Kako je Ukrajina posljednjih sedmica pojačala napade na Rusiju, rat se prelio na teritoriju NATO-a, što je navelo saveznike da se suoče s pitanjem šta tačno duguju jedni drugima u ratno vrijeme.
Kako piše „Csmonitor“, ometani od strane i ruske i ukrajinske vojske, dronovi natovareni eksplozivom su odlutali od cilja, povremeno padajući i izazivajući požare u zemljama na istočnom krilu alijanse. U nekim slučajevima, borbeni avioni NATO-a su dignuti da ih obore. U petak je ukrajinski mornarički dron eksplodirao u rumunskoj luci Konstanca na Crnom moru. Zvaničnici u Kijevu optužili su ruske snage da su ometale letenje letjelice.
Pristalice Ukrajine, Evropljani duž ruske granice, dugo su „glasni o pravu Ukrajine da se brani i o krivici koju Moskva snosi za početak sukoba“, navodi se u članku. Članice NATO-a su prošle godine zabilježile 18 kršenja ruskog vazdušnog prostora, na primjer, tri puta više nego 2024. godine, prema izvještaju iz februara.
Ali sve agresivnija ukrajinska strategija borbe primorava kijevske susjede da se nose s efektom prelivanja koji ona ima na njih – čak i kada su svjesni da postavljanje pitanja doprinosi ruskim narativima osmišljenim da podijele alijansu.
„Kada je Ukrajina toliko napredna kao što je sada, to može dovesti zemlje NATO-a u problematičan položaj“, uključujući stvaranje „značajnog političkog pritiska i ogromne anksioznosti“, kaže Kristin Berzina, viši saradnik za odbranu u „Njemačkom Maršal fondu“. Zvaničnici istočne Evrope žele da zaštite svoje građane (a da ne pominjemo birače) od dronova i prijetnji ruske odmazde, napominje se u članku.
Takođe žele da Ukrajina dobije rat, što bi bilo i u njihovu korist.
Dron je prošle sedmice udario u stambenu zgradu u Rumuniji, ranivši ženu i dijete. Rumunski zvaničnici, brzo uvjeravajući građane da nisu pod ruskim napadom, takođe su napomenuli da je to prvi put da su civili tamo povrijeđeni tokom četvorogodišnjeg rata. Od otprilike 29 upada dronova u Rumuniju od februara 2022. godine, kada je sukob u Ukrajini počeo, više od polovine, oko 16, dogodilo se u prvih pet mjeseci 2026. godine.
Ukrajina sve više prelazi u ofanzivu protiv svog neprijatelja, kao što to čini, spremnija je da insistira, kažu neki analitičari.
Tokom maja, upadi ukrajinskih dronova izazvali su političku krizu u Letoniji – usred optužbi da visoki zvaničnici ne čine dovoljno da zaštite svoj narod – i takođe su primorali oko 2 miliona Finaca u širem Helsinkiju da se sklone. Pet dana kasnije, litvanski poslanici su se takođe spustili pod zemlju, dok se dron približavao Vilnjusu. Visoki švedski vojni zvaničnik prošlog mjeseca rekao je Rojtersu da Ukrajina izgleda namjerno leti svojim dronovima blizu baltičke granice sa Rusijom kako bi koristila ove zemlje kao neku vrstu štita. Rusija, tvrdi zvaničnik, okleva da puca na teritoriju NATO-a i započne sukob – dajući ukrajinskim dronovima veće šanse da pogode ciljeve unutar granica svog neprijatelja.
Kada se prošlog mjeseca ukrajinski dron, koji je vjerovatno skrenuo sa cilja nakon što ga je Rusija ometala, srušio nekoliko desetina metara od stambene zgrade, estonski ministar odbrane Hano Pevkur javno je, iako umjereno, pritisnuo Kijev da bude oprezniji.
„Sve vrijeme smo govorili Ukrajincima da ako napadaju ruske položaje ili ruske ciljeve, onda te putanje moraju biti što dalje od teritorije NATO-a“, rekao je gospodin Pevkur za Asošijeted pres. Portparol ukrajinskog Ministarstva vanjskih poslova se uredno izvinio svojim „baltičkim prijateljima“ zbog „takvih nenamjernih incidenata“.
Ukrajinski udari duboko na teritoriji Rusije pogađajući kritičnu naftnu infrastrukturu i ponekad povećavajući troškove za prosječne Ruse – su veliki uspjeh što se tiče Kijeva, napominje Bendžamin Fridman, direktor za politiku u vašingtonskom tink-tenku „Odbrambeni prioriteti“.
Ovi napadi, poput onog na Sankt Peterburg prošle sedmice tokom ekonomskog samita koji je najavljen kao odgovor Moskve na Davos, djelimično su osmišljeni da podignu svijest o cijeni rata među ruskom javnošću i idealno da generišu protivljenje njemu, prema majskoj analizi Instituta za proučavanje rata.
Zbog toga, Kijev u posljednje vrijeme izgleda „spreman da uvrijedi saveznike više nego u prošlosti“, kaže Berzina. „Ali su takođe i uspješniji.“ Međutim, ovaj uspjeh dolazi sa svojom cijenom. Na istočnoj granici NATO-a, svakodnevni život nakon upada dronova ponekad je stao jer se škole zatvaraju, a građani sklanjaju. Uz ekonomske i domaće političke implikacije, ovo otkriva i praznine u vojnoj spremnosti.
Letonski ministar odbrane podnio je ostavku prošlog mjeseca, kao i premijer nekoliko dana kasnije, nakon što su ukrajinski dronovi prodrli u vazdušni prostor zemlje bez blagovremenih javnih upozorenja, što je dovelo do pitanja o adekvatnosti protivvazdušne odbrane.
Rusija koristi ove prilike da procijeni nedostatke u vojnom odgovoru NATO-a i optuži baltičke zemlje da dozvoljavaju Ukrajini da koristi njihov vazdušni prostor, uz prikrivene prijetnje koje ove optužbe impliciraju. Bivši ruski predsjednik i premijer Dmitrij Medvedev izgleda je pokušao da podstakne takve strahove prošlog mjeseca. „Trebalo bi da shvatite da su vaše vlasti jednostrano ušle u rat sa Rusijom“, upozorio je u objavi na društvenim mrežama. „Nemojte se ničim iznenaditi. Mirni san je završen.“
Ali s obzirom na rusko nevoljstvo da puca na teritoriju NATO-a i bezbjednosne garancije koje dolaze sa članstvom u NATO-u, zemlje istočnog fronta su više zaštićene od Rusije nego što često priznaju, kaže Fridman.
Ipak, u određenom trenutku, njihovi interesi sa Kijevom se razlikuju. Kao zemlja čija je sudbina u pitanju, Ukrajina smatra „mnogo stvari [kao] fer igru koja bi mogla biti neprijatna za Zapad“, dodaje on. Iz ukrajinske perspektive, eskalacija je plus ako dovodi do „još veće pomoći i posvećenosti zemalja NATO-a“.
Mogli bi reći Ukrajini da „prekine“ i da koristi resurse da umjesto toga izvede ove udare na frontu ili „taktički relevantnije ciljeve“, primećuje Fridman. Ali dodaje da Kijev vjerovatno neće slušati, osim ako Sjedinjene Države ili jedna od „velikih zemalja“ poput Njemačke ne budu insistirale na tome. U međuvremenu, evropske vlade duž ruske granice teže tehnologiji protiv dronova. Tolerancija prema takvim upadima među širokom javnošću mogla bi čak i da poraste sa ukrajinskim bojnim dobicima, kažu neki analitičari.
Ali ono što zvaničnici duguju građanima za sada, kaže Berzina, jeste iskren razgovor. „Oni su sposobni da razumiju složene situacije – ne pomaže ih infantilizovati.“
Ono što pomaže jeste da lideri objasne „koliko se može učiniti, koliko se ne može učiniti i koji rizik će nastaviti da postoji“, dodaje ona. „Taj element iskrenosti, mislim, može pomoći u suzbijanju nezadovoljstva.“
