Uzdrmani američki ponos – Prije 27 godina pao je prvi „Apač“, pročitajte neka od svjedočanstava pripadnika srpske vojske

Rat iz vazduha nad SR Jugoslavijom 1999. godine proizveo je mnoge kontroverze, a jedna od njih je svakako (ne)angažovanje borbenih helikoptera „AH-64 Apač” u sukobu, piše u opširnoj analizi za portal „TangoSix” Zoran Vukosavljević, bivši pripadnik raketnih jedinica PVO Vojske Jugoslavije, učesnik borbenih dejstava tokom NATO agresije i vrstan poznavalac PVO tematike, prenose Večernje novosti.

Na samom početku NATO agresije upotreba borbenih helikoptera „AH-64 Apač” nije bila planirana. Ipak, 4. aprila Pentagon je saopštio odluku o prebaziranju jurišne Specijalne grupe „Jastreb”.

Ta specijalna grupa je prvobitno trebalo da se bazira u Makedoniji (iz kampa „Able Sentry”), ali je usljed protivljenja Makedonije, koja je uskratila odobrenje za baziranje na njenoj teritoriji, ipak izabran aerodrom Rinas pored Tirane, u Albaniji.

U Albaniju je zaključno sa 26. aprilom pristiglo ukupno 24 helikoptera „AH-64A Apač”, 26 helikoptera UH-60L „Crni jastreb” (Black Hawk) i helikopteri za dopunu gorivom u letu „CH-47D Činuk” (Chinook).

Za prebacivanje grupe transportnim avionima C-17 bilo je potrebno 115 letova. Aerodrom Rinas je ocijenjen kao prava noćna mora u odnosu na predviđeni Skopski Petrovac. Stajanke su se pretvorile u blato, vrijeme je bilo loše, smještajni uslovi slabi – veliki logistički problemi.

Već sljedećeg dana od završetka kompletnog baziranja, 27. aprila 1999, u toku izvođenja prvog trenažnog noćnog leta jedan od helikoptera je udario u drvo i srušio se. Posada nije stradala. Helikopter je bio naoružan sa osam projektila „Hellfire”, jednim lanserom NPZ „Hydra” i dopunskim rezervoarom za gorivo.

I dok pad prvog „Apača” i nije toliko sporan, a ni zanimljiv, pad drugog helikoptera 5. maja, u kojem je došlo do pogibije dva člana posade, već izaziva određene sumnje i budi znatiželju, piše Vukosavljević za „TangoSix”.

Pogibija šest pripadnika Vojske Jugoslavije

Iako se u američkim i zapadnim izvorima decidno tvrdi da dejstava „Apača” po našim trupama na terenu nije bilo tokom rata 1999, postoje brojna svjedočanstva pripadnika naše vojske koja govore da su ta dejstva možda započela već prvih dana aprila.

Postoje svjedočanstva pripadnika 549. motorizovane brigade VJ koji su snajperom „Crna strela” dejstvovali na helikopter „Apač” i to početkom aprila, a postoje i navodi njihovog komandanta, tada pukovnika Božidara Delića, kao i pripadnika 55. graničnog bataljona na karauli „Mladen Stojanović”, o dejstvu „Apača” na tu karaulu 15. aprila 1999. oko 1.30 časova, kada je poginulo šest pripadnika bataljona.

U jednom od poslijeratnih intervjua, tada već penzionisani general Božidar Delić govorio je o dejstvima raketama „Strela-2M” na helikoptere „Apač” i podvukao da vjeruje da je bar jedan helikopter pogođen.

U izvještaju koji je pukovnik Delić dostavio general-pukovniku Nebojši Pavkoviću, komandantu Treće armije, 6. maja 1999. u 23.57 časova, piše:

„U rejonu karaule ‘Gora’ na Dragaškoj visoravni helikopter NATO tipa ‘Apač’ dejstvovao po karauli sa 40 raketnih zrna. General Lazarević naređuje pukovniku Deliću da jedinice pojačaju pažnju i osmatranje i da odmah izvještava o pojavi ovih helikoptera”.

Vukosavljević zaključuje da postoji više navoda i više datuma koji se pominju kao potencijalni izvori informacija o napadima helikoptera tipa „Apač” na položaje vojske Jugoslavije u pograničnom području.

„Pitanje je samo koliko smatramo ove podatke vjerodostojnim. Veći broj domaćih autora nije pisao u ovom pravcu, već je prihvatao zapadne izvore koji su odbacivali borbenu upotrebu tih helikoptera tokom 1999. godine. Što se mene tiče, ja prosto ne mogu dozvoliti sebi luksuz da te informacije tek tako odbacim, pogotovo što postoje kontradiktorne informacije i analize i sa druge strane. Da li se tu krije i nešto više?”, piše Vukosavljević.

„Apači” dobili po nosu?

Vukosavljević navodi da se čini da su Amerikanci, ukoliko su upotrijebili „Apače” – bez obzira na to da li su „dobili po nosu” ili imali gubitke zbog tehničkih neispravnosti – itekako imali šta da kriju. Ne samo po pitanju poginulih pilota i izgubljenih helikoptera, već i zbog eventualne odgovornosti za neodgovarajuću upotrebu.

Naime, „Apači” se obično koriste u sadejstvu sa kopnenim jedinicama, dok u slučaju operacije „Saveznička snaga” kopnenih snaga NATO nije bilo, već je od posada traženo da samostalno traže ciljeve.

Tu se otvara i pitanje pada drugog helikoptera 5. maja 1999. godine, o kojem su podaci veoma šturi. Letjelica se srušila oko 46 milja sjeveroistočno od Tirane, odnosno na približno 15 do 30 kilometara od granice sa SRJ.

Helikopter je bio potpuno naoružan, a oba člana posade su poginula – što su, zvanično, jedine NATO žrtve rata iz 1999.

Pad je pripisan iznenadnom prestanku rada repnog rotora, usljed čega je letjelica upala u nekontrolisani spiralni kovitlac neposredno prije udara u zemlju.

U nastavku analize navodi se da se uzrok pada ne može sa sigurnošću utvrditi zbog velikog stepena oštećenja.

Možda jednog dana saznamo cijelu istinu

Ovaj slučaj nikada nije do kraja rasvijetljen, odnosno javnost nije dobila dodatne informacije. Dok za prvi helikopter postoje brojne fotografije, nijedna fotografija drugog nikada nije objavljena.

„Možda su objašnjenja o lošim uslovima na aerodromu Rinas, logističkim problemima i lošem vremenu bila zgodan izlaz iz neprijatne situacije u koju su nalogodavci upali pogrešnom procjenom i eventualnom odlukom o borbenoj upotrebi helikoptera ‘Apač’. Možda jednom saznamo više podataka, koji će djelovati uvjerljivije i kompletnije”, zaključuje Vukosavljević.

(Kosovo online)