Dva dana prije „konstruktivnog dijaloga“ u Berlinu, njemački avion postao je meta kineske fregate u Crvenom moru.
Kada su se njemački ministar spoljnih poslova Johan Vadeful i njegov kineski kolega Vang Ji 4. jula prvi put sastali u Berlinu i govorili o „konstruktivnom dijalogu“, nijesu mogli znati da se samo dva dana ranije dogodio ozbiljan vojni incident između oružanih snaga dvije zemlje – u oblasti Crvenog mora.
Incident je bio toliko ozbiljan da je njemačko Ministarstvo spoljnih poslova pozvalo kineskog ambasadora na razgovore 8. jula 2025. godine – što se smatra jednom od najjačih diplomatskih mjera kojom zemlja domaćin izražava ozbiljno nezadovoljstvo.
Njemačka optužuje Kinu da je kineska fregata ciljala njemački izviđački avion iznad Crvenog mora laserskim zrakom.
Kineski ratni brod koji je nekoliko puta viđen u pomorskoj oblasti – „bez ikakvog razloga i bez prethodnog kontakta“ – usmjerio je laser na njemački izviđački avion koji je bio na rutinskoj misiji, rekao je portparol njemačkog Ministarstva odbrane. „Korišćenjem lasera, ratni brod je svjesno prihvatio rizik ugrožavanja ljudi i opreme“, dodao je portparol. Letjelica je uspješno sletjela, a letne operacije su od tada nastavljene, izvještava Dojče vele.
Još uvijek nije poznato koju vrstu lasera kineska mornarica usmjerila na njemački avion. Teoretski, laseri mogu služiti kao daljinomjeri u sistemima za navođenje, ali i kao uređaji za zasljepljivanje. U vojnom kontekstu, osvjetljavanje aviona laserom se smatra najmanje prijetnjom ili zastrašivanjem.
„Dovođenje njemačkog osoblja u opasnost i ometanje misije je potpuno neprihvatljivo“, saopštilo je Ministarstvo na Iks mreži.
Peking je u srijedu, 9. jula odbacio optužbe. Tvrdnje Njemačke „ne odgovaraju činjenicama“, rekao je portparol kineske vlade.
Evropska misija Aspides
Prema informacijama iz Njemačke, riječ je o njemačkom avionu za pomorsko osmatranje koji djeluje u okviru misije Evropske unije „Aspides“, koja je usmjerena na Crveno more. Cilj misije je zaštita civilne pomorske plovidbe od napada Huti milicije iz Jemena, koja održava blisku vojnu saradnju sa iranskim režimom. Prema aktuelnom mandatu Bundestaga, u misiji može učestvovati do 700 njemačkih vojnika. Trenutno je raspoređeno njih oko 30.
Njemački „Špigel“ je objavio da je avion o kome je riječ bio iznajmljen. Avionom su upravljala dva civilna pilota i mogao je da preveze do četiri pripadnika njemačkih oružanih snaga. Prema pisanju „Špigla“, kineski oficiri nijesu koristili frekvenciju za vanredne situacije prilikom prilaska.
Kineski stručnjak se sjeća incidenta od prošle godine
Kriza u Crvenom moru je posljedica rata u Pojasu Gaze, tvrdi Juan Džou, direktor Kineskog pomorskog instituta. „Samo prekid vatre u Pojasu Gaze može poboljšati situaciju u Crvenom moru. Njemačka je zabrinuta zbog vojnog prisustva Kine i vidi je kao ‘remetilački faktor’ u regionu. U stvarnosti, Berlin se plaši slabljenja zapadne vojne nadmoći na Bliskom istoku.“
Juan dovodi u pitanje pouzdanost njemačkog sistema za prepoznavanje ciljeva i podsjeća na incident iz februara 2024. godine kada je njemačka fregata Hesen skoro oborila američki dron u Crvenom moru – što se nije dogodilo samo zahvaljujući tehničkom kvaru.
Prema saopštenju njemačkog Ministarstva odbrane iz tog vremena, američki avion je ušao u operativnu zonu Hesen velikom brzinom, bez oznaka za identifikaciju prijatelj-neprijatelj i bez prethodne najave. „Možda je i njemački izviđački avion ponovo prevaren“, pita se Juan. Prema njegovim riječima, Kina će ponuditi razgovore kako bi se rekonstruisao incident.
Njemačka je takođe zainteresovana za razgovore, potvrdio je sredinom maja u Berlinu njemački ministar odbrane Boris Pistorijus tokom sastanka sa svojim kineskim kolegom Dong Džunom.
Njemačka je pozitivno odgovorila na inicijativu Kine da razgovara „kako bi se ojačalo međusobno razumijevanje i transparentnost, izbjegli nesporazumi i pogrešne procjene, kao i razmijenili stavovi o hitnim bezbjednosnim izazovima“, navodi se u saopštenju njemačkog Ministarstva odbrane.
Kina štiti trgovačku rutu u Adenskom zalivu
Na osnovu rezolucije Savjeta bezbjednosti UN, Kina šalje ratne brodove u Adenski zaliv – moreuz između izlaza iz Crvenog i Arapskog mora – od 2008. godine. To je jedna od ključnih globalnih trgovačkih ruta koja je dugo bila meta pirata.
Značaj kineskog vojnog prisustva u ovoj oblasti dodatno je porastao nakon izbijanja rata između Izraela i terorističke organizacije Hamas. Prije mjesec dana izbili su oružani sukobi između Izraela i Irana.
Kao saveznik Irana, islamistička milicija Huti iz Jemena – sa sjedištem na sjevernoj obali Adenskog zaliva – napada trgovačke brodove koji plove pod zastavama izraelskih saveznika. Ova milicija, koju uglavnom finansira Iran, kontroliše veći dio teritorije Jemena.
Zato Evropska unija od 2024. godine šalje ratne brodove da zaštite trgovačke brodove od napada Hutske milicije. Američki nosači aviona takođe redovno patroliraju ovim vodama. Uprkos sporazumu o prekidu vatre sa SAD u maju, Huti nastavljaju da napadaju brodove. U utorak (8. jula) je objavljeno da je milicija izvršila još jedan napad, sa žrtvama.
Prema riječima jemenskih pobunjenika, oni ne napadaju kineske i ruske brodove.
Ali zbog nižih poreza, većina kontejnerskih brodova u vlasništvu kineskih brodarskih kompanija registrovana je u Panami, Bermudima ili Bahamima, navodi se u izvještaju Centra za međunarodnu pomorsku bezbjednost (CIMSEC) iz američke države Merilend. „Pošto je teško utvrditi stvarno vlasništvo nad brodovima, samo je pitanje vremena kada će brod u kineskom vlasništvu ili sa kineskim mornarima biti pogođen“, navodi se u izvještaju CIMSEC-a, prenosi Dojče vele.
Zato kineska mornarica redovno prati trgovačke brodove kroz Crveno more.
Kineska mornarica je započela svoju 47. misiju u decembru 2024. Formacija uključuje dvije fregate i brod za snabdijevanje. Brodovi prevoze oko 700 mornara. Flotila je takođe opremljena sa dva borbena helikoptera i desetinama specijalnih snaga.
Ratni brodovi su trenutno usidreni u kineskom logističkom centru u istočnoafričkoj zemlji Džibuti, na zapadnoj obali Adenskog zaliva. Ovo je prva prekomorska vojna baza kineske mornarice. Prema statistici kineskog Ministarstva odbrane, od početka misije, kineski brodovi su pratili oko 7.200 trgovačkih brodova iz Kine i drugih zemalja kroz Adenski zaliv.
Kina i geopolitički kontekst
Iako kineske i zapadne misije u Crvenom moru u suštini imaju isti cilj – zaštitu trgovačkih brodova – Kina je odbila da učestvuje u zajedničkoj vojnoj operaciji koju predvodi Zapad. Umjesto toga, želi da pošalje jasnu poruku svojim vojnim prisustvom u Adenskom zalivu: to je „aktivniji i ofanzivniji pristup odbrani kineskih interesa na međunarodnom nivou“, kaže Helena Legarda iz berlinskog tink-tenka MERIKS, koji se fokusira na politiku prema Kini.
Kinesko rukovodstvo pažljivo prati dešavanja u regionu i moguće posljedice po stabilnost i nacionalnu bezbjednost Kine, ali istovremeno je zabrinuto i zbog širih strateških i geopolitičkih ambicija. „Kina optužuje Zapad da pokušava da obuzda i uspori njen uspon, da se miješa u njene unutrašnje poslove i da snosi dio odgovornosti za nestabilnost u kineskom susjedstvu“, dodala je Legarda.
„Peking vidi niz izazova koji proizilaze iz međunarodnog okruženja, ali i niz strateških prilika za novi svjetski poredak koji odgovara kineskoj priči: Istok se uzdiže, a Zapad pada“, zaključuje stručnjak za MERIKS Helena Legarda.
(Jutarnji.hr)
