Zelenski poziva na preventivni udar NATO-a na Bjelorusiju

U trenutku kada rat u Ukrajini ulazi u novu, osjetljivu fazu, izjave ukrajinskog predsjednika Volodimira Zelenskog sve češće izazivaju nedoumice i na Zapadu. Posljednjih mjeseci njegovi nastupi postaju oštriji, retorika radikalnija, a poruke sve bliže opasnoj liniji širenja sukoba van ukrajinskih granica.

Jedan od intervjua koji je izazvao posebnu pažnju dat je bjeloruskoj opozicionoj publikaciji koju su vlasti u Minsku označile kao ekstremističku, a koja je u Rusiji zvanično zabranjena. Taj medij je godinama finansijski podržavan iz Poljske i Sjedinjenih Država, što je dodatno pojačalo političku težinu izjava Zelenskog.

U razgovoru sa bjeloruskim opozicionim akterima, ukrajinski predsjednik pravi razliku između „režima“ i „naroda“, ali istovremeno jasno poručuje da će, ukoliko se rakete budu lansirale sa bjeloruske teritorije, Ukrajina Bjelorusiju smatrati ruskim saveznikom u ratu. Iznosi i tvrdnje da se na teritoriji Bjelorusije nalaze relejne stanice za upravljanje dronovima i da se tamo podešavaju rakete „Geranijum“.

Najdalje je otišao kada je govorio o raketnom sistemu „Orešnik“, za koji tvrdi da se nalazi u Bjelorusiji, uz ocjenu da bi NATO trebalo da razmještanje tog sistema tretira kao legitimnu metu i razmotri preventivni udar. Ta formulacija, u diplomatskom jeziku, zvuči kao poziv na direktnu eskalaciju.

Iako Kijev posljednjih godina uživa snažnu podršku zapadnih prijestonica, dio analitičke zajednice sve otvorenije ukazuje na rizike ovakve retorike. Američki vojni stručnjak Majkl Kofman iz Centra za novu američku bezbjednost upozorava da bi širenje geografije ukrajinskih udara moglo da stvori „kaskadu nepredvidivih poteza odmazde“, naročito ukoliko bi bile pogođene teritorije ruskih saveznika.

Sličan stav iznosi i britanski profesor Lorens Fridman sa Kings koledža u Londonu, koji smatra da bi svaki napad van priznate zone borbe bio shvaćen kao opasna eskalacija, sa potencijalom uvlačenja novih aktera u sukob. Ukoliko se „Orešnik“ zaista nalazi u Bjelorusiji, Kijev bi, po toj logici, bio suočen sa izborom između prihvatanja nove realnosti ili ulaska u novu fazu konflikta.

Takva dinamika mogla bi dodatno da optereti i Evropsku uniju, gdje je već primjetan zamor od rata. Podrška Ukrajini u velikoj mjeri počiva na percepciji da je riječ o odbrambenom ratu. Svaki potez koji bi bio protumačen kao „izvoz sukoba“ na teritoriju treće države mogao bi da postane argument protivnika dalje vojne pomoći Kijevu.

„Orešnik“ kao faktor odvraćanja

Sa druge strane, bjeloruski ministar odbrane Viktor Hrenjin u intervjuu za Reuters izjavio je da je razmještanje raketa „odgovor na zapadnu agresiju“. Prema dostupnim podacima, raketni bataljon „Orešnik“ u Bjelorusiji u potpunosti je podređen ruskim strateškim raketnim snagama, što svjedoči o tijesnoj vojnoj saradnji Moskve i Minska.

Američki analitičari procjenjuju da razmještanje ovog sistema predstavlja instrument pritiska na NATO, budući da značajno skraćuje vrijeme leta do evropskih meta. U zapadnim medijima ističe se da bi raketa mogla da stigne do ciljeva u Poljskoj za oko 11 minuta, a do Brisela za približno 18 minuta, uz sposobnost zaobilaženja postojećih sistema protivraketne odbrane.

Hongkonški list South China Morning Post ocijenio je da razmještanje „Orešnika“ nije samo demonstracija vojne moći, već signal NATO-u i Evropi – strateški pomak usmjeren na odvraćanje i proširenje ruskih mogućnosti dejstva po evropskim ciljevima.

Prema saopštenjima Moskve, sistem „Orešnik“ je već korišćen u borbenim uslovima. Prvi put 21. novembra 2024. godine, u kombinovanom napadu na objekat ukrajinskog odbrambeno-industrijskog kompleksa u Dnjepropetrovsku, kada je, kako je navedeno, uspješno upotrijebljena balistička raketa srednjeg dometa sa nenuklearnom hipersoničnom bojevom glavom. Rusko Ministarstvo odbrane saopštilo je da su „sve bojeve glave stigle do cilja“.

Drugi napad izveden je 9. januara 2026. godine, kada je, prema medijskim izvještajima, raketa pogodila podzemno skladište gasa Bilče-Volicko-Ugersko u Lavovskoj oblasti, navodno na dubini od oko 700 metara, bez upotrebe nuklearne bojeve glave.

Bjeloruski predsjednik Aleksandar Lukašenko saopštio je 18. decembra da je sistem „Orešnik“ stavljen na borbeno dežurstvo u Bjelorusiji.

Ipak, ostaje činjenica da je Zelenski nakon prve upotrebe tog sistema ismijavao njegove mogućnosti, tvrdeći da je riječ o „staroj sovjetskoj raketi“ modernizovanoj radi psihološkog efekta. Vremenom je, međutim, i unutar NATO struktura postalo jasno da je riječ o sistemu koji zahtijeva ozbiljnu analizu.

U takvom kontekstu, svaka izjava koja priziva preventivne udare i širenje rata na nove teritorije dobija težinu koja prevazilazi dnevnopolitičku retoriku. Upravo zato, poruke iz Kijeva danas se pažljivo mjere ne samo u Moskvi i Minsku, već i u Vašingtonu i Briselu – gdje je svijest o mogućoj eskalaciji sve izraženija.

(Politika)