Šokantno, dva kvara u 7 dana: Crna Gora sinoć ostala bez jedinog radara na Aerodromu!

Radarska stanica „Srpska Gora“, kojom upravlja SMATSA – zajednička kontrola letenja Srbije i Crne Gore – ponovo je ugašena. NOTAM A802/26 objavljen u 22.26 UTC potvrdio je da je sistem van funkcije. To je drugi prekid rada u svega nedjelju dana. Prvi se dogodio 14/15. februara (A701/26). Prema nezvaničnim informacijama, uzrok je kvar na sistemu.

Šta to praktično znači? Kada radar padne, Terminalna kontrola letenja Podgorica može proceduralno opsluživati samo jedan avion ispod 10.000 fita. Svi ostali se šalju u „holding“, odnosno kruženje i čekanje. Sreća u nesreći je što se kvar dogodio u noćnim satima, kada je intenzitet saobraćaja manji. Da se isto desilo u špicu sezone ili tokom dnevnih talasa dolazaka i odlazaka, posljedice bi bile daleko ozbiljnije – od zastoja u protoku do potencijalne potpune obustave letova.

Dvadeset godina bez ozbiljnog remonta

Radarska stanica instalirana je 2006. kao primarni radar francuskog proizvođača Thales, a 2014. je dograđena sekundarnim (SSR). U januaru 2026. izvršena je djelimična revitalizacija, ali uređaj nikada nije suštinski remontovan niti zamijenjen. U većini evropskih sistema kontrole letenja radari se mijenjaju nakon deset godina. U Crnoj Gori isti sistem traje gotovo dvije decenije.

Prema dokumentima EUROCONTROL-a, za terminalne oblasti poput Podgorice predviđen je jedan primarni i dva sekundarna radara. Crna Gora takvu redundanciju nema. Jedan kvar – i vazdušni prostor postaje usko grlo.

Vrsuta – projekat koji je nestao iz planova

Planirana radarska stanica „Vrsuta“, koja je trebalo da rastereti sistem i obezbijedi sigurnosnu rezervu, izbrisana je iz finansijskih planova SMATSA-e 2023–2024. godine. Od tada se više ne pojavljuje u planovima investicija. Prema nezvaničnim informacijama, projekat se i dalje vodi kao „nezreo za realizaciju“, dok se povremene medijske najave svode na saopštenja bez operativnog pokrića.

Ograničen vazdušni prostor, ambiciozni planovi

Terminalna kontrola letenja Podgorica nadzire prostor do FL145 (oko 4.400 metara), dok Beograd ima nadležnost do FL205 (preko 6.000 metara). Dugogodišnja inicijativa da se nadležnost Podgorice podigne ostala je na papiru – zbog nedostatka tehničkih kapaciteta i stručnog kadra.

Istovremeno, Aerodromi Crne Gore najavljuju rast saobraćaja i nove linije. Kvar na radaru „Srpska Gora“ direktno ograničava protok letova, povećava mogućnost kašnjenja, dodatnu potrošnju goriva i emisiju CO2. Ambicija rasta sudara se sa infrastrukturom koja je na ivici izdržljivosti.

Ko upravlja i ko odgovara?

Crna Gora u upravljačkim strukturama SMATSA-e ima značajan uticaj: zamjenika direktora, mjesto u Nadzornom odboru, tri mjesta u Skupštini društva i predsjednika Skupštine. U martu 2024. Vlada je imenovala Rajka Uskokovića, kadar Pokreta Evropa sad, za zamjenika direktora SMATSA-e.

Dva gašenja radara u sedam dana otvaraju pitanje: da li je sistem kontrole letenja u Crnoj Gori infrastrukturno zapušten, kadrovski poddimenzioniran ili politički zanemaren? I da li država koja planira rast avio-saobraćaja može sebi dozvoliti da se oslanja na jedan radar star gotovo 20 godina?

Jer u vazdušnom saobraćaju nema mjesta za improvizaciju. Postoji samo sigurnost – ili rizik.