Od Bogetića do Ustava: Zašto nova vlast ustukne pred svakom vikom bivšeg režima!

Politička dinamika u Crnoj Gori od 2020. godine do danas prolazi kroz specifičan fenomen: iako je Demokratska partija socijalista (DPS) izgubila vlast na izborima, ona je zadržala ogroman mehanizam uticaja na ključne državne odluke.

Kad god bi nova parlamentarna većina pokušala da sprovede reforme koje direktno prekidaju višedecenijske prakse bivšeg režima, DPS bi pokrenuo snažan vaninstitucionalni i medijski pritisak – strategiju „podizanja tenzija i graje“ – koja je nerijetko rezultirala time da se od reformi odustane ili da se one razvodnje.

Ovaj obrazac ponašanja i političkog opstruiranja može se jasno pratiti kroz nekoliko ključnih tačaka u proteklih nekoliko godina:

1. Blokada izmjena Zakona o prebivalištu i „Bogetići“

Jedan od prvih velikih testova za novu vlast nakon avgusta 2020. bio je pokušaj uređenja biračkog spiska kroz izmjene Zakona o registrima prebivališta i boravišta. Cilj je bio da se uklone takozvani „fantomski birači“ – građani koji godinama žive i glasaju u inostranstvu, a vode se kao da imaju prebivalište u Crnoj Gori, što je bila javna tajna i rezervoar glasova za DPS.

Odgovor DPS-a i njima bliskih organizacija bio je trenutan: podignute su tenzije na nacionalnoj osnovi, a organizovane su i blokade saobraćajnica, od kojih je najpoznatija ona na Bogetićima. Pod pritiskom narativa o „ugroženosti dijaspore i države“ i potencijalne eskalacije nemira, Vlada je tada ustuknula, a birački spisak je do danas ostao suštinski nepromijenjen.

2. Pritisak na bezbjednosni sektor

Sektor bezbjednosti (ANB, Uprava policije i odbrana) bio je kičma tridesetogodišnje vladavine DPS-a. Svaki pokušaj duboke reforme, smjene kompromitovanih kadrova ili izmjene zakona u ovoj oblasti nailazio je na žestok otpor. DPS je sistematski koristio narativ da se reformama „urušava bezbjednosni sistem“, „otkrivaju tajne NATO partnerima“ i „zemlja prepušta stranom uticaju“. Kroz medijski pritisak i institucionalne blokade uspijevali su da uspore ili potpuno parališu tranziciju vlasti unutar policije i tajne službe, zadržavajući svoj uticaj kroz „dubinske“ kadrove.

3. Pitanje jezika i izmjene Ustava nakon popisa

Posljednji u nizu primjera odnosi se na političke reperkusije rezultata popisa stanovništva. Nakon što su podaci pokazali realnu jezičku sliku Crne Gore, pokrenuta je legitimna politička inicijativa da srpski jezik dobije status službenog jezika kroz izmjene Ustava (ili uvođenjem kroz dopune).

DPS je odmah postavio jasnu crvenu liniju, proglašavajući svaku priču o izmjeni Ustava u tom smjeru „napadom na građanski koncept države“ i „rušenjem ustavnog poretka“. S obzirom na to da je za promjenu Ustava potrebna dvotrećinska većina u Skupštini, ali i opšti društveni konsenzus da bi se izbjegli sukobi, DPS ponovo uspijeva da nametne svoj veto, držeći političku scenu u statusu kvo.

Politička taktika DPS-a od 2020. godine ne bazira se na snazi u parlamentu, već na kontroli narativa i sposobnosti da izazove krizu. Kad god bi neka odluka zaprijetila da im trajno oduzme poluge moći, odgovor je bio stvaranje atmosfere vanrednog stanja. Nova vlast je, s druge strane, u strahu od nestabilnosti i pod pritiskom međunarodne zajednice koja ne želi nemire, prečesto birala liniju manjeg otpora – ostavljajući stare prakse netaknutim.