Krvna plazma predstavlja tečni dio krvi koji ima ključnu ulogu u funkcionisanju organizma. Ona čini više od polovine ukupne zapremine krvi i omogućava transport hranljivih materija, hormona i proteina kroz tijelo.
U medicini se plazma koristi i u terapijske svrhe – za transfuzije kod pacijenata koji su izgubili veliku količinu tečnosti ili u postupcima koji iz krvotoka uklanjaju štetne materije.
Krv se sastoji od ćelijskih elemenata i tečnog dijela. Kada se uklone crvena i bijela krvna zrnca i trombociti, preostaje plazma – svijetložuta tečnost koja omogućava krvi da cirkuliše kroz arterije, vene i kapilare.
Ona prenosi kiseonik, hranljive materije poput glukoze, kao i hormone, vitamine i minerale do svih organa i ćelija.
Glavne komponente plazme su:
Voda – čini više od 90 odsto plazme
Elektroliti – minerali poput natrijuma, kalijuma i kalcijuma koji održavaju ravnotežu tečnosti
Proteini plazme – albumini i globulini koji regulišu raspodjelu tečnosti
Koagulacioni faktori – proteini važni za zgrušavanje krvi
Imunoproteini – antitijela koja štite organizam od infekcija
Bubrezi filtriraju krv i iz plazme uklanjaju otpadne materije koje se potom izlučuju iz organizma.
Kada se krv zgruša, njen tečni dio naziva se Serum. Za razliku od plazme, serum ne sadrži određene proteine koji učestvuju u zgrušavanju krvi.
U laboratorijskim analizama koristi se ili plazma ili serum, u zavisnosti od vrste testa koji se radi.
Donirana plazma često se koristi u hitnim medicinskim situacijama, kao što su teške povrede, opekotine ili veliki gubitak tečnosti.
Transfuzija plazme može pomoći u stabilizaciji krvnog pritiska, spriječiti oštećenje organa i obnoviti ravnotežu tečnosti u organizmu.
Plazma se koristi i za proizvodnju lijekova koji sadrže imunoproteine i druge biološki aktivne supstance.
Doniranje plazme uglavnom je bezbjedan postupak, jer organizam relativno brzo nadoknađuje izgubljenu tečnost. Ako je osoba zdrava, izgubljena plazma obično se obnovi u roku od oko 48 sati.
Neka istraživanja ukazuju da doniranje plazme može imati dodatne koristi za osobe sa povišenim holesterolom ili visokim krvnim pritiskom, iako su dalja istraživanja još u toku.
Postupak doniranja naziva se Plazmafereza. Tokom tog procesa krv prolazi kroz aparat koji odvaja plazmu od ćelijskih komponenti.
Crvena i bijela krvna zrnca, kao i trombociti, nakon toga se vraćaju u krvotok davaoca.
Doniranje plazme obično traje nešto duže nego doniranje pune krvi, ali se može obavljati češće jer se plazma brže obnavlja.
Plazmafereza se koristi i kao terapijska metoda kod pojedinih bolesti. Tokom ovog postupka iz plazme se uklanjaju štetne supstance ili antitijela, a prečišćena plazma se vraća u organizam.
Ova metoda može pomoći u liječenju određenih autoimunih bolesti kao što su:
Guillain-Barré sindrom
Mijastenija gravis
Multipla skleroza
Nakon doniranja plazme osoba može osjetiti blagi umor, najčešće zbog privremene dehidratacije. Zbog toga se preporučuje odmor i unos dovoljno tečnosti, naročito vode.
Zdravo tijelo obično nadoknadi izgubljenu plazmu za oko dva dana, dok oporavak nakon doniranja cijele krvi traje duže.
Doniranje plazme tako ostaje jedan od važnih načina pomaganja drugima, jer jedna donacija može doprinijeti liječenju više pacijenata i spasiti živote.
(Blic)
