Račak 1999: Događaji koji su pokrenuli NATO bombardovanje SRJ

Na današnji dan prije 27 godina u selu Račak kod Uroševca nastradalo je 45 Albanaca, što je u izvještaju Verifikacione komisije OEBS-a bilo okarakterisano kao „masakr nad civilima“ i poslužilo kao povod za NATO bombardovanje Savezne Republike Jugoslavije, koje je započelo 24. marta 1999. godine. Ipak, slučaj Račak i dalje predstavlja jednu od najspornijih tačaka u tumačenju sukoba na Kosovu.

Prema zvaničnom stavu Beograda, 15. januara 1999. godine pripadnici Posebnih jedinica policije sproveli su legitimnu antiterorističku operaciju usmjerenu protiv komandnog centra tadašnje 161. brigade OVK „Agim Celej Coli“, odnosno bataljona „Sadik Šalja“, koji je bio odgovoran za ubistvo trojice policajaca početkom januara te godine.

Akciji su, kako se navodi, prisustvovali i članovi tadašnje Verifikacione misije OEBS-a, kao i novinarske ekipe Asošijeted presa i Rojtersa.

Sa druge strane, albanska strana tvrdi da je u Račku 15. januara 1999. godine počinjen masovan ratni zločin nad civilnim stanovništvom.

U prilog im ide i tadašnji izvještaj Verifikacione misije OEBS-a na čijem je čelu bio Vilijam Voker, koji je odmah tvrdio da je tu počinjen ratni zločin.

Ipak, dodatne kontraverze izazvale su dileme eksperta za sudsku medicinu. Iako je finski stručnjak Helen Rante navela da rezultati obdukcije ukazuju da su žrtve streljane, dvije godine kasnije u naučnoj publikaciji koja je objavljena u Finskoj, grupa eksperata sudske medicine je analizirala svu dokumentaciju i izvela nedvosmisleni zaključak da taj izvještaj Rante nije bio tačan.

Vlada u Prištini godinama unazad institucionalno obilježava ovaj događaj, a 2023. godine izdvojila je i sredstva za finansiranje knjige nekadašnjeg šefa Verifikacione misije OEBS-a Vilijama Vokera, koji je Račak okarakterisao kao masakr.

Premijer Kosova u tehničkom mandatu Aljbin Kurti saopštio je početkom 2023. godine da je Specijalno tužilaštvo Kosova raspisalo međunarodne potjernice za 18 lica srpske nacionalnosti zbog navodnog učešća u događajima u Račku.

U novembru iste godine održana je i prva rasprava u okviru prvog suđenja u odsustvu za ratne zločine, a Čedomir Aksić je krajem decembra 2024. godine osuđen na 15 godina zatvora.

Specijalno tužilaštvo Kosova krajem prošle godine podiglo je optužnicu protiv 21 osobe za krivično djelo „ratni zločin protiv civilnog stanovništva“ u selu Račak, uz prijedlog da se suđenje održi u odsustvu optuženih.

O optužnici u slučaju Račak za Kosovo onlajn govorila je nedavno istražni sudija Danica Marinković, koja je ocijenila da se radi o politički motivisanom procesu. Ona je naglasila da je cilj takvih optužnica zastrašivanje srpskog stanovništva na Kosovu i dovela u pitanje mogućnost fer suđenja.

Prema njenim riječima, tokom istrage pronađeni su brojni dokazi koji ukazuju da je Račak bio uporište OVK.

„Pronašli smo tonu oružja, pronašli smo njihov štab, njihove sveske, rasporede, spiskove. Sve što je pronađeno od dokaza na licu mjesta kada sam vršila uviđaj ukazuje da su tu bili albanski teroristi iz oblasti sela Račak, Borovo, Petrovo i okoline Račka“, rekla je Marinković.

Inače, slučaj Račak je bio i jedna od najvažnijih tačaka optužnica pred Haškim tribunalom protiv tadašnjeg predsjednika SRJ Slobodana Miloševića, potpredsjednika Vlade SRJ Nikole Šainovića i predsjednika Srbije Milana Milutinovića, ali je u sva tri slučaja tužilac tokom postupka odustao.