Kraj međunarodnog poretka kakvog ga poznajemo počeo je bombardovanjem i otimanjem dijela Srbije, a četvrt vijeka kasnije najglasnije u upozorenjima da se svjetsko ustrojstvo pretvara u džunglu, u kojoj vlada pravo jačega, upravo su one zemlje koje su među prvima podržale agresiju NATO-a i priznale nelegalno proglašenu nezavisnost Kosova i Metohije.
Sada je odbrana principa suvereniteta i nepovredivosti granica u vrhu njihove agende, jer posljedice politike gaženja međunarodnih principa više nisu tuđ problem, već su stigle i do njihovog praga.
Ovako sagovornici „Novosti“ ukratko komentarišu slučaj Grenlanda, autonomne teritorije u sastavu Danske, koju Donald Tramp želi da pripoji SAD-u, ukazujući da je to samo najnoviji i najočitiji primjer opasnih procesa koji traju decenijama.
Ističu da, kada Amerikanci bez zazora razmatraju mogućnost preuzimanja teritorije svog političkog i vojnog saveznika, pozivajući se na „strateške interese“ i bezbjednosne razloge, poruka je jasna: pravo, suverenitet i međunarodni ugovori važe ili ne važe isključivo po potrebi najjačih. Upravo taj obrazac, upozoravaju naši sagovornici, identičan je onome koji je primijenjen na Srbiju krajem devedesetih – s tom razlikom što se danas više ne skriva iza humanitarne retorike, već se otvoreno saopštava da su širenje moći i bitka za prirodne resurse jedini kriterijumi.
Posebno upada u oči i naprasna amnezija mnogih političkih snaga i lidera u Evropi koji sada kritikuju Trampa, a zaboravljaju kršenje međunarodnog prava na KiM. Tako Zeleni u Njemačkoj i bivša šefica diplomatije iz redova ove stranke, a sada predsjednica Generalne skupštine UN Analena Berbok, kritikuju američkog predsjednika zbog vojne akcije u Karakasu i najava u vezi sa Grenlandom, iako je ova partija snažno podržala najprije NATO intervenciju 1999, a zatim i priznavanje KiM 2008. Pod tadašnjim šefom diplomatije Joškom Fišerom, Zeleni su snosili odgovornost za političko zeleno svjetlo za bombardovanje – prvi vojni angažman Njemačke poslije Drugog svjetskog rata, i to bez legitimnog mandata UN. I aktuelni njemački predsjednik, a nekadašnji šef diplomatije Frank-Valter Štajnmajer, oštro je kritikovao spoljnu politiku SAD i pozvao svijet da ne dozvoli da se „svjetski poredak raspadne i da beskrupulozni uzimaju šta žele“.
Oglasio se i predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta, koji je naglasio da će EU podržati Grenland i Dansku kada je potrebno i da neće prihvatiti kršenje međunarodnog prava, bez obzira na to gdje se dešava. Bune se, naravno, i u Kopenhagenu, koji je bio među prvima koji su priznali nezavisnost Kosova, samo četiri dana nakon što je Priština protivpravno proglasila nezavisnost.
To što su oni koji su pojurili da podrže prekrajanje granica Srbije i otimanje dijela naše teritorije sada najglasniji u povicima „nepravda i rušenje međunarodnog poretka“, bivši jugoslovenski šef diplomatije Živadin Jovanović ovako tumači:
– Tada je bila takva atmosfera kada su i Danska i mnoge druge evropske zemlje slijepo slijedile svaki potez i zahtjev SAD, videći u tome neki svoj interes. Ali nisu vidjeli koliko brzo gube mnogo više nego što dobijaju. Gube na identitetu, u civilizacijskom smislu, ali i u realnim mjerilima, kao što su ekonomija, tehnologija i trgovina. Slijepo slijedeći Ameriku, sada su doveli sebe u bezizlazan položaj. Njihov otpor je logičan, ali je zakasnio. Evropa više nema na koga da se osloni, a sami iznutra veoma su slabi.
Danska da povuče priznanje
Kada je riječ o KiM i podrivanju teritorijalnog integriteta i suvereniteta jedne članice UN, Vladislav Jovanović kaže da bi bilo dobro da Beograd i formalno obavijesti Dansku da je, kada je priznala Kosovo, prekršila ono na šta se sada poziva u slučaju Grenlanda:
– Bili su veoma, veoma grubi prema nama u vrijeme razbijanja Jugoslavije, valjalo bi ih na sve to podsjetiti. Ukoliko bi odmah povukli priznanje Kosova, mogli bi da ojačaju svoju poziciju prema SAD, ali i da utiču na druge članice EU da povuku isti potez.
Jovanović ističe da je korijen svega u ocjeni političkog Zapada, sa SAD na čelu, da poslije pada Berlinskog zida više nemaju prepreku za bilo kakve ekspanzionističke planove, osvajanja i prekrajanja granica.
– Jednostavno, proglasili su kraj istorije i dominaciju svog sistema i interesa na čitavoj planeti. Vrhunac takve neobuzdane politike bila je agresija NATO-a na Jugoslaviju, otimanje dijela teritorije Srbije i zloupotreba UN. Iskoristili su premoć na svim stranama, pa i u Savjetu bezbjednosti, da dovedu NATO snage da okupiraju KiM.
Napominje da se još tada postavljalo pitanje koja je sljedeća zemlja koju može da zadesi sudbina Srbije i podsjeća da je ubrzo uslijedila lančana reakcija, odnosno globalizacija te politike intervencionizma – Avganistan, Irak, Libija, Arapsko proljeće, Sirija… Sad je, što bi se reklo, „mečka zaigrala“ i pred evropskim vratima.
Jovanović kaže da je EU aktivno učestvovala u agresiji NATO-a, za koju ističe da je bila sumrak Zapada, ljaga na istoriji zapadne civilizacije od koje se ne može lako oporaviti:
– Zapadni neoliberalni, korporativni sistem, da bi opstajao i napredovao, sprovodi politiku ekspanzionizma. Do sada se to širenje i osvajanje odnosilo na tuđe teritorije, uvijek ka Rusiji i Sibiru. I to je trajalo sve dok Rusija nije shvatila da je u pitanju njen opstanak, ali i dok nije dovoljno ojačala da tome pruži otpor. I sada, kada je Istoku postavljena brana da više nema ekspanzije u tom pravcu, Zapad ulazi u fazu tzv. unutrašnje ekspanzije, gdje jači osvajaju slabije. Nije riječ samo o Grenlandu – tu su i ambicije SAD da Kanada postane 52. američka država, kao i dominacija u Latinskoj Americi…
Sve se to, dodaje Jovanović, pravda nužnošću zaštite bezbjednosti SAD i potrebom da obezbijede ključne resurse:
– SAD su i dalje na globalnom planu prva sila, ali ne onakva kakva je bila, i oni sada isteruju svoj primat u okviru te zapadne političke zajednice, jer su najjači u tom sistemu i drugi moraju da im se pokoravaju. Kraj međunarodnog poretka uspostavljenog na rezultatima Drugog svjetskog rata – poštovanje suverene ravnopravnosti, suvereniteta i integriteta svih zemalja – pogažen je 1999. Sada to shvataju mnogi na Zapadu, ali stvar je zakasnela; nema reakcije koja može da zaustavi ekspanzionizam SAD na, u suštini, zapadne teritorije i zapadna bogatstva. Jer, više nema širenja na Istoku. Sa Pacifika to ne dozvoljava Kina, a sa evropskog kopna – Rusija.
Vladislav Jovanović, bivši ministar spoljnih poslova SRJ, kaže za „Novosti“ da je Amerika shvatila da mora da osigura svoj širi geopolitički prostor prije nego što se situacija zakomplikuje i prije nego što budu morali da se nadmeću s drugim takmacima, prvenstveno Kinom i Rusijom, oko podele uticajnih sfera:
– Tramp želi da što više zahvati i kaže „ovo je moje“, a onda možemo da se dogovaramo o raspodjeli onoga što je preostalo. To je, po mom mišljenju, razlog za njegovu žurbu da se Amerika što prije proširi u svim pravcima i da to proglasi svojim i nedodirljivim.
Oštre reakcije iz EU povodom slučaja Grenlanda, Jovanović više vidi kao pokušaj Zapadne Evrope da opipa puls Vašingtona, jer EU, ističe, nema ni snage ni resurse da SAD spriječi u bilo čemu.
– Zapadna sfera sada ima potrese „u porodici“, jer je jedan član ne samo najjači, nego se i proglasio svemoćnim, čak i u odnosu na ostale u familiji. U EU će se neko vrijeme pozivati na međunarodno pravo, međutim, to će sve vremenom posustati. Doduše, Evropa ima mnoge zamrznute probleme kada je riječ o pitanjima mijenjanja granica, koji bi sada mogli da pokrenu domino efekat – od Belgije i Španije do Italije. Gotovo u svakoj evropskoj zemlji postoje jake manjinske zajednice; na primjer, u Rumuniji živi dva-tri miliona Mađara, a brojni su i u Slovačkoj. Francuska je nastala sabiranjem i nasilnim spajanjem raznih nacionalnih zajednica.
(NOVOSTI)
