Piše: Kasper I
Na ivici kontinenta, između planina koje se ujutru dime kao da još dišu i mora koje uveče guta sunce kao zlatni novčić, mala zemlja nosi veliko ime. I to ime, kao pečat na pasošu, ponekad zna da otvori vrata — a ponekad da ih zalupi bez riječi.
Obični građani Crne Gore, oni koji u rancu nose samo želju da vide svijet, da prošetaju kroz ulice Praga, da stanu pred gotičke katedrale, da osjete tišinu muzeja u Beču ili hladan vjetar sa sjevera Evrope — često se nađu u neugodnoj tišini graničnih prelaza. Ne zbog onoga što su uradili, nego zbog onoga što se o njihovoj zemlji priča negdje daleko, u naslovima, izvještajima, i polušapatima koji putuju brže od ljudi.
Crna Gora je u Evropi istovremeno i razglednica i sjenka. Na jednoj strani, slike Boke koja izgleda kao da je nacrtana rukom nekog strpljivog slikara, Durmitora koji liči na zamrznutu legendu, Skadarskog jezera koje diše u ritmu ptica selica. Na drugoj strani, u percepciji dijela evropske javnosti i bezbjednosnih sistema, pojavljuju se i priče o organizovanom kriminalu i klanovima, koje, htjeli to građani ili ne, postaju dio kolektivne etikete.
I tu počinje paradoks: čovjek koji nikada nije prešao granicu svog sela, a kamoli zakoračio u svijet van Crne Gore, odjednom postaje “sumnjiv” samo zato što nosi pasoš iste države kao i neko čije se ime pojavljuje u crnim hronikama. Kao da se individualnost briše na ivici carinske trake, a ostaje samo država kao jedini identitet.
Na graničnim prelazima prema Evropskoj uniji, neki putnici iz Crne Gore govore o dodatnim provjerama, o dužim zadržavanjima, o pogledima koji traju malo predugo. Ne mora to uvijek biti pravilo, niti svuda isto, ali dovoljno često da postane priča koja se prenosi tiho, od putnika do putnika, kao legenda modernog doba.
I onda se postavlja pitanje koje visi u vazduhu kao nedovršena rečenica: da li smo prepoznatljivi po onome što jesmo ili po onome što se o nama misli da jesmo?
Jer Crna Gora je istovremeno i kamen i more, i krš i zelenilo, i manastiri koji stoje vjekovima kao svjedoci strpljenja, i mladi ljudi koji žele samo jedno — da putuju bez tereta tuđih priča na svojim leđima. Ali u svijetu u kojem informacije putuju brže od istine, reputacija postaje sjenka koja ide ispred čovjeka.
Možda je najveća nepravda upravo u tome što običan građanin, koji samo želi da vidi svijet i vrati se kući sa fotografijama i uspomenama, ponekad mora da objašnjava ono što nije uradio, i ono sa čim nema nikakve veze. Kao da pasoš nije ključ, nego pitanje.
A budućnost putovanja — ona zavisi ne samo od politika i granica, nego i od toga koliko dugo će sjenke iz prošlosti putovati brže od ljudi iz sadašnjosti. Možda će jednog dana Crna Gora u evropskim očima biti samo ono što u suštini jeste: mala zemlja velikih pejzaža, a ne velika priča koja se uvijek čita kroz pogrešnu stranicu.
Do tada, između jednog i drugog graničnog prelaza, ostaje tiho pitanje bez odgovora — koliko je teško putovati kada sa sobom, umjesto samo kofera, nosiš i tuđu reputaciju.
(Mišljenja i stavovi u rubrici Kolumne/Drugi pišu nisu nužno stavovi redakcije Borbe)
