Piše: Milan Gajović, diplomirani pravnik sa advokatskim ispitom i diplomirani ekonomista, iz Podgorice
„Lokalna samouprava označava pravo i sposobnost lokalnih vlasti da, u okviru zakonskih ograničenja, uređuju poslove i upravljaju bitnim dijelom javnih poslova pod svojom odgovornošću i u interesu lokalnog stanovništva.“ (Član 3. stav 1. Evropske povelje o lokalnoj samoupravi)
„Pravo ne može opstati ako nema pravnika koji će ga, iz dana u dan, usavršavati.“ (Sekst Pomponije (Sextus Pomponius), rimski pravnik, iz 2.vijeka nove ere)
Lokalni izbori u Podgorici su održani 23.oktobra 2022.godine, ali skupština lokalne samouprave još uvijek nije „uvedena u dužnost“. Zato su se u javnosti pojavili predlozi za uvođenje prinudne uprave (uz prethodno raspuštanje skupštine).
Pokušaću da dokažem da za to nijesu ispunjeni ustavni i zakonski razlozi. Jedino legalno rešenje, koje obezbjeđuje sazivanje novoizabrane skupštine Glavnog grada, jeste izbor (četvoro) sudija Ustavnog suda. Time bi se stvorili preduslovi da taj Sud može punovažno odlučivati i o izbornim sporovima po žalbama na odluke Državne izborne komisije.
Ustavom je zajemčeno pravo građana na lokalnu samoupravu (član 22).
Nadalje, Vlada može raspustiti (već konstituisanu) skupštinu opštine i Glavnog grada, samo ako skupština ne vrši svoje nadležnosti, u vremenu dužem od šest mjeseci. (član 117 stav 2 Ustava)
I član 185 Zakona o lokalnoj samoupravi propisuje da „Kada (već konstituisana) skupština opštine duže od šest mjeseci ne održava sjednice, ne izvršava odluke nadležnih sudova ili ne izvršava zakonom određene obaveze čime se onemogućava ostvarivanje ili nanosi znatna materijalna šteta, Vlada će upozoriti skupštinu da, u određenom roku, obezbijedi ostvarivanje svojih funkcija, odnosno izvrši zakonom utvrđene obaveze..“
Ako skupština ne postupi po upozorenju, Vlada će, na predlog Ministarstva javne uprave, raspustiti skupštinu.
Ova odredba se odnosi i na skupštinu Podgorice, u skladu sa članom 3 Zakona o Glavnom gradu, koji glasi:
„Na pitanja ostvarivanja lokalne samouprave u Glavnom gradu koja nijesu posebno uređena ovim zakonom primjenjuje se Zakon o lokalnoj samoupravi.“
Znači, Vlada je ovlašćena da raspusti samo već konstituisanu skupštinu opštine ili Glavnog grada, ako su prethodno ispunjeni precizno propisani ustavni i zakonski razlozi.
Jedino ovlašćenje Vlade, u postupku konstituisanja skupštine opštine, odnosno Glavnog grada, propisano je u članu 39 Zakona o lokalnoj samoupravi. Citiram:
„Prvu sjednicu novoizabrane skupštine saziva predsjednik skupštine prethodnog saziva, najkasnije u roku od 15 dana od dana objavljivanja konačnih rezultata izbora.“ (stav 1)
„Ako se sjednica ne sazove u roku iz stava 1 ovog člana…sjednicu saziva Vlada, najkasnije u roku od 15 dana od dana isteka propisanog roka za sazivanje…“ (stav 4)
Tumačimo: eventualni akt Vlade o sazivu može slijediti tek nakon dostavljanja odluka Ustavnog suda Državnoj izbornoj komisiji i objavljivanja konačnih rezultata izbora.
Kao potvrdu navedenog, neophodno je citirati i nekoliko odredbi Zakona o izboru odbornika i poslanika i to:
-„Protiv rešenja Državne izborne komisije kojim je odbačen ili odbijen prigovor može se izjaviti žalba Ustavnom sudu Crne Gore. (član 110 stav 2)
-„Opštinska izborna komisija utvrđuje konačne rezultate izbora za odbornike, u roku od 12 časova od isteka roka za podnošenje prigovora odnosno žalbi, odnosno od konačnosti ili izvršnosti odluka donesenih po prigovoru ili žalbi.“ (član 98)
-„Konačni rezultati izbora… za odbornike objavljuju se u „Službenom listu Crne Gore – opštinski propisi“, najkasnije u roku od 15 dana od dana održavanja izbora.“ (član 99 stav 2)
Da još jednom pojasnimo: konstitucionalno, „Ustavni sud odlučuje: (i)…7) o izbornim sporovima…koji nijesu u nadležnosti drugih sudova;…“ (član 149 tačka 7 Ustava). Zakonom o Ustavnom sudu Crne Gore (članovi 97 – 103) propisan je hitan postupak odlučivanja o ovim sporovima. I posledično, konačni rezultati izbora utvrđuju se nakon donošenja odluka Ustavnog suda o izbornim sporovima, a koje imaju „pravno dejstvo od dana dostavljanja odluka… nadležnoj izbornoj komisiji…“ (član 103).
Tek potom slijedi postupak konstituisanja skupštine Glavnog grada, u skladu sa članom 39 Zakona o lokalnoj samoupravi, koji se shodno članu 3 Zakona o Glavnom gradu, primjenjuje i na skupštinu Podgorice.
Zaključujemo: i problem obezbjeđenja ustavnih i zakonskih uslova za sazivanje novoizabrane skupštine u Podgorici dokazuje neophodnost hitnog dogovora parlamentarnih stranaka oko izbora sudija Ustavnog suda Crne Gore.
