DPS ENKLAVA

Piše: Dragan Bojović

Političke strukture je najjednostavnije razumjeti ne po onome što deklarativno zagovaraju, već po obrascima ponašanja koje uporno ponavljaju. U tom smislu, politička praksa Demokratske partije socijalista pokazuje duboko ambivalentan odnos prema ideji integracija, naročito onih koje podrazumijevaju stvarnu institucionalnu transformaciju i vladavinu prava.

U teoriji evropskih integracija često se naglašava da “integracija” nije samo tehnički ili administrativni proces, već prije svega civilizacijski okvir. Unutar tog okvira se pretpostavlja ono što Poper naziva “otvorenim društvom,“ dakle politički poredak u kome institucije ograničavaju moć, a vlast je podložna neprestanoj javnoj provjeri. Nasuprot tome, političke strukture koje nastaju iz zatvorenih, partijskih i ideološki homogenih sistema prirodno teže izolaciji, jer im izolacija omogućava kontinuitet moći bez ozbiljne kontrole.

Istorijski posmatrano, DPS je izrastao iz struktura kasnog jugoslovenskog jednopartijskog sistema. Ta genealogija sama po sebi ne mora biti presudna, ali politička kultura koja je iz tog sistema proizašla: kultura agitpropa, hijerarhije i apsolutne ideološke lojalnosti, ostavlja neizbrisive tragove, i “ožiljke”. Hana Arent u Izvorima totalitarizma upozorava da politički pokreti nastali iz takvih struktura često zadržavaju refleks ideološke homogenizacije, gdje se svako odstupanje od zvaničnog narativa posmatra kao prijetnja, a ne kao legitimna razlika mišljenja.

Pjesnik Momir Vojvodić ovu je utamničenu političku svijest svojevremeno opisao upečatljivom poetskom slikom: kao vrijeme u kojem se Broz (Milo) pišu velikim, a Bog isključivo malim slovom. U toj ironičnoj, ali veoma preciznoj poetskoj slici sadržan je čitav jedan poredak vrijednosti: svijet u kojem kult vođe i politička moć postaju vrhovni principi, dok lojalnost sistemu postaje zamjena za odgovornost pred zakonom, pravdom i svakim univerzalnim poretkom.

U takvom okviru, politički pluralizam i građanski identitet uvijek su pod sumnjom. Građanin koji se ne uklapa u unaprijed definisani model nacionalne ili političke lojalnosti, bio Srbin, Crnogorac, Bošnjak, Albanac ili bilo ko drugi, lako postaje „tuđinac“: onaj koji odstupa, koji smeta, koji mora  završiti, ako je ikako moguće, na Golom otoku, u Gulagu, na izbjegličkom traktoru. Jer takav ne smije da kvari tzv. “građanski” profil suštinski radikalnog nacionalizma koji je “jednom za svagda” uspostavio DPS. Takav se mora delegitimizovati i podvrgnuti političkom ostrakizmu.

Iz opisanog političkog mentaliteta logično proizilazi i paradoks koji obilježava savremeni DPS politički diskurs: deklarativna podrška evropskim integracijama uz istovremeno političko ponašanje koje po svaku cijenu nastoji da integracioni proces učini sporim i konfliktnim. Evropska unija je zamišljena na principu vladavine prava, na onome što je Monteskje sažeo u jednostavnoj, ali snažnoj maksimi – vlast mora zaustavljati vlast. Upravo tu nastaje najveća tenzija između evropskog normativnog okvira i političkog modela koji se decenijama gradio na koncentraciji moći u rukama neprikosnovenog vođe i “prve familije.”

Zato opstrukcije koje danas gledamo u parlamentu, politička histerija i taktike institucionalnog zastoja nijesu samo dnevno-političke epizode. One su, prije svega, simptom dubljeg konflikta između dva politička modela: bivšeg tajkunsko-autoritarnog sistema i modela realne demokratije koji je počeo da se realizuje u Crnoj Gori. Za vrhove nekadašnje vlasti koji su decenijama funkcionisali u uslovima gotovo nikakve odgovornosti, integracioni procesi nužno otvaraju i jedno veoma važno pitanje: pitanje odgovornosti pred pravdom, koja je napokon počela da kuca na vrata nekada „svemoćnih asova“ i samoproglašenih pobjednika tranzicije.

U tom smislu, savremena politička dinamika u Crnoj Gori može se razumjeti i kao proces postepenog izlaska iz zatvorene političke enklave koju je decenijama oblikovao bivši režim. Istorija nas uči da je izlazak iz takvih enklava uvijek težak i složen proces. Nadajmo se i ozdravljujući. Možda čak i za one koji ga danas na razne načine nastoje opstruirati, zarobljeni u naslijeđenim refleksima jednog vremena koje neumitno odlazi u političku prošlost.

(Mišljenja i stavovi u rubrici Kolumne/Drugi pišu nisu nužno stavovi redakcije Borbe)