„Srećan Dan Evrope“: Kad već promovišemo evropske integracije, hoće li se ko sjetiti da je EU izjednačila i nacizam i komunizam kao totalitarne režime?

Crna Gora, Evropa, Rusija i SAD na današnji dan proslavljaju Dan pobjede nad fašizmom a što se u poslednje vrijeme pokušava sve više promovisati kao Dan Evrope. Ovo je dan kada je kapitulirala nacistička Njemačka i to na način što su sovjetske trupe ušle u Berlin.

Danas su građani Crne Gore imali prilike da čuju kako su gotovo svi politički predstavnici govorili o slobodarskom duhu, tekovinama antifašističke borbe, sjećanju na pale borce kojima svakako uvijek treba odati počast jer su životima platili slobodu faktički svih. Međutim, u trenutku kada se „kunu“ u evropske integracije, isti ti politički predstavnici uveliko zaboravljaju činjenicu da je ista ta Evropska unija 2019. godine u Evropskom parlamentu usvojila Rezoluciju u kojima su osuđeni i izjednačeni nacistički i komunistički zločini kao i zločini drugih totalitarnih režima. Između ostalog, pomenuta rezolucija podsjeća kako su „nacistički i komunistički režimi sprovodili masovna ubistva, genocid, deportacije i doveli do nezapamćenih gubitaka života i slobode u 20. vijeku u dotad neviđenim razmjerama u ljudskoj istoriji.

Gotovo svaki političar koji se danas kune u veliku antifašističku borbu nekako uvijek zaboravlja da je ista ta borba dovela do jednog totalitarnog režima koji je bio poznat po represiji nad neistomišljenicima do te mjere da je organizovan i Goli Otok koji je umnogome bio sličan nacističkim logorima po čemu je bio poznat režim Adolfa Hitlera. Slično je bilo i u tadašnjem Sovjetskom savezu koji je bio prepoznat po čuvenim Staljinovim gulazima, iako se ne može umanjiti značaj njegove istorijske uloge u pobjedi u Drugom svjetskom ratu.

Sada kada se u svijetu očigledno dijele neke nove političke karte postaje jako zanimljivo kako i naše države gledaju na pomenuto nasleđe a jako je zanimljiva i činjenica da gotovo svaki političar ipak bira da bježi od ove teme, naravno uz izuzetke. Stoga, ukoliko su pojedinci zaista iskreni u integracijama Crne Gore u Evropsku uniju, možda će se postaviti jedno nezgodno pitanje čelnicima vlasti i opozicije – da li su spremni da se odreknu komunističkog nasleđa koji je postojao u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji (uz naglasak da se ne odriču antifašističkog nasleđa)?

Čisto zarad podsjećanja čelnika naše države, Borba kao proevropski portal koji baštini tekovine Evropske unije prenosi pomenutu Rezoluciju koja je usvojena 2019. godine u cjelosti:

• uzimajući u obzir univerzalna načela ljudskih prava i temeljna načela Evropske unije kao zajednice utemeljene na zajedničkim vrijednostima,

• uzimajući u obzir izjavu koju su 22. avgusta 2019. uoči Evropskog dana sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima dali prvi potpredsjednik Timermans i komesarka Jourová,

• uzimajući u obzir Opštu deklaraciju Ujedinjenih nacija o ljudskim pravima usvojenu 10. decembra 1948,

• uzimajući u obzir Rezoluciju od 12. maja 2005. o 60. godišnjici kraja Drugog svjetskog rata u Evropi na dan 8. maja 1945,

• uzimajući u obzir Rezoluciju 1481 o potrebi međunarodne osude zločina totalitarnih komunističkih režima koju je Parlamentarna skupština Savjeta Evrope usvojila 26. januara 2006,

• uzimajući u obzir Okvirnu odluku Savjeta 2008/913/PUP od 28. novembra 2008. o suzbijanju određenih oblika i načina izražavanja rasizma i ksenofobije krivično-pravnim sredstvima,

• uzimajući u obzir prašku Deklaraciju o evropskoj savjesti i komunizmu, usvojenu 3. juna 2008,

• uzimajući u obzir svoju deklaraciju o proglašenju 23. avgusta Evropskim danom sjećanja na žrtve staljinizma i nacizma usvojenu 23. septembra 2008,

• uzimajući u obzir svoju Rezoluciju od 2. aprila 2009. o evropskoj savjesti i totalitarizmu,

• uzimajući u obzir izvještaj Komisije od 22. decembra 2010. o sjećanju na zločine totalitarnih režima u Evropi,

• uzimajući u obzir zaključke Savjeta od 9. i 10. juna 2011. o sjećanju na zločine totalitarnih režima u Evropi,

• uzimajući u obzir Varšavsku deklaraciju od 23. avgusta 2011. o Evropskom danu sjećanja na žrtve totalitarnih režima,

• uzimajući u obzir zajedničku izjavu koju su 23. avgusta 2018. dali predstavnici vlada država članica EU u spomen žrtvama komunizma,

• uzimajući u obzir svoju istorijsku rezoluciju o situaciji u Estoniji, Latviji i Litvaniji usvojenu 13. januara 1983. kao odgovor na „Baltički apel” koji je uputilo 45 građana tih zemalja,

• uzimajući u obzir rezolucije i izjave o zločinima totalitarnih komunističkih režima koje je usvojio niz nacionalnih parlamenata,

• uzimajući u obzir član 132. stavove 2. i 4. Poslovnika,

A. budući da se ove godine obilježava 80. godišnjica početka Drugog svjetskog rata, koji je uzrokovao ljudsku patnju dotad neviđenih razmjera i doveo do okupacije zemalja u Evropi koja je potrajala decenijama;

B. budući da su prije 80 godina, 23. avgusta 1939, komunistički Sovjetski Savez i nacistička Njemačka potpisali Ugovor o nenapadanju, poznat kao Pakt Molotov–Ribentrop, i njegove tajne protokole u kojima su podijelili Evropu i teritorije nezavisnih država u sfere interesa između svoja dva totalitarna režima, otvorivši tako put za izbijanje Drugog svjetskog rata;

C. budući da je, kao direktna posljedica pakta Molotov–Ribentrop, uz nacističko-sovjetski Sporazum o prijateljstvu i demarkaciji koji je uslijedio 28. septembra 1939, Republiku Poljsku prvo napao Hitler, a dvije nedjelje kasnije i Staljin, čime je ta zemlja lišena nezavisnosti, a poljski narod suočen s nezapamćenom tragedijom; te da je komunistički Sovjetski Savez 30. novembra 1939. započeo agresiju na Finsku, a u junu 1940. okupirao i pripojio dijelove Rumunije (teritorije koji nisu nikad vraćeni) te pripojio nezavisne republike Litvaniju, Latviju i Estoniju;

D. budući da su nakon poraza nacističkog režima i završetka Drugog svjetskog rata neke evropske zemlje mogle da sprovedu obnovu i započnu proces pomirenja, dok su druge evropske zemlje ostale pod diktaturom, a neke i pod direktnom sovjetskom okupacijom ili uticajem, još pola vijeka te su im sloboda, suverenitet, dostojanstvo, ljudska prava i društveno-ekonomski razvoj i dalje bili uskraćeni;

E. budući da, uprkos tome što su zločini nacističkog režima ocijenjeni i kažnjeni u okviru Nirnberškog procesa, još uvijek postoji hitna potreba za većom osviješćenošću, moralnim preispitivanjem i pravnim istragama u pogledu zločina staljinizma i drugih diktatura;

F. budući da su u nekim državama članicama komunističke i nacističke ideologije zakonom zabranjene;

G. budući da je evropska integracija od početka predstavljala reakciju na patnje prouzrokovane dvama svjetskim ratovima i nacističkom tiranijom koja je dovela do holokausta, odgovor na širenje totalitarnih i nedemokratskih komunističkih režima u srednjoj i istočnoj Evropi te način da se saradnjom i integracijom prevaziđu duboke podjele i neprijateljstva u Evropi, prestane sa ratovima i osigura demokratija u Evropi; budući da je za evropske zemlje koje su pretrpjele sovjetsku okupaciju i komunističku diktaturu, proces proširenja EU koji je započeo 2004. značio povratak u evropsku porodicu kojoj pripadaju;

H. budući da se evropska tragična istorija ne smije zaboraviti kako bi se odala počast žrtvama, osudili počinioci i postavili temelji za pomirenje koje počiva na istini i sjećanju;

I. budući da su sjećanje na žrtve totalitarnih režima i priznanje i podizanje svijesti o zajedničkom evropskom nasljeđu zločina koje su počinile komunističke, nacističke i druge diktature od ključne važnosti za jedinstvo Evrope i njenog naroda te za izgradnju otpornosti Evrope na današnje spoljne prijetnje;

J. budući da je prije 30 godina, 23. avgusta 1989, obilježena 50. godišnjica Pakta Molotov–Ribentrop te je u znak sjećanja na žrtve totalitarnih režima organizovan „Baltički put”, dotad nezabilježena demonstracija dva miliona Litvanaca, Latvijaca i Estonaca koji su se uhvatili za ruke i formirali ljudski lanac koji se protezao od Vilnjusa do Rige, pa sve do Talina;

K. budući da su, uprkos tome što je Kongres narodnih poslanika SSSR-a 24. decembra 1989. osudio potpisivanje Pakta Molotov–Ribentrop, kao i drugih sporazuma s nacističkom Njemačkom, ruske vlasti u avgustu 2019. odbacile odgovornost za taj sporazum i njegove posljedice te trenutno promovišu stav da su Poljska, baltičke države i Zapad pravi pokretači Drugog svjetskog rata;

L. budući da su sjećanje na žrtve totalitarnih i autoritarnih režima i priznanje i podizanje svijesti o zajedničkom evropskom nasljeđu zločina koje su počinile staljinističke, nacističke i druge diktature od ključne važnosti za jedinstvo Evrope i njenog naroda te za izgradnju otpornosti Evrope na današnje spoljne prijetnje;

M. budući da otvoreno radikalne, rasističke i ksenofobne grupe i političke partije podstiču na mržnju i nasilje u društvu, na primjer širenjem govora mržnje na internetu, što često dovodi do porasta nasilja, ksenofobije i netolerancije;

1. podsjeća na to da se prema članu 2. UEU-a Unija temelji na vrijednostima poštovanja ljudskog dostojanstva, slobode, demokratije, jednakosti, vladavine prava i poštovanja ljudskih prava, uključujući i prava pripadnika manjina; podsjeća na to da su te vrijednosti zajedničke svim državama članicama;

2. naglašava da je Drugi svjetski rat, najrazorniji rat u istoriji Evrope, započeo kao neposredni rezultat zloglasnog nacističko-sovjetskog Sporazuma o nenapadanju od 23. avgusta 1939, poznatog i kao Pakt Molotov–Ribentrop, i njegovih tajnih protokola, u kojima su ta dva totalitarna režima sa zajedničkim ciljem osvajanja svijeta podijelila Evropu u dvije zone uticaja;

3. podsjeća da su nacistički i komunistički režimi sprovodili masovna ubistva, genocid, deportacije i doveli do nezapamćenih gubitaka života i slobode u 20. vijeku u dotad neviđenim razmjerama u ljudskoj istoriji; najoštrije osuđuje djela agresije, zločine protiv čovječnosti i masovna kršenja ljudskih prava koje su počinili nacistički, komunistički i drugi totalitarni režimi;

4. izražava svoje duboko poštovanje za svaku žrtvu tih totalitarnih režima i poziva sve evropske institucije i aktere da učine sve što je u njihovoj moći kako bi održali sjećanje na stravične totalitarne zločine protiv čovječnosti i sistematska teška kršenja ljudskih prava, pobrinuli se da ih se iznese pred sudove i zajamčilo da se takvi zločini više nikada ne ponove; naglašava važnost očuvanja sjećanja na prošlost jer bez sjećanja ne može biti pomirenja te ponavlja svoj ujedinjeni stav protiv svakog oblika totalitarne vlasti, bez obzira na njenu ideološku pozadinu;

5. poziva sve države članice EU da sprovedu jasno i principijelno preispitivanje zločina i djela agresije koje su počinili totalitarni komunistički režimi i nacistički režim;

6. osuđuje manifestacije i širenje totalitarnih ideologija kao što su nacizam i staljinizam u EU;

7. osuđuje istorijski revizionizam i glorifikovanje nacističkih kolaboracionista u nekim državama članicama EU; duboko ga brine sve veće prihvatanje radikalnih ideologija i povratak fašizmu, rasizmu, ksenofobiji i drugim oblicima netolerancije u Evropskoj uniji te uznemiravaju vijesti iz nekih država članica o šurovanju političkih vođa, političkih partija i organa krivičnog gonjenja sa radikalnim, rasističkim i ksenofobnim pokretima različitih političkih denominacija; poziva države članice da najoštrije osude takva djela jer ona ugrožavaju vrijednosti EU, mir, slobodu i demokratiju;

8. poziva sve države članice EU da 23. avgust obilježavaju kao Evropski dan sjećanja na žrtve totalitarnih režima i na nivou EU i na državnom nivou te da razvijaju svijest mlađih generacija o tim temama tako što će istoriju i analizu posljedica totalitarnih režima uključiti u kurikulume i udžbenike svih škola u EU; poziva države članice da podrže dokumentovanje mučne prošlosti Evrope, na primjer prevođenjem rasprava s Nirnberškog procesa na sve jezike EU;

9. poziva države članice da osude sve oblike negiranja holokausta, uključujući trivijalizovanje i umanjivanje zločina koje su počinili nacisti i njihovi kolaboracionisti, te da spriječe pojavu trivijalizacije u političkom i medijskom diskursu;

10. zalaže se za zajedničku kulturu sjećanja koja će odbacivati zločine fašističkih, staljinističkih i drugih totalitarnih i autoritarnih režima iz prošlosti i služiti kao sredstvo za izgradnju otpornosti na današnje prijetnje demokratiji, naročito među mlađim naraštajima; podstiče države članice da kroz opštu kulturu promovišu obrazovanje o raznolikosti našeg društva i o našoj zajedničkoj istoriji, uključujući obrazovanje o zvjerstvima počinjenim u Drugom svjetskom ratu, poput holokausta i sistematskog dehumanizovanja njegovih žrtava tokom niza godina;

11. nadalje, poziva na to da se 25. maj (godišnjica pogubljenja heroja iz Aušvica ritmajstora Vitolda Pileckog) proglasi međunarodnim danom junaka borbe protiv totalitarizma koji će biti izraz poštovanja i počasti prema svima onima koji su se, suprotstavivši se tiraniji, pokazali junaštvo i istinsku ljubav za čovječanstvo te će budućim generacijama služiti kao jasan primjer ispravnog stava koji treba zauzeti pred prijetnjom od totalitarnog porobljavanja;

12. poziva Komisiju da pruži efektivnu podršku projektima za istorijsko pamćenje i sjećanje u državama članicama kao i za aktivnosti Platforme evropskog sjećanja i savjesti te da u okviru programa Evropa za građane odvoji odgovarajuća finansijska sredstva za komemoraciju i sjećanje na žrtve totalitarizma, kao što je to izneseno u stavu Parlamenta o programu Prava i vrijednosti za period 2021–2027;

13. izjavljuje da evropska integracija kao model mira i pomirenja predstavlja slobodan izbor naroda Evrope koji su se tako opredijelili za zajedničku budućnost te da Evropska unija ima posebnu odgovornost za promovisanje i zaštitu demokratije, poštovanja ljudskih prava i vladavine prava, ne samo unutar već i izvan Evropske unije;

14. ističe da su se, u svjetlu pristupanja EU i NATO-u, zemlje istočne i srednje Evrope ne samo vratile u evropsku porodicu slobodnih demokratskih zemalja, već da su se, uz pomoć EU, pokazale uspješnim u sprovođenju reformi i postizanju društveno-ekonomskog razvoja; naglašava, međutim, da ta mogućnost treba da ostane otvorena i drugim evropskim zemljama kako je utvrđeno u članu 49. UEU-a;

15. tvrdi da je Rusija i dalje najveća žrtva komunističkog totalitarizma i da će njen razvoj u demokratsku državu biti otežan sve dok vlada, politička elita i politička propaganda nastavljaju s umanjivanjem komunističkih zločina i veličanjem sovjetskog totalitarnog režima; stoga poziva sve dijelove ruskog društva da se suoče sa svojom tragičnom prošlošću;

16. duboko je zabrinut zbog nastojanja sadašnjeg ruskog rukovodstva da iskrivi istorijske činjenice i umanji zločine sovjetskog totalitarnog režima te ih smatra opasnom komponentom informacionog rata koji se vodi protiv demokratske Evrope s ciljem da se ona podijeli te stoga poziva Komisiju da se odlučno suprotstavi tim nastojanjima;

17. izražava zabrinutost zbog kontinuirane upotrebe simbola totalitarnih režima u javnom prostoru i u komercijalne svrhe te podsjeća na to da je nekoliko evropskih zemalja zabranilo upotrebu i nacističkih i komunističkih simbola;

18. napominje da u javnim prostorima nekih država članica (parkovima, trgovima, ulicama itd.) i dalje postoje spomenici kojima se veličaju totalitarni režimi, što otvara put iskrivljivanju istorijskih činjenica o posljedicama Drugog svjetskog rata i propagiranju totalitarnog političkog sistema;

19. osuđuje činjenicu da ekstremističke i ksenofobne političke snage u Evropi sve više posežu za iskrivljivanjem istorijskih činjenica te koriste simboliku i retoriku u kojoj se čuju odjeci nekih aspekata totalitarne propagande, uključujući rasizam, antisemitizam i mržnju prema seksualnim i drugim manjinama;

20. apeluje na države članice da se pridržavaju odredbi Okvirne odluke Savjeta, tako da se suprotstave organizacijama koje šire govor mržnje i nasilje u javnim prostorima i na internetu; te da efektivno zabrane neofašističke i neonacističke grupe i svaku drugu fondaciju ili udruženje koje veliča i glorifikuje nacizam i fašizam ili bilo koji drugi oblik totalitarizma, poštujući pritom domaći pravni poredak i nadležnost;

21. naglašava da bi tragična prošlost Evrope i dalje trebalo da služi kao moralna i politička inspiracija za suočavanje s izazovima današnjice, uključujući borbu za pravedniji svijet, stvarajući tako otvorena i tolerantna društva i zajednice koje prihvataju etničke, vjerske i seksualne manjine i primjenjujući evropske vrijednosti na sve;

22. nalaže Predsjedniku da ovu rezoluciju proslijedi Savjetu, Komisiji, vladama i parlamentima država članica, ruskoj Dumi i parlamentima zemalja Istočnog partnerstva.

Kako je ova rezolucija primarno bila usvojena protivno Sovjetskom savezu gdje se naglašava da su na početku rata bili u savezu sa nacističkom Njemačkom ipak valja podsjetiti i da je isti taj Sovjetski savez samo par godina kasnije vodio brutalan rat protiv Njemačke invazija a gdje svakako ključno mjesto zauzima bitka za Staljingrad a koja važi za najkrvaviju bitku u svjetskoj istoriji. Upravo ova bitka važi i za prekretnicu u samom ratu koji je završen upravo ulaskom Sovjetskih trupa u Berlin.

Naravno da je interesantno pomenuti i činjenicu da je očigledna politička poruka date rezolucije, međutim, jako je zanimljivo pitanje i za čelnike naše države – jesu li i oni spremni da usvoje rezoluciju koja bi osudila totalitarni komunistički režim koji je nastao u nekadašnjoj Jugoslaviji nakon samog rata? Poznati su i komunistički zvjerski zločini koji su se dogodili za vrijeme rata, a pogotovo i po pitanju Golog Otoka kao i političke represije koja se događala širom bivše Jugoslavije, ali nekako se to uvijek nije akcentovalo već su u Crnoj Gori, Srbiji i Republici Srpskoj uvijek bili akcentovani četnički zločini, imavši u vidu da su upravo komunističke snage odnijele pobjedu u pomenutom ratu, iako brojni istoričari tvrde da je i Jugoslovenska vojska u Otadžbini važila za jednu od ključnih antifašističkih snaga na samom početku rata, uz brojne kontroverze. U ovu slagalicu definitivno se ne može uklopiti ustaški pokret koji je otvoreno bio nacistički i podržavao model Adolfa Hitlera oličen u koncentracionim logorima i brutalnom masakru Srba, Jevreja i Roma.

Stoga, ukoliko žele da budu pošteni i da vode Crnu Goru ali i region ka Evropskoj uniji, postavlja se pitanje – da li će i crnogorski političari iz vlasti, a pogotovo oni iz opozicije (DPS, SD i ostali) da se suoče sa komunističkim zločinima i da potencijalno na neki od sledećih Dana pobjede nad fašizmom – da osude komunistički totalitarni sistem koji je vladao bivšom Jugoslavijom?