Dvije decenije pada policije: Od čuvara zakona do optuženih i zatvorenika u Spužu

Dvadesetogodišnji period od obnove nezavisnosti Crne Gore obilježen je ne samo obračunima kriminalnih klanova i nerasvijetljenim ubistvima, već i serijom afera koje su dovele do toga da se dio najviših policijskih i bezbjednosnih funkcionera nađe pod istragama, optužnicama, a u pojedinim slučajevima i u pritvoru. Taj sloj priče posebno je otvoren nakon formiranja Specijalnog državnog tužilaštva, a dodatno produbljen pojavom SKY ECC komunikacija koje su, prema tvrdnjama tužilaštva, razotkrile razmjere povezanosti dijela bezbjednosnog sektora sa organizovanim kriminalom.

Hvala Skay aplikacijama za potvrdu sumnji

Jedan od najčešće pominjanih slučajeva je proces protiv bivšeg direktora Uprave policije Veselina Veljovića Veselin Veljović, koji je uhapšen i optužen u okviru istraga Specijalnog državnog tužilaštva zbog sumnji na zloupotrebu službenog položaja i navodne veze sa strukturama organizovanog kriminala. Njegovo ime se u javnosti često dovodi u kontekst šireg sistema u kojem su, prema optužbama tužilaštva i navodima iz istraga, pojedini djelovi policije imali ulogu zaštite kriminalnih mreža.

Posebnu težinu dobio je slučaj bivšeg visokog funkcionera policije Zorana Lazovića Zoran Lazović, koji je takođe uhapšen i optužen u predmetima SDT-a u kojima se navodi da je, zajedno sa svojim sinom Petrom Lazovićem Petar Lazović, bio dio mreže koja je, prema tvrdnjama tužilaštva, održavala kontakte i komunikaciju sa pripadnicima organizovanih kriminalnih grupa. Ovi postupci su dodatno otvorili pitanje do koje mjere su pojedini djelovi bezbjednosnog sektora bili isprepleteni sa klanovskim strukturama.

U širem kontekstu, Specijalno državno tužilaštvo pokrenulo je više predmeta koji se odnose na navodne veze policijskih službenika sa švercom cigareta, međunarodnim krijumčarenjem narkotika i pranjem novca, pri čemu su ključni dokazi u mnogim slučajevima zasnovani na dekriptovanim SKY ECC komunikacijama. Te poruke su, prema navodima istraga, prvi put sistematski prikazale komunikaciju između pripadnika kriminalnih klanova i osoba iz bezbjednosnih struktura.

U ranijem periodu, još prije formiranja SDT-a, postojali su brojni indikatori o problemima unutar sistema, ali su tek kasnije istrage otvorile prostor da se ti navodi procesuiraju. Posebno se u javnosti često pominju višedecenijske sumnje o političko-bezbjednosnim strukturama koje su, prema kritikama dijela civilnog sektora i istraživačkih organizacija poput MANS-a, tolerisale ili ignorisale šverc cigareta i rastući uticaj kriminalnih grupa.

Važan dio te slike odnosi se i na transformaciju bezbjednosnog aparata u periodu kada su se paralelno razvijali Škaljarski i Kavački klan, a kasnije i drugi regionalni ogranci kriminalnih mreža. U tom kontekstu, optužbe o „zarobljenim institucijama“ i „paralelnim strukturama moći“ postale su dio političkog i pravosudnog diskursa, posebno nakon 2020. godine kada se intenziviraju hapšenja i otvaraju predmeti protiv bivših visokih policijskih i bezbjednosnih funkcionera.

Pored policije, u širu sliku bezbjednosnih afera ulaze i postupci protiv bivših operativaca i službenika Agencije za nacionalnu bezbjednost Agencija za nacionalnu bezbjednost Crne Gore, gdje su takođe pokretani predmeti zbog sumnji na zloupotrebe, curenje informacija i kontakte sa kriminalnim strukturama, iako se pojedini slučajevi i dalje nalaze u fazi sudskih postupaka ili istraga.

Od Veljovića, preko Lazovića do Peruničića

U posljednje dvije decenije, a naročito nakon formiranja Specijalnog državnog tužilaštva i otvaranja SKY ECC materijala, na optuženičkoj klupi ili pod istragama našli su se pojedini visoki funkcioneri bezbjednosnog sektora Crne Gore, među kojima se najčešće pominju bivši direktor Uprave policije Veselin Veljović, zatim bivši visoki funkcioner policije Zoran Lazović, kao i njegov sin, policijski službenik Petar Lazović, koji se u optužbama i SKY ECC komunikacijama dovode u vezu sa pripadnicima organizovanih kriminalnih grupa, dok se u istom kontekstu pominju i drugi policijski službenici i inspektori iz različitih organizacionih jedinica Uprave policije koji su obuhvaćeni predmetima SDT-a zbog sumnji na zloupotrebu položaja, saradnju sa kriminalnim strukturama i curenje informacija iz sistema, a u širem bezbjednosnom okviru posebno se izdvaja i slučaj bivšeg direktora Agencije za nacionalnu bezbjednost Agencija za nacionalnu bezbjednost Crne Gore Dejana Peruničića Dejan Peruničić, koji je takođe bio obuhvaćen istragama zbog navodnih zloupotreba službenog položaja, dok su u više predmeta koji se oslanjaju na SKY ECC komunikacije istraživane veze između pojedinih pripadnika policije, bezbjednosnih službi i kriminalnih klanova, što je otvorilo pitanje o dubini infiltracije organizovanog kriminala u institucije sistema i obimu saradnje dijela bezbjednosnog aparata sa klanovskim strukturama.

Sve to zajedno čini složen mozaik u kojem se bezbjednosni sektor Crne Gore u posljednje dvije decenije prikazuje kao prostor u kojem su se preplitali institucionalna moć, politički uticaj i organizovani kriminal. Od prvih tranzicionih slučajeva, preko šverca cigareta i rata klanova, do savremenih istraga zasnovanih na digitalnim dokazima, ostaje utisak da je borba unutar samog sistema bezbjednosti bila jednako važna kao i borba protiv kriminala na ulici.