CANU postaje poslednje utočište DPS

Za 23. decembar 2025. godine zakazana je Skupština Crnogorske akademije nauka i umjetnosti (CANU), na kojoj će biti izvršen izbor redovnih, vanrednih i inostranih članova Akademije.

Lista kandidata je posebno interesantna jer se na njoj, između ostalih, nalaze istaknuti predstavnici bivšeg DPS režima, kao što su Živko Andrijašević, sadašnji predsjednik Komisije za afirmaciju državnog identiteta DPS-a, Milan Marković, bivši sudija Ustavnog suda iz ere DPS-a i oštri podržavalac donošenja tzv. Zakona o slobodi vjeroispovijesti, te Srđan Darmanović, bivši ministar spoljnih poslova Crne Gore u Vladi DPS-a.

Motivacija, posebno materijalna, za kandidaturu za CANU nije beznačajna. Poznato je da su novčane naknade članovima CANU doživotne i da, zavisno od pozicije u Akademiji, iznose od 1.500 do 3.000 evra. Iz tih razloga, članstvo u CANU često je bila partijska DPS nagrada za mnoge dvorske „naučnike“ i „umjetnike“.

Čini se da je DPS procijenio da je došao trenutak da se na takav način nagradi i Živko Andrijašević i njegove partijske kolege za doprinos koji su dali u procesu izgrađivanja novog crnogorskog identiteta, podržavajući donošenje zakona koji su pokušavali ograničiti crkvenu imovinu i lobirajući za DPS projekte u međunarodnim krugovima.

Živko Andrijašević je u svojoj naučnoj karijeri uspio u koautorstvu objaviti ukupno četiri naučna članka u relevantnim bazama sa još tri koautora, dok nijedan članak nije objavio kao samostalan autor. Takođe, prepoznat je u javnom i akademskom prostoru po kršenju zakona i propisa koji regulišu etičke norme na Univerzitetu i u državi.

Jedno od kršenja direktno je vezano za njegov izbor u zvanje redovnog profesora UCG dok je obavljao funkciju prorektora. 2010. godine proglašen je krivim za krivično djelo uvrede i kažnjen novčanom kaznom od 2.000 evra.

Pored toga, 16. septembra 2022. godine izrečena mu je javna opomena od Etičkog odbora Univerziteta Crne Gore zbog kršenja više članova Etičkog kodeksa i narušavanja ugleda UCG. Vijeće je utvrdilo da je iskoristio profesionalnu slobodu kako bi iznio negativne stavove o kolegi, povrijedivši njegovo dostojanstvo.

22. septembra 2023. godine izrečena mu je nova mjera Etičkog odbora – javna osuda, jer je za izbor u zvanje redovnog profesora koristio već ranije korišćeni autorski materijal, samo preveden na ruski jezik. Drugim riječima, isti materijal koristio je za dva različita akademska zvanja.

Odjeljenje humanističkih nauka CANU već je pozitivno ocijenilo kandidaturu Andrijaševića, smatrajući da ispunjava kriterijume Statuta CANU za vanrednog člana. Ipak, uzimajući u obzir ranije neregularnosti i etičke prekršaje, odluka postaje dodatno sporna.

Sve navedene činjenice sugerišu da je potrebno da Vlada Crne Gore preispita materijalnu podršku koju svake godine opredjeljuje za CANU. Zašto bi svi građani finansirali doživotno pojedince koji ne posjeduju naučnu izvrsnost, a koje je bivši režim odlučio nagraditi?

Postavlja se pitanje potrebe donošenja novog Zakona o CANU kako bi krovna akademska institucija više ne bila zatvoreni i izolovani skup, u kojem se ideološki podobni pojedinci biraju umjesto naučno izvrsnih, čime se nanosi šteta članovima Akademije i akademskoj zajednici u Crnoj Gori.