Za većinu ljudi putovanje počinje izborom odredišta, prevoza i smještaja. Za osobe sa invaliditetom, ono počinje pitanjem da li je uopšte ostvarivo.
U državi u kojoj je turizam jedna od ključnih privrednih grana, pitanje pristupačnosti ne bi trebalo da bude lična briga pojedinca ili porodice. Ta pitanja se tiču kvaliteta ponude, jednakih mogućnosti i odnosa društva prema ljudima koji su često izvan planiranja prostora, usluga i sadržaja.
Ovakav odnos predstavlja granicu koju kao društvo postavljamo između prisustva i isključenosti, a iz potrebe da je pomjeramo u korist dostojanstva svakog pojedinca nastao je „Accessibility Tour of Montenegro“ ATOM, prva turistička agencija u Crnoj Gori u kojoj osobe sa invaliditetom nisu samo korisnici, već i kreatori i pružaoci usluga.
Agenciju je pokrenula NVO Ekvivalent, uz finansijsku podršku Evropske unije i sufinansiranje Vlade Crne Gore, u partnerstvu sa organizacijama Jadran Herceg Novi i Organizacijom slijepih za Bar i Ulcinj.
– Kroz ovaj projekat pokazali smo da osobe sa invaliditetom ne moraju biti samo korisnici turističkih usluga, već mogu biti i njihovi kreatori i pružaoci – ističe Svetlana Cicvarić iz NVO Ekvivalent.
Kako navodi, posebno je značajno to što je rad agencije nastavljen i nakon završetka projektnih aktivnosti, čime je potvrđena održivost postignutih rezultata.
Kroz agenciju su razvijena i praktična rješenja koja olakšavaju planiranje i korišćenje turističkih usluga: prilagođeno kombi vozilo sa rampom za korisnike kolica, digitalna QR mapa pristupačnih turističkih i ugostiteljskih objekata, virtuelne 360 ture i taktilne 3D makete koje osobama sa oštećenjem vida omogućavaju da kulturne i prirodne znamenitosti dožive i dodirom.
Cicvarić ukazuje da organizacija putovanja za osobe sa invaliditetom zahtijeva više vremena, planiranja i resursa nego standardni turistički aranžmani. Svaki korisnik ima različite potrebe, a prepreke se često moraju rješavati unaprijed. Zato je, kako ističe, važno sistemski prepoznati i podržati rad specijalizovanih agencija koje razvijaju ovu vrstu usluga.
Rezultati istraživanja sprovedenog tokom 2025. godine pokazuju porast broja turista sa invaliditetom za 8,9 odsto u odnosu na prethodnu sezonu, smanjenje percepcije diskriminacije u sektoru turizma i veće zadovoljstvo mogućnostima zapošljavanja u ovoj oblasti. Istovremeno, broj zaposlenih osoba sa invaliditetom u turističkom sektoru porastao je sa dvije osobe u 2024. godini na trinaest tokom 2025. godine.
Tokom same realizacije, kroz medijske nastupe, prisustvo na stručnim skupovima, razvoj partnerstava i svakodnevnu promociju pristupačnog turizma, projekat je doprinio podizanju svijesti o potencijalima osoba sa invaliditetom, ali i o značaju stvaranja turističke ponude koja je dostupna svima.
Jedan od zaposlenih navodi da mu je učešće u „Accessibility Tour of Montenegro“ donijelo mnogo više od radnog angažmana. Imao je priliku da obilazi lokacije, procjenjuje njihovu pristupačnost i učestvuje u kreiranju aranžmana koji odgovaraju potrebama korisnika.
(Dan)
