Na konferenciji „Digitalna transformacija u industrijskim sektorima“, održanoj u Naučno-tehnološkom parku Crne Gore, okupili su se predstavnici privrede, javnog sektora, akademske zajednice i IT kompanija. Cilj skupa bio je razmjena uvida o tome kako digitalne tehnologije i vještačka inteligencija mijenjaju načine rada u poljoprivredi, proizvodnji, energetici i turizmu. Konferenciju je organizovao ICT Cortex u okviru MontEDIH projekta, koji je sufinansiran sredstvima Evropske unije iz programa Digitalna Evropa.
Digitalizacija, transformacija i AI – tri stepenika zrelosti
Glavni predavač Branimir Bukilić, predsjednik Upravnog odbora ICT Cortex-a, istakao je da digitalizacija, digitalna transformacija i AI transformacija nisu sinonimi, već tri različita stepenika zrelosti koji zahtijevaju specifičan pristup.
„Digitalna transformacija nije IT projekat. To je kombinacija procesa, ljudi i strategije — a ne kupovina softvera. Tehnologija je oko 30% priče. Ostalih 70% su ljudi, procesi i podaci“, poručio je Bukilić, koji iza sebe ima više od 15 godina iskustva u implementaciji poslovnih softvera.
Bukilić je naveo četiri sile koje danas čine digitalizaciju dostupnom čak i najmanjim preduzećima: eksplozija podataka, dostupnost cloud infrastrukture, drastičan pad cijene tehnologije i, presudno, generativna vještačka inteligencija.
Konkretni rezultati po sektorima
Kroz analizu četiri ključna sektora crnogorske ekonomije, predstavljeni su mjerljivi benefiti digitalne transformacije:
Poljoprivreda: Vinogradi i voćnjaci koji uvode senzorsko navodnjavanje smanjuju potrošnju vode i hemije za oko 20%.
Proizvodnja: Povezivanje procesa u jedinstven sistem smanjuje neplanirane zastoje i do 30%.
Energetika: Monitoring potrošnje energije omogućava uštede od 10 do 15% i prije značajnijih investicija.
Turizam: Hoteli koji koriste dinamičke cijene i CRM sisteme bilježe rast prihoda po gostu i do 20%.
Zajednička poruka svih sektora glasi: podaci umjesto procjene, predviđanje umjesto reakcije, te efikasnost i održivost kao imperativ.
AI izjednačava teren za sve firme
Na panelu posvećenom vještačkoj inteligenciji, kojim je moderirala Nada Rakočević iz Privredne komore Crne Gore, učesnici su se složili da AI više nije privilegija velikih korporacija.
Vještačka inteligencija izjednačava teren: mala firma danas može imati analitičke kapacitete kakve su do nedavno imali samo veliki igrači.
AI daje vrijednost samo nad sređenim podacima. Bez jasnih procesa i „jednog izvora istine“ u organizaciji, ni najsofisticiraniji alat neće donijeti rezultate.
Realni put ka AI transformaciji počinje redom u podacima i procesima, uz male, mjerljive korake poput automatizacije dokumentacije.
Sajber bezbjednost kao neizbježna dimenzija
Stručnjak za sajber bezbjednost iz kompanije Skenify, Branko Džakula, upozorio je da vještačka inteligencija istovremeno mijenja odbrambene i napadačke kapacitete.
Kako organizacije digitalizuju procese, površina izložena napadima raste.
AI alati omogućavaju sofisticiraniji phishing i automatizovane napade, ali i brže otkrivanje prijetnji i pametniji monitoring.
Bezbjednost nije nešto što se dodaje na kraju, već mora biti ugrađena od prvog koraka digitalne transformacije.
Zaključak konferencije
Konferenciju su otvorili dr Igor Radusinović, koordinator MontEDIH projekta s Univerziteta Crne Gore, i Ana Marković, projektna menadžerka ICT Cortex-a. Zaključeno je da najuspješnije kompanije nisu one koje su sve promijenile odjednom, već one koje su krenule od jednog problema, izmjerile rezultat i nastavile dalje.
O ICT Cortex-u: Nevladina organizacija i crnogorski klaster koji okuplja vodeće IT kompanije sa misijom promovisanja sektora, edukacije i digitalne transformacije.
O MontEDIH-u: Projekat sufinansiran sredstvima EU iz programa Digitalna Evropa i sredstvima resornih ministarstava Crne Gore.
