SAD napuštaju ulogu svjetskog policajca

Bela kuća je 4. decembra 2025. godine objavila novu Nacionalnu strategiju bezbjednosti Sjedinjenih Američkih Država za 2025. godinu (National Security Strategy, NSS), koju je potpisao predsjednik Donald Tramp. Ovaj dokument od 33 strane predstavlja značajno preoblikovanje američke spoljne politike, sa fokusom na „America First“ doktrinu, neintervencionizam i prioritet domaćoj bezbjednosti umjesto uloge svjetskog policajca u globalnom „širenju demokratije“. Strategija označava oštar raskid sa prethodnim pristupima, uključujući Trampov dokument iz 2017. i Bajdenov iz 2022, naglašavajući ekonomsku profitabilnost, smanjenje migracija i kritiku saveznika.

Najvažnije novosti i promjene, bazirane na ključnim sekcijama dokumenta i analizama:

1. Prioritet Zapadnoj hemisferi i „Trampov prirodni nastavak Monroove doktrine“:
   Strategija uvodi „Trampov prirodni nastavak“ Monroove doktrine (iz 1823.), pozivajući na jačanje američke vojne prisutnosti u Zapadnoj hemisferi (Latinska Amerika i Karibi) radi borbe protiv migracija, narko-kartela i uticaja Kine i Rusije. Predlaže veću ulogu Obalne straže i mornarice, uključujući „upotrebu smrtonosne sile“ gdje je potrebno. Ovo je označeno kao „primarni element nacionalne bezbjednosti“ za zaštitu američkog tla, sa manjim fokusom na Bliski istok i Afriku.

2. Oštra kritika Evrope i „civilizacijski pad“:
   Dokument opisuje Evropu kao kontinent u „civilizacijskom padu“ zbog masovne migracije, pada nataliteta, cenzure slobodnog govora i gubitka nacionalnog identiteta, upozoravajući da bi mogla postati „neprepoznatljiva za 20 godina ili manje“. Poziva na „podršku otpora“ u Evropi i sumnju u njenu pouzdanost kao saveznika, sa fokusom na završetak rata u Ukrajini kroz poboljšanje odnosa sa Rusijom, umjesto direktne konfrontacije.

3. Ublažavanje stava prema Kini i Rusiji, fokus na ekonomsku korist:
   Za razliku od prethodnih strategija, Kina više nije označena kao „egzistencijalna prijetnja“, već kao partner za „međusobno korisne ekonomske odnose“ sa naglaskom na reciprocitet i smanjenje zavisnosti (cilj: rast ekonomije sa 30 na 40 biliona dolara do 2030-ih). Rusija se tretira blaže, sa naglaskom na pregovore umjesto sankcija. Dokument izbjegava osuđivanje autoritarnih režima, videći ih kao izvore investicija umjesto moralnih izazova.

4. Non-intervencionizam i „završetak ere masovne migracije“:
   Strategija odbacuje „stalnu američku dominaciju svijetom“ nakon Hladnog rata, dajući prioritet domaćoj bezbjednosti (uključujući granice) umjesto širenja demokratije. Bliski istok se vidi kao region za investicije, a ne strateški prioritet. Naglašava se da je „era masovne migracije završena“, što bi moglo povećati inflaciju kroz smanjenje jeftine radne snage.

5. Unutrašnje mjere i ekonomski nacionalizam:
   Dokument uključuje „civilizacijski realizam“ i „tvrdu suverenost“, sa fokusom na borbu protiv „unutrašnje subverzije“ kroz restrukturiranje federalnih agencija (npr. ukidanje sindikalnih prava za bezbjednosne institucije). U Aziji se traži veće opterećenje saveznika (kao Japan i Južna Koreja) za odvraćanje Kine od Tajvana, uz ekonomski nacionalizam.

Ova strategija je izazvala kontroverze: evropski lideri je nazivaju „ekstremno desničarskom“, dok je pohvaljena od strane „America First“ pristalica kao realistički pristup.

Dokument i kritika EU:
Strategija optužuje EU za podrivanje evropske stabilnosti kroz politike koje dovode do „civilizacijskog brisanja“. Naglašava se da ekonomski pad nije najveći problem, već dublje „civilizacijske“ promjene. Optužuje EU i transnacionalne institucije da „podrivaju političku slobodu i suverenost“, ograničavajući nacionalne vlade i demokratske procese. Kritikuje migracione politike koje transformišu kontinent i predviđa da članice NATO-a mogu postati većinski neevropske, dovodeći do „civilizacijskog istrebljenja“.

Evropa se opisuje kao nepouzdan saveznik, sa sumnjama da neće imati dovoljno jaku ekonomiju i vojsku da ostane pouzdan partner, dok SAD traže veće troškove odbrane (cilj 5% BDP-a) i kraj percepcije NATO-a kao „stalno širećeg saveza“.

Koncept „Mir kroz snagu“:
Strategija uvodi doktrinu „Mira kroz snagu“ (Peace Through Strength), gdje se mir postiže kroz diplomatske pregovore, ekonomski pritisak i vojnu odvraćajuću moć, umjesto beskonačnih ratova. Predsjednik Tramp se naziva „Predsjednik mira“, naglašavajući uspjehe u rješavanju sukoba kroz nekonvencionalnu diplomatiju i američku vojnu moć.

Ključni elementi doktrine „puta mira“:

• Prioritet regionalnih sukoba kako ne bi eskalirali u globalne ratove.

• Fokus na pregovore i ravnotežu snaga, umjesto idealizma.

• Evropski kontekst: hitni pregovori za završetak neprijateljstava u Ukrajini, stabilizacija ekonomija i rekonstrukcija Ukrajine.

• Rusija: pregovori umjesto sankcija, priznanje strateške stabilnosti i nuklearne moći.

• Globalno: mir se primjenjuje na Bliski istok, Aziju i Afriku kroz investicije i diplomatske mjere.

Strategija predstavlja povratak SAD na Monroovu doktrinu iz 1823. godine, prestanak doktrine „Američkog vijeka“ i početak nove ere u međunarodnim odnosima. Zemlje regiona moraju preispitati svoje aspiracije za članstvo u EU, kojoj se ne predviđa sjajna budućnost. Ako se doktrina „gajenja otpora“ prema trenutnoj politici EU prema ratu u Ukrajini, migracijama i zamjeni stanovništva primijeni u praksi, može doći do slabljenja uticaja EU i jačanja suverenističkih pokreta u regionu, utičući na geopolitičke prioritete zemalja članica.

(Politika)