(INTERVJU) prof. dr Dušan Krcunović za Borbu: Fama „identitetskih pitanja“ je tu da bi prikrila obespravljenost govornika srpskog jezika

Fama „identitetskih pitanja“ povremeno se stvara kako bi se zataškala obespravljenost govornika srpskog jezika koji u Crnoj Gori ima istorijski, kulturni, naučni i demografski kontinuitet i utemeljenje i svjedoči o tome da su govornici srpskog jezika dvostruko obespravljeni, rekao je predsjednik Matice srpske – Društva članova u Crnoj Gori prof. dr Dušan Krcunović.

On je u intervjuu za Borbu govorio o aktuelnoj temi položaja i obespravljenosti srpskog jezika u pravno-političkom životu Crne Gore, kao i o doprinosu borbi za prava govornika srpskog jezika koji kulturne organizacije mogu dati.

Krcunović je istakao da će Društvo članova Matice srpske u našoj zemlji cjelokupnu 2026. godinu posvetiti obiljuežavanju velikog jubileja – dvesta godina od osnivanja najstarije kulturne ustanove u našem narodu. On je naglasio i značaj institucija usmjerenih na oblast kulture, naročito onih nacionalno orjentisanih, za demokratizaciju društva i poštovanje različitosti.

Izrazio je zabrinutost i nezadovoljstvo zbog toga što srpskom jeziku još uvijek nije vraćen status službenog, a osporavanje zahtjeva za ravnopravnošću njegovih govornika ocijenio kao svjedočanstvo da pojedini u društvu ignorišu istinu i pravdu. Na kraju, Krcunović je poentirao da bi institucije posvećene zaštiti autohtonog srpskog kulturnog nasleđa trebalo da budu prepoznate kao institucije od nacionalnog značaja.

Mart u Matici posvećen srpskom jeziku i književnosti

BORBA: Nedavno se navršilo dva vijeka od osnivanja Matice srpske, naše najstarije kulturne ustanove. Da li nam, kao neko ko je na čelu ove institucije u Crnoj Gori, možete reći nešto više o planovima povodom obilježavanja ovog velikog i važnog jubileja?

Krcunović: U godini u kojoj obilježavamo dva vijeka postojanja Matice srpske, gotovo sve naše djelatnosti biće posvećene tom jubileju. Budući da je izvorni motiv osnivača Matice srpske bio i ostao vezan za razvoj i širenje kulture i prosvjete na temelju srpskog jezika i ćiriličnog pisma, planovi Društva članova Matice srpske u Crnoj Gori imaće naglasak na toj činjenici.

Već 21. februara, na Međunarodni dan maternjeg jezika u multimedijalnoj sali Matice u Nikšiću organizujemo monodramu „Slušaj kako govorim: Sava Mrkalj“. Ta monodrama biće svojevrsna uvertira u martovski kulturni program Matice koji će u cjelini biti posvećen srpskom jeziku i književnosti. Mjesec srpskog jezika počeće gostovanjem Roberta Hodela, vrsnog poznavaoca naše savremene književnosti.

U nastavku sleduju gostovanja naših lingvista Rajne Dragićević i Miloša Kovačevića, čija će sabrana djela od trideset tomova biti promovisana, a potom i gostovanja proučavaoca naše književnosti Predraga Petrovića i Svetlane Šeatović. Sve do kraja godine očekuje nas vrlo sadržajan kulturno-umjetnički program u Matici srpskoj – Društvu članova u Crnoj Gori.

Kulturne institucije doprinose stvaranju obrazovanog građanstva

BORBA: Kako organizacije kulturnog tipa mogu, njegujući nacionalne posebnosti, doprinijeti multikulturalnosti i uzajamnom poštovanju svih vjera i nacija u jednoj demokratskoj zemlji?

Krcunović: Ako cijenimo i poštujemo vlastitu kulturnu tradiciju, onda ćemo razumjeti i poštovati druge kulturne tradicije sa kojima često imamo i zajedničke dodirne tačke.

Uostalom, uvijek kada govorimo o kulturi imamo u vidu izvorno značenje tog pojma kao brigovanja i njegovanja duše polazeći od visokozahtjevnih i uzornih ideala, ideja i vrijednosti kojima težimo, sa kojima se samjeravamo i putem kojih se preobražavamo.

Riječju, institucije nacionalne kulture doprinose razvoju političke kulture i demokratizaciji društva utoliko što učestvuju u stvaranju obrazovanog građanstva na temelju humanistike.

Govornici srpskog jezika i diskriminisani i inkriminisani

BORBA: Prošlo je više od dvije godine od popisa stanovništva na kojem je potvrđeno da najveći broj crnogorskih građana govori srpskim jezikom. Ipak, još uvijek nema naznaka da će se srpskom vratiti položaj službenog jezika. Da li smatrate da su ovakvim položajem jezika u Ustavu Crne Gore direktno ugrožena prava njegovih govornika?

Krcunović: Fama „identitetskih pitanja“ povremeno se stvara kako bi se zataškala obespravljenost govornika srpskog jezika koji u Crnoj Gori ima istorijski, kulturni, naučni i demografski kontinuitet i utemeljenje. Fama „identitetskih pitanja“ svjedoči o tome da su govornici srpskog jezika dvostruko obespravljeni.

Prije svega, djeca govornika srpskog jezika su diskriminisana zato što ne mogu da ostvare pravo na obrazovanje u školskom sistemu u kome im je uskraćeno mjerodavno upoznavanje sa sopstvenom jezičkom i književnom kulturom.

S druge strane, osim što su diskriminisani, govornici srpskog jezika su i inkriminisani, naročito kada se povremeno drznu da skrenu pažnju na degradirajući položaj svog maternjeg jezika u pravnom i obrazovnom sistemu Crne Gore u kojoj je taj jezik – u vrijeme vladikata, potom Knjaževine i Kraljevine – imenovan isključivo kao srpski.

Poricanje te istorijske činjenice i osporavanje opravdanih zahtjeva za ravnopravnošću govornika srpskog jezika oslikava intelektualnu klimu u društvu koje ignoriše istinu i pravdu. I sve dok je tako, prognana „identitetska pitanja“ će se vraćati na političku scenu na farsičan način, u vidu dileme da li je neki kriminalni lik autentičan ili je generisan od strane vještačke inteligencije. Ili da možda pitamo poštenu vještačku inteligenciju šta misli o trenutnom statusu srpskog jezika?

Izvršna vlast bi trebalo da ima sluha za značaj Matice

BORBA: Na koji način nacionalno profilisane organizacije, naročito one kulturnog karaktera, mogu pomoći da položaj Srba, ali i svih onih koji govore srpskim jezikom, bude unapređen?

Krcunović: Prije svega, valjalo bi se zapitati da li u Crnoj Gori postoji institucija srpske kulture koja ima status institucije od nacionalnog značaja? Takav status u potpunosti zaslužuje upravo Matica srpska – Društvo članova u Crnoj Gori koja je tokom petnaest godina svog postojanja dala veliki doprinos očuvanju srpske jezičke i kulturne svijesti građana u Crnoj Gori.

Institucije koje se bave zaštitom i razvojem autohtonog srpskog kulturnog nasleđa u Crnoj Gori, upravo kakvo je i naše Društvo, moraju da budu prepoznate kao institucije od nacionalnog značaja i da budu finansirane iz državnog budžeta. U godini u kojoj obilježavamo dva vijeka Matice srpske očekujemo odgovor od najviše adrese u izvršnoj vlasti.

intervju uradila: Vasilisa Ilinčić