkopa bačkog. Hirotonisao ga je Patrijarh srpski Pavle u novosadskoj Sabornoj crkvi 13. juna 1999. godine.

Doktorirao je 2004. godine na Bogoslovskom fakultetu Nacionalnog i Kapodistrijskog univerziteta u Atini, odbranivši disertaciju na temu „Mogućnost poznavanja Boga kod apostola Pavla po tumačenju Svetog Jovana Zlatoustog“ (Τό δυνατόν τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ εἰς τόν Ἀπόστολον Παῦλον κατά τόν Ἁγιον Ἰωάννην τόν Χρυσόστοµον). Od 2004. godine kada je izabran za docenta, zaposlen je na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, gdje je naslijedio čuvenog akademika dr Vladetu Jerotića na katedri Pastirske psihologije. Na Grupi za katihetsko i pastirsko bogoslovlje dva puta je biran za docenta (2004, 2010) i jednom za vanrednog profesora (2015), kad izvodi nastavu na predmetima osnovnih studija Pastirsko bogoslovlje sa psihologijom i Teologija Novog zavjeta, kao i na drugim predmetima master i doktorskog studijskog nivoa. Na Grupi za biblijsko bogoslovlje (2021) bio izabran za redovnog profesora iz uže naučne oblasti Biblistika.

Zajedno sa grupom stručnjaka: psihologa, ljekara, kriminologa, sociologa, Vladika Porfirije osniva udruženje koje se bavi resocijalizacijom žrtava destruktivnih verskih sekti i kultova. Episkop Porfirije je, već deceniju, ne samo predsjednik Upravnog odbora, nego i pravi spiritus movens Humanitarnog fonda „Privrednik“, koji obezbjeđuje stipendije za veliki broj talentovanih učenika i studenata bez obzira na versku i nacionalnu pripadnost.

Kao predstavnik svih crkava i verskih zajednica, 2005. godine je izabran za člana Savjeta Republičke radiodifuzne agencije, a za svog predsjednika Savjet ga je izabrao 2008. godine. Kao predsjednik Savjeta Republičke radiodifuzne agencije Episkop Porfirije je zastupao dugoročne interese društva i građana, nezavisno od političkih uticaja. U radiodifuznom spektru Srbije od tada se čuju i crkvene radio stanice. Dao je ključni doprinos pokretanju niza radijskih i televizijskih emisija koje se bave religijskim temama, kao i crkvenih radio stanica.

Sveti arhijerejski Sabor mu 2010. godine povjerava da utemelji svešteničku službu u Vojsci Srbije. Plodovi njegovog rada na tom polju nisu samo odgovarajući zakonski propisi, već i odabir vojnih kapelana, organizacija i opremanje hramova u kasarnama i vršenje prvih bogosluženja.

Sa kolegama sa Grupe za biblijsko bogoslovlje Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta učestvovao je u pokretanju i promociji Biblijskog instituta pri istoj instituciji (2015). Odlukom Svetog arhijerejskog sinoda predsjedavao je Izvršnim odborom za proslavu jubileja Osam vijekova autokefalnosti Srpske pravoslavne crkve (1219–2019). U okviru naučnih, kulturnih i umjetničkih manifestacija posvećenih ovom jubileju, u prostorijama Fakulteta od 9. do 14. decembra 2018. godine održana je međunarodna naučna konferencija Osam vijekova autokefalnosti Srpske pravoslavne crkve (1219–2019): istorijsko, kulturno i bogoslovsko naslijeđe. Osim što je u ovom događaju učestvovao i kao istraživač, sa konkretnim saopštenjem, učestvovao je i u radu Uređivačkog odbora zbornika radova sa skupa, doprinijevši tako njegovom kvalitetu (Osam vijekova autokefalije Srpske pravoslavne crkve, tom I – II, ur. V. Puzović i V. Tatalović, Beograd: SAS SPC 2020).

Učestvovao je u radu sledećih međunarodnih skupova: 1) Miseri cordiae per dono, održan od 9. do 12. septembra 2015. godine u Bozeu; 2) Čovjek i smrt, održan od 14. do 16. septembra 2016. godine u Zagrebu, u saradnji Instituta društvenih znanosti „Ivo Pilar“, Hrvatskog katoličkog sveučilišta i Udruženja „Posmrtna pomoć“; 3) Sveti Jovan Zlatoust danas, održan od 18. do 20. oktobra 2018. godine u Istočnom Sarajevu, u organizaciji Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta „Sveti Vasilije Ostroški“ u Foči, Univerziteta u Istočnom Sarajevu; 3) Sagledavanja „religijski drugog“ u svetim spisima [Biblije i Kur’ana] i njihove implikacije za formiranje javne komunikacije, održan od 2. do 5. novembra 2017. godine u prostorijama Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, u sa-organizaciji Univerziteta Fridrih Aleksandar u Erlangenu, Njemačke službe za akademsku razmjenu (DAAD) i Fakulteta islamskih nauka u Sarajevu; 4) Jevrejske i hrišćanske perspektive zajedničkog naslijeđa, održan od 3. do 6. septembra 2019. godine na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu, a u okviru internacionalnog projekta Evropa i hrišćanske vrijednosti koji podržava kancelarija Fondacije Konrad Adenauer u Beogradu. U kategoriji nacionalnih naučnih skupova učestvovao je u sledećim događajima: 1) Evropa i hrišćanske vrijednosti: putevi biblijske recepcije, održan u okviru skupa Zašto je recepcija važna?, održan od 31. maja do 3. juna 2018. godine na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu u Beogradu; 2) Bogoslovlje i duhovni život Karlovačke Mitropolije u okviru 800 godina autokefalije Srpske pravoslavne crkve, održan od 16. do 17. decembra 2019. godine u Beogradu i Novom Sadu, u organizaciji Matice srpske, kancelarije Fondacije Konrad Adenauer u Beogradu i Instituta za liturgiku i crkvenu umjetnost Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta u Neogradu i Centra Mons Hemus.

Na redovnom majskom zasjedanju 2014. godine, Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve izabrao je dr Porfirija (Perića) za Mitropolita Eparhije zagrebačko–ljubljanske. Iste godine 13. jula Patrijarh srpski g. Irinej (Gavrilović) ga je uveo u mitropolitski tron u Hramu Preobraženja Gospodnjeg u Zagrebu. Kao Mitropolit zagrebačko-ljubljanski radio je na duhovnoj i materijalnoj obnovi u Mitropoliji. Između ostalog, završio je obnovu hrama u Manastiru Lepavina pored Križevaca, jednog od najstarijih duhovnih centara pravoslavnog naroda u Hrvatskoj.

Laureat je nagrade Bogoslovske akademije Svetog Ignatija u Stokholmu (Švedska) za 2016. godinu. Ovo priznanje dodijeljeno mu je „za doprinos pomirenju naroda na Balkanu i predani rad na unapređenju jedinstva među hrišćanima“. Povodom primanja nagrade Mitropolit Porfirije je održao u Stokholmu predavanje na temu slobode i ljudskih prava. Govoreći o tome da sloboda i ljudsko dostojanstvo imaju svoje izvorište u Crkvi Hristovoj, rekao je da su „sloboda izbora, sloboda savjesti, slobodan protok ljudi i ideja i materijalna obezbjeđenost svakog pojedinca ono što hrišćanstvo kao autentični personalizam sa sobom nosi“ i istakao da „to ne znači da se hrišćanstvo zalaže za prolazne ljudske vrijednosti, već da potvrđuje vječne vrijednosti u čijoj je žiži čovjek i njegovo spasenje“. Priznanje Udruženja za versku slobodu u Republici Hrvatskoj za 2019. godinu dodijeljeno je mitropolitu Porfiriju za mirotvorni doprinos u promovisanju kulture dijaloga i verskih sloboda.

Govori grčki i engleski, a služi se ruskim jezikom.

Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve na svom zasjedanju 18. februara 2021. godine u Spomen-hramu Svetog Save u Beogradu izabrao je NJegovo visokopreosveštenstvo Mitropolita zagrebačko-ljubljanskog dr Porfirija za Patrijarha srpskog.