Povodom obilježavanja 150 godina od rođenja Ilije Šobajića u organizaciji JU Muzeji i galerije Nikšić, u Dvorcu kralja Nikole, predstavljena knjiga „Umetnost i nacionalna valuta 1884–2024“ autorke Gordane Jauković Nenezić, saradnice na Institutu za društvenu teoriju i filozofiju u Beogradu i na Odeljenju za likovne umetnosti u Matici srpskoj.
Studija „Umetnost i nacionalna valuta 1884–2024“ predstavlja prvu naučnoistraživačku i muzeološku analizu istorije likovnih rješenja nacionalnog novca, zasnovanu na pojmu – monetarna kultura, novom u akademskom diskursu.
„Novac je slika civilizacijskog nivoa jednog društva i njegova dualna priroda je podeljena na dva rakrusa, prvi je ekonomski, privredni, industrijski i društveni a drugi kulturni nivo. Ja sam se bavila novim terminom – monetarnom kulturom, preciznije kako finansijske institucije, imaju svoju zvaničnu angažovanu umjetnost za korisnike, odnosno stanovništvo. Dakle, umjetnici služili kao jedna vrsta medijatora ili kanala kako da se nacionalna valuta približi stanovništvu.
Danas, u periodu globalizacije, velika je nepoznanica, kako će na ekonomskoj pozornici, izgledati digitalna valuta, da li će se realizovati grafičkim rešavati i kako će se raspoznavati”, kazala je Gordana Jauković Nenezić.
Prateći razvoj vizuelnog identiteta novca u periodu od 140 godina, studija dokumentuje ulogu banaka i finansijskih institucija u kulturnoj transformaciji društva krajem 19. vijeka, od pojave ćirilice na papirnom novcu do motiva vezanih za nacionalni identitet.
“Banke i finansijske institucije krajem 19 vijeka učestvovale su deosmanizaciji društva. Tada se na papirnom papiru pojavljuje ćirilica kao pismo, potom elementi i motivi koji su se ticali nacionalnog identiteta tadašnje obnovljene Kraljevine Srbije. Od nedavno istoričari i istoričari umjetnosti počeli su se da se bave pitanjem nacionalnog identiteta putem emisija, koje su izdavale Narodne banke. Na teritoriji Kraljevine Srbije prva je osnovana Privilegovana banka Kraljevine Srbije koja i danas ima ekskluzivno pravo da izdaje novac.
U studiji „Umetnost i nacionalna valuta 1884-2024“ obuhvatila sam period od 140 godina.Trudila sam se da istaknem sve umjetnike koji su učestvovali u procesu proizvodnje i zaštite nacionalne valute, koji su je tretirali kroz taj dug istorijski period”.
U gradu pod Trebjesom, 1901. osnovana je Prva banka, pet godina prije osnivanja Narodne banke Crne Gore, a niksicki muzej čuva i obimni legat Ilije Šobajića – prvog umjetnika koji je vizualizovao i interpretirao monetarnu kulturu Crne Gore.
“Svaka država EU ima svoju kovanicu sa karakterističnim motivima, ostaje pitanje kako će vizuelno izgledati crnogorska, koja mora biti u opticaju. Poznati slikar i crtač Ilija Šobajića prvi je vizualizovao i interpretirao monetarnu kulturu Crne Gore, mislim da će njegovo biti ime biti uzeto u obzir, u periodu kada se Crna Gora priprema za ulazak u EU“, smatra autorka knjige „Umetnost i nacionalna valuta 1884–2024“ i više naučnih radova u oblasti dizajna dinara – nacionalne valute.
Istoričar umjetnosti i slikar Luka Đukanović, autor monografije „Ilija Šobajić između istorijskog i mitskog“, govorio je o razvojnom putu perpera, prve crnogorske valute čiji je tvorac bio Petar II Petrović Njegoš, s posebnim osvrtom na dizajn perpera kao državnog novca u doba kralja Nikole.
O konceptu knjige „Umetnost i nacionalna valuta 1884–2024“, koja balansira između naučnog i istorijskog okvira, uz umjetnost, kao glavnu vodilju, govorila je Zorica Stablović Bulajić, direktorica izdavačke kuće „Heraedu“.
Moderirala je Ranka Nikolić.
(RTNK)
