Olupine na dnu Crnog mora su svojevrsne vremenske kapsule, a tu su i hiljadu godina stari ostaci naselja.
U neprozirnim dubinama Crnog mora, na peščanom dnu, nalaze se pejzaži večne tame. U anoksičnom sloju mora koje se do 13. veka zvalo Euksinsko, nema života osim duhova drevnih moreplovaca čije olupine miruju hiljadama godina.
Crno more je vremenska kapsula
Anoksičnost je svojstvo relativno zatvorenih slanih voda čiji se duboki slojevi ne mešaju sa gornjim, koji primaju kiseonik iz atmosfere. Crno more, površine 436.400 km kvadratnih, maksimalne dubine 2,21 km, najveći je anoksični morski sistem. Ovo je rezultat velike dubine i relativno malog saliniteta, kao i gustine vode na većim dubinama.
Najstarija pronađena je lađa na vesla, duga 23 metra – potopljena 400. godine pre Hrista!
Nedostatak mikroorganizama i kiseonika pogodovao je očuvanju hiljadu godina starih ljudskih artefakata kao što su korita brodova ili ostaci naselja.
Da li je pronađen Odisejev brod?
Najstarija netaknuta brodska olupina pronađena je 2018. godine. Zaštićena vodom bez kiseonika, lađa na vesla, duga 23 metra, ležala je uronjena u debeo peščani sloj, potopljena 400. godine pre Hrista.
Zahvaljujući tehnologiji daljinskog upravljanja i „Herkulesu“, opremljenim mehaničkim rukama, tim je započeo iskopavanja brodske olupine.
Utvrdili su da je brod bio grčki, da izgledom neverovatno podseća na onaj kojim je mitski junak Odisej lutao Euksinom i Egejom 20 godina. Naime, sličan je naslikan na jednoj vazi, eksponatu Britanskog muzeja, a prikazuje plovidbu lukavog Odiseja, vezanog za jarbol, pored slatkih sirena.
Tu je bio grad Amazonki
Robert Balard, direktor Instituta za arheološku okeanografiju na Univerzitetu Rod Ajlend, poznat po otkriću i ispitivanju olupine „Titanika“, započeo je seriju dubinskih istraživanja Crnog mora još 1999. U naredne četiri godine, otkrio je nekoliko antičkih brodova na obali Sinope.
Najpoznatiji nalaz je vizantijski trgovački brod iz 6. veka, nađen na dubini od 325 metara i nazvan „Sinopa D“. To je najbolje očuvani drveni brod ikada pronađen.
Izronivši iz mraka našao se jarbol ovog drevnog broda. O vizantijskoj trgovačkoj floti mnogo smo čitali, ali njihove potopljene brodove prvo smo mi pronašli – kaže Robert u dokumentarnom filmu snimanom za TV-kanal „Nacionalna geografija“.
Galija je izgledala kao da je porinuta u more pre jedva mesec dana.
Ruska Troja
Božanstveno vino
Na lokalitetu Hersones A, davno potonulom ribarskom selu, izvađen je brodski teret od 200 zapečaćenih amfora punih vina. Arheolog Džon Adams, ushićen, kaže: „Brod je prevozio vino iz vinograda obližnjeg vizantijskog manastira, jer smo na nekoliko amfora, obojenih u narandžasto, našli gravure koje prikazuju monahe. Otvorili smo jednu amforu i probali vino, miris i ukus je božanstven“. Amfore će biti prodate na aukciji, a dobijeni novac će biti uložen u nova istraživanja.
Herson, njegova okolina i primorje, nudi neverovatan uvid u drevni svet jer je bio vekovima dom Grka, Rimljana i Slovena, a preživeo je invazije Huna, Tatara i otomanskih Turaka.
Herson Tauridski je drevni polis koji su osnovali Dorci na jugozapadu poluostrva Krim u 5. veku pre naše ere. Bio je značajna grčka kolonija i kulturno-trgovački centar. Od 1827. godine, 50 godina nakon osnivanja Sevastopolja, počela su prva iskopavanja na lokalitetu Hersona. Ubrzo posle toga dobio je epitet ruske Troje. Svake godine pojavljuju se nove kuće i ulice, trgovi i crkve drevnog grada iz arheoloških slojeva starih milenijumima.
Crno more je groblje izgubljenih brodova i nudi nepregledne mogućnosti za istraživanje. Arheolozi i naučnici su optimisti zahvaljujući novim ROV tehnologijama, tek nedavno dostupnim za iskopavanja na velikim dubinama.
