Protesti u Albaniji ulaze u četvrtu sedmicu i dok se jedna strana drži američkog zaleđa, druga podršku vidi u Briselu. Analiza ove zamršene situacije ukazuje na današnji spoljnopolitički pravac Albanije, ali i cjelokupnog albanskog političkog, pa i nacionalnog korpusa.
Ovako istoričar i analitičar sa Kosova i Metohije Miloš Damjanović komentariše višenedeljne demonstracije koji bukte Albanijom.
U Tirani je u toku četvrta sedmica protesta zbog izgradnje luksuznog odmarališta u zaštićenom području kod Valone, projekta koji se dovodi u vezu sa zetom Donalda Trampa, Džaredom Kušnerom.
Demonstranti su izašli sa zahtjevima za ostavku vlade, a saopštio ih je bivši pripadnik OVK Dritan Godža. Sve ovo podstaklo je spekulacije da se u Albaniji, u pozadini protesta, sukobljavaju dvije jake struje – američka i briselska koju pomažu i iz lažne države Kosovo.
Damjanović objašnjava da, kada je riječ o albanskom nacionalnom korpusu, kroz njegovo ukupno političko djelovanje i odnose prema nacionalnim interesima, može se uočiti da Albanci nastoje da izbjegnu riskantne poteze, posebno kada su u pitanju odnosi sa velikim silama sa kojima su tradicionalno izgradili dobre odnose i od kojih u značajnoj mjeri zavise na političkom planu.
„U tom smislu, ne bih žurio sa zaključkom da ovo predstavlja suštinsku promjenu albanskog spoljnopolitičkog kursa od Vašingtona ka Briselu. Takav utisak može da se stekne u javnosti, prije svega kroz medijske interpretacije. Naravno, moguće je da u albanskom društvu postoje određene strukture koje teže takvom zaokretu, ali ne smatram da su one dominantne, niti da predstavljaju glavni razlog ovih demonstracija”, kaže Damjanović za Sputnjik.
Ko je kome bliži
Zavisno iz ugla iz kojeg se posmatra, albanski protesti mogu predstavljati želju za razmimoilaženjem, odnosno raskidom dosadašnjeg proameričkog kursa i njegovu zamjenu Evropskom unijom, objašnjava naš sagovornik i dodaje da su se do sada Albanci oslanjali na jedinstven zapadni politički sistem, homogen u političkom pogledu, zbog čega i nije bilo potrebe da manevrišu.
Svaki njihov politički potez je bio podjednako dobrodošao ili podjednako prihvatljiv i za Brisel i za Vašington, što dodatno komplikuje današnju situaciju.
Sa dolaskom administracije Donalda Trampa došlo je do izvjesnih razmimoilaženja između Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije. Ta promjena se, prirodno, odražava i na manje države i narode trećeg svijeta. U takvim okolnostima i Albanci se nalaze pred određenom dilemom – kom političkom centru treba dati prednost.
Režim Edija Rame procijenio je da, uprkos zavisnosti Albanije i od Sjedinjenih Američkih Država i od Evropske unije, primat ipak treba da ima Vašington. U tom kontekstu treba posmatrati i sve poteze koje Rama preduzima u odnosima sa Vašingtonom, pa čak i sa Jerusalimom, koji predstavlja jednog od najznačajnijih američkih saveznika na Bliskom istoku. Amero-briselski sukob ne može se najbolje naslutiti iz albanskih protesta, ali zato treba pogledati Kosovo i Metohiju, smatra naš sagovornik.
Privremene institucije vlasti u Prištini pod kontrolom Albanaca u pojedinim pitanjima pokazuju više razumijevanja za stavove Brisela nego Vašingtona. Zbog toga postoje tumačenja da Brisel, posredno preko vlasti u Prištini i Aljbina Kurtija, pokušava da izvrši određeni pritisak i na političke prilike u Albaniji, kako bi se ona snažnije vezala za evropski politički prostor, a manje oslanjala na administraciju Donalda Trampa.
Unutrašnji problemi
Spoljnopolitički, geopolitički faktor svako nosi svoju težinu, međutim, naš sagovornik smatra da su unutrašnjopolitički razlozi i zahtjevi demonstranata u ovom slučaju više indikativni.
Sa unutrašnjeg aspekta, glavni pokretač ovih masovnih demonstracija jeste akumulirano dugogodišnje nezadovoljstvo albanskog biračkog tijela. To nezadovoljstvo usmjereno je na opšte stanje u Albaniji, koje je povezano sa mjerama i potezima koje preduzima vlast u Tirani. Albanski narod je očigledno nezadovoljan korupcijom, kriminalizacijom društva i autoritarnim političkim sistemom koji je uspostavio Edi Rama.
Zahtjevi koje demonstranti postavljaju jasno pokazuju u čemu je suština problema i šta je glavni motiv protesta, bar ako je suditi prema volji većine. Riječ je o težnji ka političkim promjenama u Albaniji, odnosno o želji da se promijeni politički sistem, smatra naš sagovornik. Naravno, svaka opozicija nastoji da iskoristi ovakve okolnosti, bez obzira na prirodu sukoba između vlasti i naroda, ali ovi zahtjevi predstavljaju krajnji cilj demonstranata – promjenu sistema koji je uspostavljen dolaskom Edija Rame na vlast.
To što pojedini politički akteri, poput bivšeg pripadnika OVK Dritana Godže, koji imaju određenu težinu prošlosti iz ranijeg perioda, takođe pozivaju Edija Ramu da podnese ostavku, svakako je dio šireg opozicionog djelovanja i opšteg narodnog nezadovoljstva.
Iz svih ovih parametara vidi se da je glavni razlog protesta potreba za promjenom političkog sistema. Ekološki spor oko prodaje zemljišta poslužio je kao neposredan povod, ali je suština mnogo dublja. Riječ je o strahu od narušavanja životne sredine, ali i o sumnjama u zakonitost čitavog procesa i načina na koji vlast donosi odluke i pravi ustupke stranim partnerima. Sve to predstavlja povod za političko djelovanje čiji je krajnji cilj promjena političkog sistema i uspostavljanje većeg stepena demokratskih standarda, odnosno otklon od autoritarnosti, korupcije, kriminalizacije društva i drugih negativnih pojava, zaključuje Damjanović.
