Piše Mr Božidar Denda
U svjetlu nedavnog incidenta u Bijeloj kući, gdje je došlo do žustre rasprave između predsjednika SAD-a Donalda Trampa I Potpredsjednika Džeja Di Vensa sa jedne te ukrajinskog predsjednika Volodimira Zelenskog sa druge strane, jasno je da se geopolitičke okolnosti oko rata u Ukrajini drastično mijenjaju. Nesporazum, koji se dogodio 28. februara 2025., mogao bi imati dalekosežne posljedice na dalji politički smjer Ukrajine i njen međunarodni položaj, uprkos tome što je Zelenski dobio podršku od lidera Francuske, Njemačke, Velike Britanije i Evropske unije.
Za tri godine rata, Ukrajina je primila ogromnu pomoć od zapadnih saveznika. Prema podacima svjetskih novinskih agencija, Sjedinjene Američke Države su Ukrajini dale više od 120 milijardi američkih dolara, dok je Evropska unija, zajedno sa Velikom Britanijom, pružila pomoć u vrijednosti od oko 140 milijardi dolara. Te brojke jasno pokazuju koliko je Ukrajina bila zavisna od podrške svojih zapadnih saveznika, posebno SAD-a, koji je pružao i vojnu i ekonomsku pomoć. Međutim, nedavni incident u Bijeloj kući, u kojem je Zelenski napustio sastanak razočaran i ogorčen, mogao bi označiti prekretnicu u odnosu glavnog i najvećeg ukrajinskog partnera prema toj zemlji.
Zelenski, koji je tokom rata ali I samo par dana prije posjete Trampu, tvrdio da Ukrajina neće ustupiti ni pedlja okupirane teritorije Putinu, tražio je od SAD-a dodatne sigurnosne garancije, uključujući još oružja. Tramp, s druge strane, smatra da takav pristup nije održiv za postizanje mira, naglašavajući da nije moguće postići rješenje putem rata, već pregovorima. To je izazvalo veliku napetost I tenzije u Ovalnom kabinetu, jer su se pristupi dvaju lidera pokazali radikalno različitim, zbog čega je došlo do žustre rasprave pred kamerama a potom I do otkazivanja zajedničke konferencije za novinare dok pripremljeni sporazum o eksploataciji rijetkih minerala u Ukrajini nije potpisan. Takav razvoj događaja u Bijeloj kući ranije nije viđen pa stoga možemo govoriti o nezabilježenom međunarodnom i diplomatskom incidentu u čitavoj dosadašnjoj istoriji Amerike.
Zelenski je, prema nekim izvještajima, pokušao da privoli SAD da preuzme apsolutnu odgovornost za sigurnost Ukrajine, što je Tramp smatrao neprihvatljivim. Dodatnu crtu neozbiljnosti ukrajinski lider je pokazao kroz krajnje neformalan i neprikladan izgled tokom sastanka, kada se pojavio u džemperu i farmerkama, što dodatno ukazuje na njegovu neodmjerenost u diplomatskom kontekstu, pa i izostanak elementarne pristojnosti i poštovanja svojih domaćina I samog događaja. Incident, u kojem je Zelenski pokazao nespremnost za mir, mogao bi se smatrati izrazom njegove odlučnosti da nastavi rat uz podršku Zapada do konačne pobjede protiv Rusije, bez obzira na cijenu koju Ukrajina za to plaća.
Propali sastanak u ovalnom kabinetu nije samo prikazao karakter ukrajinskog lidera, već je otkrio i dublje političke interese iza kulisa. Iako se međutim, na prvi pogled činilo da Zapad stoji ujedinjen u podršci Ukrajini, ovaj nemili događaj jasno ukazuje na duboku suprotstavljenost političkog pristupa bivše i sadašnje američke administracije, kao i na oštru podjelu između Sjedinjenih Američkih Država sa jedne i Evropske unije I Velike Britanije na drugoj strani. Trampov pristup mirovnim pregovorima, koji je u suprotnosti s politikama koje su zastupali predsjednici poput Džoa Bajdena, kao i većina evropskih lidera, može se tumačiti kao pokušaj redefinisanja međunarodnih odnosa, možda čak i promjene glavnog geopolitičkog kursa amerike prema Rusiji. Ako međutim, kolektivni zapad ostane bez “svoje lokomotive” to će biti težak udarac za njega, sa mogućim nesagledivim posljedicama za njegovu budućnost pa I sam opstanak.
Isto tako pod znak pitanja se stavlja budućnost NATO-a i dalje političko povezivanje Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država. Tramp je od ranije najavljivao moguće carine na robu iz Evrope i kritikovao evropske države zbog nedovoljnog ulaganja u vlastitu odbranu. Ako zaista dođe do udaljavanja između SAD-a i EU, to bi moglo izazvati duboke promjene u međunarodnoj političkoj dinamici, u kojoj bi Rusija mogla postati sve bliži partner Sjedinjenim Američkim Državama, dok bi Evropska unija ostala izolovana. Ovo stoga što je Tramp jasno proklamovao politički princip o povratku SAD-a sebi i postizanju zlatnog doba amerike, za šta su mu potrebni partneri u predstojećem ekonomskom, tehnološkom I uopšte strateškom nadmetanju sa Kinom. Za tu ulogu pak, procijenio je, uprkos svim aktuelnim zbivanjima, ne bez osnova, da mu bolje može poslužiti Rusija kao nuklearna super sila I geopolitički igrač prvog reda nego Evropska unija koja nema ni politički, još manje ekonomski I bezbjedonosni kapacitet za tako nešto.
Za Ukrajinu, incident nosi opasnost od daljeg slabljenja podrške Zapada, jer SAD nije samo najveći donator već i ključni vojni partner. Ako zapadne zemlje, posebno Sjedinjene Američke Države, počnu da smanjuju podršku ili se povuku iz konflikta, Ukrajina bi mogla ostati bez ključnih resursa koji su joj potrebni za nastavak borbe protiv Rusije. Takav razvoj događaja svakako ide na ruku ruskom predsjedniku Vladimiru Putinu, koji bi mogao iskoristiti situaciju da dodatno učvrsti svoju poziciju u globalnoj geopolitičkoj utakmici.
Ipak, ključno pitanje koje se postavlja u ovom kontekstu jeste –kako je moguće objasniti činjenicu da je predsjednik Tramp, kojeg često smatraju nepredvidljivim i sklonim autokratskom načinu vladavine, zapravo taj koji želi da pokrene mirovne pregovore, dok su globalne političke elite i demokratski profilisani lideri Evropske unije kao i američki demokrati, podržavali nastavak ratnih užasa na istoku Evrope? Paradoks je očigledan kada se sagleda sveukupna situacija. Dok su evropski lideri, kao i administracija Džoa Bajdena, tokom protekle tri godine rata konstantno slali finansijsku podršku, oružje i logistiku Ukrajini, njihov odnos prema miru bio je manje nego odlučan. Kao direktna posledica svega toga sve više Ukrajinaca i Rusa je plaćalo previsoku cijenu. Tako se u pojedinim analitičkim krugovima mogla čuti ocjena da zapad u Ukrajini ratuje protiv Rusije “do posljednjeg Ukrajinca”.
U tom kontekstu, Tramp se sada pojavljuje kao političar koji stvar okreće u drugom smjeru I koji se, šta god bio njegov stvarni motiv, bori za okončanje sukoba, dok evropski lideri nastavljaju sa podrškom političkom kursu koji u stvarnosti vodi samo ka daljoj eskalaciji rata i većoj pogibiji ljudi. Taj problem postavlja pitanje etičnosti i odgovornosti političkih vođa na globalnom nivou. Na kraju, iako Zelenski kao ukrajinski lider još ne može biti sasvim zanemaren, prava odgovornost leži kod onih koji stoje iza njega i koji svojim odlukama usmjeravaju ukrajinsku sudbinu.
Ostaje da vidimo da li će evropski lideri, sa svojom etabliranom demokratskom profilacijom i uglađenom političkom fasadom, zaista postati spremni da sagledaju ozbiljnost Trampove mirovne inicijative kao veoma respektabilnog rješenja, ili će, kao i dosad, istupati sa pozicija koje Ukrajinu guraju u dalju tragediju.
(Mišljenja i stavovi u rubrici Kolumne/Drugi pišu nisu nužno stavovi redakcije portala Borba)
„Ne veruj Danajcima ni kad darove donose“- kaže jedna antička izreka.
Bojim se da ovaj verbalni „sukob“ između Trampa i Zelenskog nije fingiran kako bi se Rusi malo opustili i počeli da prerano slave pobedu, a ovi oprt da dobiju na vremenu i pripreme neko iznenađenje.
Setimo se Minskih sporazuma i sa kojim ciljem su Nemci i Francuzi , prema sopstvenom priznanju, izveli ovu „operaciju“.