Evropska unija mjesecima pokušava, zasad bez uspjeha, da pronađe pravni model za korišćenje oko 140 milijardi evra ruske državne imovine zamrznute u Evropskoj uniji, uglavnom u Belgiji, kako bi se pomoglo Kijevu. Novac je hitno potreban, jer bi Ukrajina početkom sledeće godine mogla ostati bez sredstava.
Pregovori u Briselu sada su u izuzetno osjetljivoj fazi, priznali su diplomate, dok visoki zvaničnici pokušavaju da dovrše pravni tekst koji bi omogućio korišćenje zamrznutih sredstava kao kolaterala za zajam ukrajinskoj vladi.
Novi američki plan menja pravila igre
Međutim, novi američki plan od 28 tačaka za prekid vatre uključuje konkurentnu ideju: korišćenje iste imovine za američki program obnove Ukrajine nakon primirja. Prema dokumentu, Sjedinjene Države bi pritom zadržale „50 posto“ profita.
Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski upozorio je da Trampov plan stavlja njegovu zemlju pred jedan od najtežih trenutaka u istoriji – mogući izbor između gubitka „dostojanstva“ i gubitka „ključnog partnera“.
Više diplomata i zvaničnika EU priznalo je da strahuje kako bi predlog američkog izaslanika Stiva Vitkofa mogao uništiti izglede da 27 država članica dogovori evropski model finansiranja. Evropski lideri nadali su se dogovoru o takozvanom „reparacionom zajmu“ na ključnom samitu sledećeg mjeseca.
Jedan bivši francuski zvaničnik nazvao je predlog „skandaloznim“.
– Evropljani se iscrpljuju u traženju održivog rješenja kako bi sredstva služila Ukrajini, a Tramp želi da na njima profitira. Ovo će svi odbiti – rekao je on.
Jedan visoki zvaničnik EU u Briselu ismijao je američki plan i naglasio da, što god Tramp želeo, on nema ovlašćenja da odmrzne sredstva koja se nalaze u Evropi.
Diplomata iz jedne članice reagovao je psovkom, dok je jedan evropski političar poručio: „Vitkof mora kod psihijatra.“
Belgija okleva – i postaje ključni faktor
Pitanje korišćenja ruske zamrznute imovine jedno je od najtežih za saveznike Ukrajine, uz slojeve pravnih, političkih, bezbjednosnih i ekonomskih rizika. Najveći problem je što se većina sredstava nalazi u Belgiji, u sistemu Euroclear, što Belgiju izlaže potencijalnim ruskim odmazdama.
EU predlaže da se sredstva koriste kao osiguranje za zajam Ukrajini koji bi se vraćao samo ako Rusija pristane da plati ratnu odštetu nakon mirovnog sporazuma.
Ali Belgija okleva da da zeleno svjetlo, bojeći se finansijskog rizika. Tim povodom ušla je u sukob sa državama koje traže brže dkelovanje.
Diplomate sada strahuju da će Trampov plan još više zakomplikovati nagovore prema Belgiji. Jedan zvaničnik EU rekao je da američka inicijativa daje snažan argument protiv evropskog pristupa, jer bi EU kasnije bila pod pritiskom da odmrzne sredstva u okviru mirovnog dogovora, što bi na kraju moglo pasti na teret evropskih poreskih obveznika.
– Ideja da Amerika uzme profit sa sredstava smještenih u Evropi zvuči kao klasični Tramp – ocijenio je jedan diplomata.
Šta piše u planu?
Detalji Trampovog plana i dalje su nejasni, ali dokument nedvosmisleno pokazuje velike ambicije Vašingtona u vezi sa zamrznutim sredstvima.
Prema planu:
100 milijardi dolara bilo bi uloženo u američki program obnove i investicija u Ukrajinu
- SAD bi dobile 50 posto profita
- Evropa bi dodala još 100 milijardi
- Ruski novac bio bi odmrznut
Ostatak sredstava ušao bi u „poseban američko-ruski investicioni mehanizam“ za zajedničke projekte.
Plan je izazvao duboku zabrinutost u evropskim prestonicama, jer se sumnja da se predsjednik SAD priprema da primora Ukrajinu na mirovni dogovor koji bi bio u korist Vladimira Putina.
Zelenski je juče vodio telefonske razgovore sa liderima Nemačke, Francuske i Ujedinjenog Kraljevstva kako bi koordinisao naredne korake.
Evropski lideri poručili su da ostaju posvećeni „pravednom miru“.
– Složili su se da svaki dogovor koji utiče na evropske zemlje, Evropsku uniju ili NATO mora imati evropsku saglasnost – navedeno je nakon razgovora.
(Novosti)
