TERITORIJALIZACIJOM BOKE KOTORSKE DO ODBRANE SUVERENOSTI CRNE GORE (II dio)

Piše Mašan Ercegović

Insistiranje na kategoriji suvereniteta u odnosima sa Republikom Hrvatskom, fr. souverainete od latinskog superanus – „vrhovna vlast, neprikosnovenost“ koja označava apsolutnu i nezavisnu vlast države na vlastitoj teritoriji od bilo kakvih spoljnih uticaja ili tuđe vlasti a koji je kao pojam Vestfalski suverenitet definisao još u 16. vijeku Žan Boden(1) i koji je u pravnoj nauci postao osnov savremenog međunarodnog javnog prava i poretka, ispostavilo se itekako opravdano sudeći po poslednjim dešavanjima na političkoj sceni i Crne Gore i Republike Hrvatske. Naime, formiranje Povjerenstva za povrat ŠB“Jadran“ i ostale vojne imovine od strane Vlade Republike Hrvatske i nagovještaj formiranja Komisije za regulisanje spornih pitanja sa Republikom Hrvatskom od strane naše vlade, kao i promjena glavnog pregovarača u ime Crne Gore(2), nesumnjivo, stvari postavlja u ispravnu ravan. Kada se kaže u ispravnu ravan misli se u ravan otvorenog i neposrednog bilateralnog dijaloga dvije međunarodno suverene države u skladu sa međunarodnim javnim pravom s obzirom da značaj svakog od ovih pitanja takav tretman i zaslužuje. Drugim riječima, dosledna primjena principa suvereniteta kao ključnog principa u međunarodnim odnosima u rješavanju konkretnih otvorenih pitanja u bilateralnim odnosima između dvije zemlje, Crne Gore i Republike Hrvatske, suštinski će odrediti budući međunarodni status države Crne Gore u međunarodnom javnom poretku, a time i status Boke Kotorske. Poseban specifikum ovog bilateralnog međunarodnog odnosa dvije susjedne države se ogleda u nekoliko karaktersičnih osobenosti koje je radi što kvalitetnijeg razumijevanja ovog međudržavnog „nesporazuma“ razumno navesti :

– prvo, Boka Kotorska je u teritorijalnom sastavu države Crne Gore kao međunarodno priznate države tek dvadeset godina, od 2006.godine nezavisno od raznih nivoa zajedništva u prethodnom periodu;

– drugo, Boka Kotorska ne samo da nije nikad bila u sastavu hrvatske države, nego se sa njom nikad nije ni graničila ako se ne računa period okupacije u drugom svjetskom ratu i granica sa tzv. Nezavisnom Državom Hrvatskom;

– dalje, Boka Kotorska je u slobodnu i nezavisnu državu Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca ušla samostalno kao dio Habzburške monarhije, što joj ni Londonski ugovor potpisan između Italije i Sila Antante 26.aprila 1915.godine(3) nije mogao osporiti a što je Rapalski sporazum (ugovor) iz 1920.godine samo potvrdio;(4)

– dalje, to je u istorijskom smislu bila samo politička konkretizacija Dobrotske deklaracije o ujedinjenju Crne Gore i Boke Kotorske iz 1813.godine i jasnog političko-suverenističkog manifesta Narodne skupštine Bokelja iz 1848.godine definisanog u Odgovoru Bokelja Hrvatsko-Slavonskom saboru. Dakle, to je bio rezultat svih političkih i oružanih napora Bokelja da poslije pet vjekova manje dvije godine(ako se računa period od prihvatanja i preuzimanja Kotora pod svoju vlast od strane Mletačke republike) da ostvare nezavisnost od pokroviteljstva stranih država a time i slobodu. Ovim se ostvaruje želja Bokelja da ponovo budu svoji na svome, čime se u potpunosti degradiradiraju stavovi da je period pet vjekova pod upravom stranih država bio poželjna i prirodna civilizacijska emancipacija naspram tzv. dvovjekovne nemanjićke okupacije;

– konačno, Boka Kotorska je oslobođenje 1918.godine dočekala sa dvjestogodišnjim iskustvom integralne regionalne samouprave( od 1718.god.pr.aut.) koja joj nije poklonjena već za koju se sama morala izboriti.

Navedene napomene ne odslikavaju samo pomenuti specifikum statusa Boke Kotorske već, prije svega, upućuju na značaj koncepta suvereniteta kao ključnog principa zaštite teritorijalne cjelovitosti Boke Kotorske a time i zaokruživanja suvereniteta i teritorijalnog integriteta Crne Gore kako trenutno tako i u perspektivi, posebno. Ova konstatacija će se mnogo bolje razumjeti ako se značaju koncepta suvereniteta pristupi sa ontološkog aspekta, odnosno u sadržajnom smislu a ne teleološkog pristupa tj. ciljne svrsishodnosti(pristupanja u članstvo EU, pr.aut.). I bolje će se shvatiti njegova suština, logično.(5) To prije svega znači da je suverena država samo ona država koja samostalno upravlja unutar svojih granica, definiše teritorijalnu organizaciju, donosi zakone, sudi i sprovodi vlast bez spoljnog uticaja tj. sama odlučuje o svojim poslovima. Ne pada joj na pamet da se zarad obećavajuće budućnosti odriče suštinske vlastite suverenosti i to ne u korist nadnacionalne asocijacije kojoj stremi već u korist konkretne strane države koja nema namjeru da joj to (ustupak, pr.aut.) povrati ukoliko joj plan o pristupanju zajedničkoj asocijaciji država propadne. Ovakav suštastveni pristup pojmu suvereniteta, utemeljenom na njegovom ontološkom, sadržajnom smislu a ne na pristupanju u članstvo Evropske Unije kao njegovom teleološkom, svrsishodnom smislu, u konkretnom slučaju ima poseban značaj zbog činjenice da se radi o teritoriji Boke Kotorske koja je u zajedničku državu, kao što je već rečeno, ušla samostalno i u kompaktnom teritorijalnom smislu i nezavisno od obije države koje se oko njene teritorije sada spore, što je još važnije. Ovakav prirodni pristup zaštiti teritorijalnog integriteta Boke Kotorske zasnovanog na razumijevanju suštine suvereniteta po principu Kantovskog razumijevanja stvari tj. na njihovoj dubinskoj sadržini i fundamentalnom tumačenju, ne samo da suštinski predstavlja i odbranu suvereniteta Crne Gore već u perspektivi definiše i poziciju države Crne Gore u međunarodnom javnom poretku. Na ovaj način teritorijalizacija Boke Kotorske na inkluzivan način u pozitivnom smislu resuverenizuje državu Crnu Goru, poboljšava njen status na unutrašnjem planu u nizu pitanja koja bi bila na korist i Boki Kotorskoj i cijeloj Crnoj Gori kao državi. Neke od tih obostranih koristi su sledeće :

– konstatovala bi se nesporna činjenica sa kojom teritorijom je Boka Kotorska 1918.godine postala sastavni dio nove države Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca;(6)

– reafirmisala bi se istorijska činjenica da je u novu zajedničku državu Boka Kotorska ušla samostalno i nezavisno od bilo čije volje dvije danas međunarodno priznate države koje se međusobno spore oko njene teritorije;

– reafirmisala bi se dva najvažnija bokeljska istorijska dokumenta koje oni donose samostalno, bez stranog tutorstva, svojom voljom i koja bjelodano Boku Kotorsku i Bokelje lociraju u državotvorni okvir kome istorijski pripadaju ( Dobrotska eklaracija(ugovor) o ujedinjenju Crne Gore i Boke Kotorske iz 1813.god.)(7) i definiše njihovu istorijsku, narodnosnu i kulturno-jezičku pripadnost (Zaključci Narodne skupštine Bokelja iz 1848.godine na Prčanju)(8).

– prirodno, navodno sporna teritorija na osnovu istorijskog prava mora biti tamo gdje pripada i sama Boka Kotorska, po svojoj volji;

– tako bi se ogolila činjenica da se hrvatska državna politika prema državi Crnoj Gori ne zasniva na autentičnom istorijskom nasljeđu već na projektovanoj latinskoj maksimi „tradito creditur“ – tradicionalno se vjeruje, koja se, inače, obilato koristi u savremenoj hrvatskoj istoriografiji u prikazu vlastitog istorijskog nasljeđa i čini ideološki osnov aktuelne hrvatske državne politike prema bivšim republikama bivše zajedničke države koje danas pripadaju tzv. Zapadnom Balkanu.(9) Ovakva državna politika Republike Hrvatske proizilazi iz jednog atipičnog ideološkog pristupa istorijskom nasljeđu oslanjajući se na svojevrsne teorijske pozicije sofističkog anti-istoricizma kako bi se istorijski poduprla aktuelna državna politika s jedne, i emanirala navodna konstitutivna i samosvojna pripadnost zapadno-evropskoj civilizaciji s druge strane. Time prećutkuju istorijsku činjenicu da sa aspekta državotvornog suverenizma, sve do polovine 19-og vijeka uz vrlo maglovitu državnost X i XI vijeka, praktično nisu predstavljali ništa više od jednog pasivnog dijela pučkog konglomerata u okviru,prvo Ugarske a, potom Habzburške monarhije, kada ih je sama Habzburška monarhija pretvorila u sredstvo odbrane svog položaja i svog prodora na Centralni Balkan i Bliski istok.(10)

– ovakvu politiku, naravno, hrvatska vlada i diplomatija mogu da praktikuju jedino prema bivšim republikama zajedničke države, sada samostalnim državama koje su tek kandidati za članstvo u EU, nadajući se da će one svoj suverenitet prema Hrvatskoj pripodobiti istoj poziciji kao i prema EU, ili da će ih koristeći pravo konsenzualnog odlučivanja u organima EU i kočenjem njihovog pristupanja u članstvo EU na to ih natjerati, što ne bi trebalo biti realno;

– ukoliko bi se bilo uspješno u odbrani suvereniteta na ovaj način onda bi bili stvoreni objektivni preduslovi da se na nivou Boke Kotorske, bez spoljnog uticaja, ključni zaključci iz dva gore pomenuta bokeljska istorijska dokumenta iznova budu razmotreni i imajući u vidu da su autentični, istorijski neupitni, na slobodnoj volji utemeljeni budu i usvojeni i pravnolegislativno i institucionalno implementirani. Ovo bi po logici spojenih sudova, koja važi i u politici, vjerovatno pozitivno i stimulativno uticalo da se i na nivou centralne države otvori jedan sveobuhvatan i na nespornim dokumentima utemeljen javni diskurs kako bi se na objektivan, naučno zasnovan i istorijski odgovoran način našao odgovor koji će na sveukupne društvene odnose i međusobice djelovati stabilizujuće, sinergetski pozitivno i produktivno i sprečavati divergentne pojave i procese koji Crnu Goru dovode u latentno stanje društvene turbulencije i naizgled distopijske zajednice.

Ovakav pristup poštovanju i razumijevanju principa suverenosti mnogim današnjim državama u prošlosti, pa i samoj Crnoj Gori, donio je status samostalne i nezavisne države u međunarodnom javnom poretku i uz poštovanje autentičnog a ne projektovanog istorijskog nasljeđa u našim aktuelnim društveno-političkim previranjima i gibanjima za vjerovati je, da bi donio stabilizaciju i spriječio prerastanje našeg društva u tzv. „nemoguću državu“ sličnu današnjoj državi Bosni i Hercegovini(11). Na prostoru same Boke Kotorske naprijed navedeni istorijski pristup u rješavanju i međudržavnih i unutrašnjih odnosa bi omogućio ponovno usklađivanje i državotvornog i narodnosno-istorijskog i kulturno-jezičkog sadržaja po principu „noumenon-sadržaj sam po sebi“(12)koji se formira kao istorijski proces dugog trajanja u korelaciji sa naslijeđenim istorijskim tekovinama i zakonomjernim istorijskim kontinuitetom a ne kao fenomenološka potreba aktuelnog političkog trenutka. Uz to, za očekivati je, ovakav pristup bi rezultirao i adekvatnijem pozicioniranju Boke Kotorske u ustavnom, političkom, kulturnom i društvenom sistemu Crne Gore. U protivnom, istorijska Boka i Bokelji postaće „passe“ sa jednom novom „kreativno“ projektovanom pseudoistorijom koju u značajnoj mjeri već živimo. U najboljem slučaju mogu očekivati da služe samo kao jedna atraktivna istorijska reminiscencija publicistima, naučenjacima i drugim istraživačima prošlosti ili u književno-literarnom smislu samo kao još jedna inspirativna lingvističko-terminološka podloga za neki novi „Hazarski rečnik“.

Reference:
1.Grupa autora, Pojam državne vlasti i suverenosti, Beogradski Univerzitet, ius.bg.ac.rs;
2. AntenaM, Krapović novi pregovarač sa Hrvatskom, 08.01.2026.god.
3. Londonski ugovor, Hrvatska enciklopedija, Leksikografski zavod M. Krleža, 2013-2026.;
4. Isto;
5. Ontologija, ontološki-značenje; info©hramsvetogsave.rs
6. Rapalski sporazum(ugovor), Hrvatska enciklopedija; Leksikografski zavod M.Krleža, 2013-2026.;
7. Dobrotska deklaracija 1813.god. Zbirka dokumenata; Istorijski institut Crne Gore;
8. Narodna Skupština Bokelja 1848.god.; Isto;
9. Latinske izreke; edukacija.rs;
10.Prof.Lazo M. Kostić, Krađa srpskog jezika, izdanje piščevo, Baden(Švajcarska) – 1964.god.;
11.Prof.dr N.Kecmanović, Nemoguća država-Bosna i Hercegovina; Delfi knjižara, 2007.god.;
12.I.Kant, noumenon; Hrvatska enciklopedija; Leksikografski zavod M.Krleža, 2013-2026.;