Polovina čovječanstva u protekloj deceniji doživjela je rekordno visoke temperature, otkriva analiza medija specijalizovanog za klimatske promjene Carbon Brief. U godini za nama rekordi za najvišu temperaturu pali su na četiri odsto Zemljine površine – uključujući Ujedinjeno Kraljevstvo, Irsku i Kinu, piše portal Klima 101.
No, klimatske promjene, izazvane sagorijevanjem fosilnih goriva, ne odražavaju se samo na živu u termometru.
Novi izvještaj Svjetske meteorološke organizacije (SMO) za 2022. pokazuje njihov napredak širom svijeta – od suša i toplotnih talasa na svakom kontinentu do rastuće toplote u okeanima i promjena u biljnom i životinjskom svijetu.
Globalna srednja temperatura povećala se za 1,15 °C u odnosu na period između 1850. i 1900. Klimatske promjene prouzrokovale su štetu i gubitke koji se mjere milijardama dolara, na Antarktiku nikada nije bilo manje leda, a topljenje evropskih lednika bilo je bez presedana, stoji u saopštenju SMO.
Sumorni rekordi oboreni u prethodnom periodu
U međuvremenu, bez obzira na apele naučnika i aktivista da se emisije gasova sa efektom staklene bašte hitno smanje, to se prošle godine nije desilo, pokazuju podaci u realnom vremenu.
Prema posljednjim dostupnim proračunima iz 2021. godine, koncentracije ugljen-dioksida, najvažnijeg gasa sa efektom staklene bašte, povećale su se za oko 50 odsto u poređenju sa preindustrijskim dobom, na 415,7 ppm (parts per million). Koncentracije metana su preko 2,5 puta više i iznose 1908 ppb (parts per billion), dok su koncentracije azotnih oksida porasle za oko 25 odsto – 334,5 ppb (parts per billion).
Koncentracije sva tri nabrojana gasa vinule su se u nezapamćene visine, a zajedno sa njima i temperature. Posljednjih osam godina je bilo najtoplijih osam u istoriji mjerenja – a prošla godina plasirala se kao peta ili šesta uprkos La Ninji, hladnoj fazi fenomena El Ninjo – Južna oscilacija (ENSO).
U februaru 2022. pokrivenost ledom na Antarktiku dospjela je na najniže evidentirane nivoe
„Dok emisije gasova sa efektom staklene bašte nastavljaju da rastu i klima nastavlja da se mijenja, stanovništvo širom svijeta nastaviće da bude pod ozbiljnim uticajem vremenskih ekstrema i klimatskih događaja”, kazao je generalni sekretar SMO, Peteri Talas.
„Primjera radi, tokom 2022. kontinuirana suša u Istočnoj Africi, rekordne padavine u Pakistanu i rekordni toplotni talasi u Kini i Evropi uticali su na desetine miliona ljudi, izazvali nesigurnost snabdijevanja hranom, podstakli masovne migracije i nanijeli štetu i gubitke u iznosu od više milijardi dolara.”
Oko 90 odsto zagrijavanja, koje nastaje kao rezultat oslobađanja gasova sa efektom staklene bašte, zarobljavaju okeani, te na taj način život na kopnu čine iole podnošljivijim.
Međutim, to znači da količina toplote u okeanskoj vodi posljedično raste, pogotovo u posljednjih dvadeset godina – četvrtu godinu za redom okeani su sve topliji. Prethodni rekordi oboreni su 2021, 2020. i 2019. Čak 58 odsto okeanske površine iskusilo je najmanje jedan toplotni talas u toku 2022.
Kako otkrivaju satelitski snimci, i nivo mora se podigao do rekordnih vrijednosti u godini za nama. Od prve decenije praćenja (1993-2002), kada je iznosio 2,27 milimetara godišnje, do posljednje (2013-2022) porast nivoa mora se više nego udvostručio na 4,62 milimetra godišnje. Pojavi od 2005. do 2019. najviše doprinosi samo zagrijavanje okeana kroz toplotno širenje (55 odsto), praćen gubitkom leda na Grenlandu i Antarktiku (36 odsto).
U februaru 2022. pokrivenost ledom na Antarktiku dospjela je na najniže evidentirane nivoe, 1,92 miliona kvadratnih kilometara. To je skoro jedan milion kvadratnih kilometara manje od višegodišnjeg prosjeka (1991-2020). U ostatku godine, trend ispodprosječne količine leda na tom prostoru se nastavio, a minimumi su primijećeni i u junu i julu.
Ni lednici u Evropi, za kojom je druga najtoplija godina ikada zabilježena, nisu ostali pošteđeni.
Na Alpima je izgubljeno pet kubnih kilometara leda. Eksperti to, pored visokih temperatura tokom ljeta, pripisuju i maloj količini snežnih padavina tokom zime i dužem periodu topljenja, ali i saharskom pijesku koji je u te predjele dospio u martu.
Kako klimatske promjene utiču na našu svakodnevicu?
Pored klimatskih indikatora, autori izvještaja fokusirali su se i na uticaje. Problem pothranjenosti, koji je zaključno sa 2021. pogodio 768 miliona stanovnika, odnosno skoro 10 odsto ukupnog broja, pojačan je usljed kumulativnih efekata hidrometeoroloških opasnosti, pandemije koronavirusa i dugotrajnih sukoba i nasilja.
Toplotni talasi za vrijeme prošlogodišnje predmonsunske sezone u Indiji i Pakistanu doprinijeli su nižim prinosima. U kombinaciji sa zabranom izvoza živa i ograničenju izvoza pirinča iz Indije nakon početka rata u Ukrajini, ovo je ugrozilo dostupnost, pristup i stabilnost osnovnih životnih namirnica na međunarodnom tržištu – a u posebno ozbiljnoj opasnosti našle su se zemlje koje su već pogođene nestašicom hrane.
Zbog dešavanja povezanih sa vremenom i klimom ljudi su se takođe selili – a za mnoge od 95 miliona već raseljenih pojedinaca uslovi su se u svjetlu klimatskih promjena pogoršali.
Naravno, na udaru nisu samo ljudska bića, već i biljke i životinje. Tako se cvjetanje stabala trešnje u Japanu, o kojem se evidencija vodi još od 801. godine nove ere, od devetnaestog vijeka dešava sve ranije – kako usljed klimatskih promjena tako i urbanizacije. Trešnje su protekle godine potpuno procvetale 1. aprila, dok se godinu ranije to desilo već 26. marta što je najranije ikada zabilježeno u posljednjih 1200 godina.
Dolazak 117 vrsta migratornih ptica na evropski kontinent u posljednjih pet decenija pokazuje neusklađenost sa, na primjer, olistavanjem i pojavom letjećih insekata – što su veoma bitni faktori njihovog opstanka. Ovo rezultuje u padu populacije, posebno onih ptica koje zimuju u supsaharskoj Africi.
Negativni uticaji klimatskih promena nastavljaju se i ove godine
Prošlu godinu su, prema ocjeni SMO, obilježili suša u istočnoj Africi u kojoj se već pet uzastopnih godina izruči manje padavina od prosjeka, obilna kiša i poplave u Pakistanu koje su progutale trećinu ogromne teritorije ove zemlje i toplotni talasi u Evropi i Kini koje su na pojedinim mjestima pratili sušni uslovi.
Djeluje kao da ni ova godina ne donosi olakšanje na polju klimatskih promjena – a to smo mogli da naslutimo već u njen osvit.
Novu godinu stanovnici čak osam evropskih zemalja dočekali su uz nikada više temperature, a među njima su Danci, Holanđani i Česi. Temperaturni rekordi prethodne obično nadmaše za svega nekoliko desetina Celzijusovog stepena, ali to nije bio slučaj u Varšavi u kojoj je 1. januara bilo 18,9 °C, za čak 4 °C toplije u odnosu na raniju maksimalnu temperaturu za taj dan.
Toplotne talase su od početka godine iskusili Argentinci, Brazilci, Urugvajci, Indijci, Tajlanđani, Kinezi… Aprilske temperature koje se mjere u Španiji tipičnije su za jul. Pored vrućina, tokom kojih bi živa u termometru mogla da dosegne četrdeseti podjeljak na Celzijusovoj skali, ova zemlja nalazi se u situaciji višegodišnje suše koja je uticala na smanjenje rezervi vode. Prvi veliki šumski požar odigrao se krajem marta, ranije nego inače – na granici između španske autonomne zajednice Aragon i grada Valensije vatra je progutala četiri hiljade hektara zemljišta.
„Klima koja nas očekuje biće veoma, veoma drugačija od klime u kojoj smo odrastali”, upozorio je direktor Službe za klimatske promjene Kopernikus, Karlo Buontempo.
Kako bismo što uspješnije ublažili razorne efekte globalnog zagrijavanja, neophodno je da zauzdamo porast temperature na 1,5 °C u skladu sa Pariskim sporazumom. To, prije svega, znači ubrzano smanjenje korišćenja fosilnih goriva i njihovu zamjenu obnovljivim izvorima.
(cdm.me)
