Ateroskleroza, poznata i kao „krutost arterija“ ili očvršćavanje arterija, predstavlja postepeni proces taloženja masnoća, holesterola, kalcijuma i drugih supstanci na zidovima arterija. Arterije prenose krv bogatu kiseonikom i hranljivim materijama od srca do organa i tkiva, a taloženjem ovih supstanci stvara se plak – lepljiva smjesa koja sužava arterije i čini njihov zid debljim i tvrđim.
U početku, ateroskleroza je tihi proces koji ne izaziva simptome, ali kako plak raste, protok krvi kroz arterije postaje sve ograničeniji, što smanjuje dotok kiseonika i hranljivih materija do organa i tkiva, narušavajući njihovu funkciju.
Plak može da se odvoji od zida arterije i stvori krvni ugrušak koji blokira protok krvi – sličan jednosmjernoj ulici koja je zatvorena. Upravo zbog toga, ateroskleroza je glavni uzrok srčanog i moždanog udara. Rizik je veći kod osoba sa visokim krvnim pritiskom, dijabetesom, povišenim holesterolom, ali i kod pušača cigareta.
Ateroskleroza se razvija postepeno i obično prolazi kroz nekoliko faza:
- Oštećenje endotela – unutrašnjeg zida arterije, što pokreće lokalni upalni proces i privlači bijela krvna zrnca (leukocite).
- Formiranje masnih pruga – bijela krvna zrnca pokušavaju da uklone nakupljeni holesterol, ali mnoge od njih odumiru, formirajući masne pruge i dodatno oštećujući endotel.
- Rast plaka – nagomilavanje uginulih leukocita i holesterola dovodi do stvaranja „kapice“ od mišićnih ćelija koja drži plak stabilnim, ali sužava arteriju i smanjuje dotok krvi.
- Ruptura ili erozija plaka – kada se kapica razbije, dolazi do stvaranja krvnog ugruška. Ugrušak može da se pomjeri i blokira arteriju na drugom mjestu, što dovodi do oštećenja tkiva usljed nedostatka kiseonika i hranljivih materija.
Prevencija ateroskleroze uključuje kontrolu krvnog pritiska, holesterola, dijabetesa, prestanak pušenja i zdravu ishranu, dok rani medicinski pregled može značajno smanjiti rizik od komplikacija.
(Stetoskop)
