„Nije dobro u načelu da to bude tako, jer se onda podriva građanski karakter države i negdje se uvodimo u proces federalizacije. Treba uzeti sa razumijevanjem težnju tog stanovništva u opštini ako žele da ostvare svoja prava više nego u drugoj. To treba da bude uvaženo kao argument, ne kao zakonski osnov, ali kao politički argument svakako“, rekao je Šušić.
Sličan stav ima i demograf Miroslav Doderović, koji naglašava da je pitanje razgraničenja mnogo šire od pitanja manjinskih prava.
„Razgraničenje je složeniji posao od jednog principa, da li manjinskih prava, da li treba da obuhvati pripadnike katoličke, muslimanske ili pravoslavne zajednice. Razgraničenje je složenije pitanje od pitanja ostvarenja manjinskih prava“, kazao je Doderović.
Jedno od otvorenih pitanja koje se pojavilo u javnosti jeste da li nova granica može presijecati postojeću mjesnu zajednicu.
Prema riječima Šušića, teritorijalna organizacija opštine ima prednost nad postojećim granicama mjesnih zajednica.
„U principu to znači da kada bi se opštine dogovorile da određena granica prolazi nekim geografskim pojmom ili nekom katastarskom odrednicom, onda uticaj mjesnih zajednica na to ne može postojati. U tom smislu, moglo bi se dogovoriti da mjesna zajednica bude podijeljena na dvije opštine, pa će to postati mjesna zajednica jedna u okviru jedne opštine, druga u okviru druge opštine. Ne može mjesna zajednica nametati svoju teritorijalnu zaokruženost opštini kao jedinici višeg reda“, objasnio je on.
Građani pojedinih naselja pokrenuli su peticije kako bi iskazali kojoj opštini žele da pripadaju. Šušić kaže da takve inicijative nemaju pravnu snagu, ali mogu imati političku težinu.
„Ne može biti pravni osnov, ali jeste valjan politički argument da se sa tim ljudima obavi razgovor, da se vidi koliki je broj stanovnika koji imaju težnju da pripadaju jednoj ili drugoj opštini, zbog čega postoje te težnje, da li su one ostvarive, da li su kompatibilne sa onim što je organizacija opština u teritorijalnom i organizacionom smislu. Pravni osnov ne predstavlja, ali je valjan politički argument, a ova se pitanja moraju politički rješavati“, naveo je Šušić.
Konačna odluka o razgraničenju, zaključuje Šušić, ne donosi se na osnovu mišljenja pravnika ili drugih stručnih službi, već političkim dogovorom nadležnih, dok stručna mišljenja mogu imati isključivo konsultativnu ulogu.
„Ako je potrebna konsultacija pravnika, katastra, drugih organa – može, ali to je konsultativno, jer sama odluka o teritorijalnoj organizaciji opštine je osnova da se ona zaokruži u smislu teritorije“, rekao je Šušić.
Iako je pravni okvir jasan, pitanje granica među crnogorskim opštinama ima i istorijsku i demografsku dimenziju. Trenutna granica između crnogorskih opština je nastala 1958. godine, kada je i uvedena opština kao jedinica teritorijalne podjele države, podsjeća demograf Miroslav Doderović. Mnoge opštine po tom zakonu nastale su na negaciji plemenske teritorije i etničkih principa, karakteristične za Crnu Goru, što je stvorilo probleme prilikom budućih razgraničenja.
Prema njegovim riječima, tadašnja rješenja često nijesu pratila istorijske, plemenske i etničke cjeline, što i danas proizvodi sporove.
„Mi smo došli u situaciju da mnoge opštine imaju te probleme sa granicama i ti će se problemi javljati i u budućnosti sve više između opština. Imali smo primjer Andrijevice, koja je uspjela da povrati teritoriju i da obnovi opštinsku samoupravu, imali smo primjer s Plavom, Gusinjem, imali smo primjer sa Plužinama kada je Mala Crna Gora ustupljena Žabljaku“, kazao je Doderović.
Doderović navodi da sporne granice između jedinica lokalne samouprave stvaraju konkretne probleme – od imovinskih odnosa i katastarskih pitanja do planiranja investicija. Ističe da Kuči i Malisori nijesu jedina plemena u Crnoj Gori koja su na osnovu plemenske teritorije zahtijevala formiranje Opštine, te da je takav primjer i Opština Nikšić sa najvećom Opštinom u bivšoj Jugoslaviji, nastaloj od 10 plemenskih cjelina.
„Kuči su bili po prostornoj teritoriji nakon Vasojevića najveća teritorija, ali ih je zakonodavac iz 1958. godine ograničio u svojim istorijskim granicama, tako da su često plemenske teritorije parcelisane u više opština. Dobili smo granice gdje nije poštovan kriterijum demografski, etnički, istorijska tradicija. Te granice uvijek mogu biti osporene od jedne strane“, rekao je Doderović.
Doderović smatra da arbitražna komisija koja se bavila pitanjem razgraničenja nije ponudila jasne kriterijume za svoj rad.
„Ova arbitražna komisija nije uložila neki napor, ona je samo prepisala rješenja iz 2011. godine, te ona nije imala kriterijume po kojima je radila. Njeno formiranje bilo je suvišno, kada ona nije imala kriterijume za razgraničenje“, ocijenio je on.
Sagovornici su saglasni da se razgraničenje Podgorice i Tuzi ne može svesti na jedan kriterijum. Dok pravni okvir jasno propisuje da nacionalna pripadnost i građanske peticije nijesu pravni osnov za promjenu granica, konačna odluka ostaje pitanje političkog dogovora, uz uvažavanje istorijskih, demografskih i administrativnih okolnosti.
(Gradski)
