Tribina o duhovnim i bratskim vezama Crne Gore i Rusije: „Moli se Bogu i drži se Rusije“, bez Moskve Cetinja ne bi bilo!

Bez Rusije ne bi bilo Crne Gore, a veze ta dva bratska naroda traju skoro 10 vjekova, čak i od Svetoga Save koji je i na Hilandar otišao po savjetu ruskog monaha. Tokom svih tih vjekova Crna Gora se uvijek oslanjala na Rusiju i o tome su zapise ostavljali svi koji su vladali Crnom Gorom, a posebno su to isticali svi mitropoliti i potom vladari iz dinastije Petrovića. Teško je danas opisati kolika je pomoć Rusije izosila materijalno, ali duhovne obnove i opstanka pravoslavlja u Crnoj Gori ne bi bilo bez ruske pomoći.

–Da nije bilo Rusije, ko zna da li bi u Crnoj Gori uopšte i bilo pravoslavnog naroda – jedan je od zaključaka tribine „O duhovnim vezama Rusije i Crne Gore i Brda tokom vjekova“ u Danilovgradu na kojoj su učestvovali prof. dr Žarko Leković, prof. dr Boris Brajović, Pero Radonjić, kustos Zavičajnog muzeja i Miljan Stanišić, publicista. Tribini je orisustvovao i Petr Svirin, zamjenik ambasadora Rusije u Podgorici.

–Svoje izlaganje neću početi od 1711. godine, jer bratski odnosi sa Rusijom počinju mnoge ranije. Rastkov odlazak u manastir njegovi biografi dovode u vezu sa dolaskom jednog svetogorskog monaha na Nemanjin dvor povodom skupljanja milostinje. I taj je monah odveo Rastka na Svetu Goru 1191. godine u ruski manastir Sveti Pantelejmon, jer je porijeklom bio Rus. U ruskom manastiru je i primio monaški podstrig i u njemu se obrazovala njegova duhovna ličnost. Tu je primio prva pravila monaškog života i pri odlasku u Vatoped bogato je obdario zlatom ruski manastir i potom sa njim održavao bliske veze. Ruski primjer je pobudio Svetog Savu da i u Svetoj zemlji stvori srpska duhovna središta. Te veze su dovele do tijesnog približavanja ruske obitelji dinastiji Nemanjića i određuju sudbinu manastira i u 14. vijeku – naglasio je prof. dr Žarko Leković.

On je pojasnio da su svi vladari Crne Gore na Rusiju gledali kao na svoju glavnu zaštitnicu i pokrovitelja. Zbog toga su često odlazili u Rusiju, kako bi dobili pomoć i odbranili vjeru od islama.

–Rusija im je u granicama svojih mogućnosti uvijek izlazila u susret. Od 1774. godine Rusija i dobija pravo na zaštitu pravoslavne vjere u cijeloj Turskoj čime je stvorena osnova za jače ustaničke akcije. U vrijeme prvog srpskog ustanka Crnogorci kao najžilaviji i najborbeniji dio srpskog naroda u svojim ratnim pohodima ispred sebe ističu i rusku zastavu. Naročite simpatije od 1825. godine prema srpskim državama ima car Nikolaj Pavlovič, prije njega imperatorica Jekaterina Aleksejevna. Zahvaljujući intervenciji Rusije završen je rat 1862. godine u kojem je stanovništvo bilo na ivici uništenja. Ne smijemo ni zaboraviti Nikolaja Drugog koji je 1914. godine nesebično žrtvovao svoje carstvo ustavši u odbranu slobode Crne Gore i Srbije. Rusija je bila prva od velikih sila koja je objavila opštu mobilizaciju, uvjerena da ne može ostati velika sila ako ostavi Srbiju na cjedilu. Iz solidarnosti prema srpskom narodu u Rusiji se čak i talas štrajkova povukao preko noći. I naš kralja Aleksandar je nakon revolucije u Rusiji primio stotine hiljada izbjeglica i prognanika koji su u Jugoslaviju ugradili svoje ogromno znanje, nastavio je Leković.

On je istakao da se bliske veze Crne Gore i Rusije mogu pratiti još od polovine 16. vijeka. U Rusiju su za vrijeme Ivana Četvrtog išli da traže pomoć brojni Crnogorci, a među njima kaluđer Teodor i brojni plemenski prvaci – Vule Božidarov, Ivan Perkov i Stanko Radetin, a prve službene veze intezivne su od 1711. godine kada je Petar Veliki poslao gramatu vladici Danilu.

O izdašnoj pomoći Rusije Crnoj Gori, a posebno Bjelopavlićima, govorio je Miljan Stanišić, publicista.

–U burnim istorijskim dešavanjima kroz koje je prolazila Crna Gora u oslobodilačkim borbama i uopšte borbi za njen opstanak i postojanje, veliku pomoć je dobijala od Rusije. To se može sažeti u ocjeni Petra Prvog Petrovića Njegoša (Svetog Petra Cetinjskog): „Moli se Bogu, a drži se Rusije“, koji je u amanetu na samrtničkoj postelji prokleo one Crnogorce i Brđane koji bi odstupili od „jedinorodne i jedinovjerne nama Rusije“. Rusija je u kontinuitetu pomagala prazni ili poluprazni crnogorski budžet, o čemu detaljno piše dr Mirčeta Đurović u knjizi „Crnogorske finansije 1860-1915“, iznoseći pozamašna sredstva koja su se kao pomoć Rusije slivala u crnogorski budžet, što je bilo od izuzetnog značaja za Crnu Goru, u borbi za opstanak i oskudicama svake vrste. Svjedoci smo kako im ta dobročinstva „zvaničnici“ Crne Gore nedostojno vraćaju, povodom aktuelnih dešavanja. Ovdje ću navesti samo neka od dobročinstava koja je bratska Rusija činila Bjelopavlićima, od kojih i ona tokom Veljeg rata 1876-1878. godine, nakon čijeg je pobjedonosnog ishoda Crna Gora postala međunarodno priznata država. Slovensko dobrotvorno društvo iz Petrograda poslalo je u Crnu Goru i iz svojih sredstava finansiralo sve do završetka Veljeg rata ( tj. od 1876-1878. godine) šest ljekara i drugog medicinskog osoblja (o čemu piše i akademik Branislav Bato Pešić u knjizi „Danilovgrad – zdravstvo i zdravstvena kultura“). Od te ekipe u Podgorici su bili ljekari dr Mihailo Davidovič Raputov i dr Konstatin Eduardvič Kerber. Januara 1876. godina u Crnu Goru je došla brojna misija ruskog Crvenog krsta, radi stvaranja velikog vojno-sanitetskog centra, a za potrebe Južnog fronta. Za stvaranje tog centra u Danilovgradu je iz njenog sastava formirana posebna ekipa ruskih hirurga, u kojoj su bili: Pavlov, Krukovski Lebedev, Maksimov, Saluha, Unterberger, i viši medicinski tehničari: Erogov, Karlov, Timofijev, Anjev, Međedov, Jakovljev, Klavdijev, Ivanov, Jezikov, Sorokin i Kurovski, kao i veći broj medicinskih sestara i bolničara, napomenuo je Stanišić.

Izgradnju vodovoda u Danilovgradu omogućena je zahvaljujući velikoj donaciji koju je priložio Grigorije Antonovič Zaharin, profesor Medicinskog fakulteta u Moskvi, šef katedre za internu medicinu, istaknuti naučnik i humanista. Zabilježeno je da se stanovništvo prije izgradnje i puštanja ovog vodovoda pijaćom vodom snandijevalo iz malih, plitkih bunara, čatrnji, a manji broj sa rijetkih izvora, što je sve dovodilo do veoma čestih stomačnih obolijevanja (kao što su prolivi, tifusi i paratifusi, dizenterije i sl.), pa je izgradnja i funkcionisanje ovog vodovoda bila prijeka potreba, radi zdravstvene zaštite stanovništva, koje se od tada snabdijevalo zdravom pijaćom vodom sa vodoizvorišta „Bistiga“ iz sela Slatina, koje se nalazi na nekoliko kilometara sjeverno od grada, a koje se i danas nalazi u funkciji, zajedno sa onima kasnije urađenim.

–Prilikom svečanosti krunisanja ruskog cara NikolajaDrugog Romanova 1896. godine, kojoj je prisustvovao i knjaz Nikola, dr Zaharin mu je predao donaciju od 45 hiljada zlatnih rubalja za vodovode na Cetinju i Danilovgradu. Za vodovod u Danilovgradu je od toga izdvojeno 18 hiljada neophodnih za završetak vodovoda, od vodoizvorišta u selu Slatina do grada. Na tom velikom dobročinstvu , u ime Bjelopavlića, zahvalio mu se brigadir Blažo Bošković, nadajući se da će dr Zaharin doći na njegovo otvaranje, čime bi bili izuzetno počastvovani. Ali, dr Zaharin je preminuo prije njegovog otvaranja. U pismu brigadir Bošković, pored ostalog, mu piše: „Plemeniti brate! Vi ste slušali za junaštvo crnogorsko i za kamenitu Crnu Goru, ali ne znamo, da li ste što slušali o plodnom i ubavom predjelu posred te kamenite Crne Gore, koji se može takmičiti najplodnijima i najdivnijema predjelima nove Srbije ili klasične Italije, posred koje teče tiha Zeta, između slavnih Ostroških greda i visokog Garča, da se prelije u Moraču, koja se slijeva u Skadarsko jezero. To su Bjelopavlići, zaključio je Stanišić.

Prof dr Boris Brajović je istakao duboke duhovne veze Crne Gore i Rusije, koje traju i danas bez obzira na aktuelna dešavanja. Po njegovim riječima treba vjerovati u obnovu nesovjetske Rusije utemeljenu na pravoslavlju, ocjenjujući tragičnim rat u Ukrajini, jer su se sukobili djelovi istoga naroda.

Pero Radonjić govorio je zapisima bjelopavlićkih vladara o vezama sa Rusijom koji se većinom čuvaju u Zavičajnom muzeju u Danilovgradu.

Organizator tribine bio je Odbor Matice srpske u Danilovgradu i predstavnici Srpskog pokreta „Njegoš“. Gostima se zahvalio Milorad – Dudi Kadić, predsjednik Matice srpske u Danilovgradu.

Izvor: Srpska24