Spomen-soba Isidore Sekulić u Univerzitetskoj biblioteci „Svetozar Marković” u Beogradu čuva njene knjige, namještaj, njenu fotelju, predmete i umjetničke slike. Isidorin stari zidni sat, sa klatnom, još tačno pokazuje vrijeme, a ono odbrojava čitav jedan vijek postojanja Univerzitetske biblioteke, koja će cijele ove godine podsjećati na svoju stogodišnjicu, svoje darodavce i pokazivati svoje blago javnosti. Dio tih dragocjenosti je i ova spomen-soba.
Povodom vijeka postojanja Univerzitetska biblioteka „Svetozar Marković” organizovala je Centralnu proslavu koju prate dvije izložbe. S obzirom na značaj ovog jubileja, kao i na izuzetnu priliku da Biblioteka široj javnosti predstavi najvrjedniju građu koju brižljivo čuva u svom fondu, priređena je postavka „Dragocjenosti Univerzitetske biblioteke u Beogradu”. Riječ je o pravom blagu iz Odsjeka rijetkosti – rukopisnim knjigama iz 14, 15. i 16. vijeka, starim i rijetkim štampanim izdanjima, arhivskoj građi i zbirkama mapa, izuzetnih po svojim umjetničkim i istorijskim obilježjima i od neprocjenjive vrijednosti za kulturno i istorijsko naslijeđe. Autorke izložbe su Svetlana Pucarević i Dragana Mihailović.
Izložba „Vrijeme, ljudi, biblioteka: vijek pamćenja Univerzitetske biblioteke”, u galerijskom prostoru na spratu zdanja u Bulevaru kralja Aleksandra, predstavlja svojevrsno putovanje kroz istoriju njenog rada. Kroz originalne predmete, dokumenta i tehničku opremu, posjetioci imaju priliku da sagledaju njen razvoj od analognog do digitalnog doba, a autorke izložbe su Dragana Janković, Svetlana Pucarević i Olja Krnulović. Bogat fotografski materijal, koji upotpunjuje izložbene postavke, rad je Nataše Matović.
Ove dvije izložbe trajaće do kraja juna, a tokom godine biće predstavljene i druge vrijednosti iz trezora. Univerzitetska biblioteka ima šest zbirki koje su kulturno dobro od izuzetnog značaja. Ova institucija kulture nije bila sravnjena sa zemljom tokom šestog aprilskog nacističkog bombardovanja Beograda 1941. godine, kao Narodna biblioteka Srbije na Kosančićevom vencu, ali joj nije ni vraćeno 2.000 zaplijenjenih vrijednih knjiga poslije oslobođenja.
Koautorka izložbe o dragocjenostima Dragana Mihailović izdvaja vrijednosti onoga što se može vidjeti:
– Pored ovih izuzetnih artefakata od značaja za našu kulturnu istoriju, izdvojila bih i dvije posebne dragocjenosti koje se čuvaju u našem fondu. Riječ je o originalnom prvom izdanju Kantove disertacije „Gedanken von wahren Schätzung der lebenden Kräfte” iz 1746, koja je dragulj fonda naše biblioteke, budući da u svijetu postoji samo nekoliko primjeraka ovog izdanja. Takođe, Univerzitetska biblioteka u Beogradu posjeduje u svom fondu jedno od najznačajnijih izdavačkih poduhvata 18. vijeka – „Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers”, kapitalno djelo evropskog prosvjetiteljstva, koje su uređivali Deni Didro i Žan le Ron D’Alembert. Riječ je o prvom izdanju „Enciklopedije”, ukrašenom ilustracijama i bakrorezima, velike umjetničke vrijednosti. Objavljivana u Francuskoj od 1751. do 1772. godine, „Enciklopedija” nije predstavljala tek sistematizovani korpus znanja, već i filozofski projekat zasnovan na prosvjetiteljskom uvjerenju u moć razuma, kritičkog mišljenja i obrazovanja kao preduslova društvenog napretka.
Mihailovićeva ističe da dragocjenosti Univerzitetske biblioteke ne čine samo knjige i rukopisi izuzetne vrijednosti, već i mjesta pamćenja, prostori koji čuvaju tragove života i stvaralaštva i duh jedne epohe – Dom Vojislava Jovanovića Maramboa i spomen-soba Isidore Sekulić, u kojima se njihovo nasljeđe sagledava u jednoj intimnijoj dimenziji.
– Rukopisna zaostavština darodavaca, kao i prepiska sa istaknutim ličnostima naše književne i umjetničke scene predstavljaju dragocjeno svjedočanstvo naučnog, kulturnog i duhovnog horizonta jednog vremena – kaže za naš list Dragana Mihailović.
Svetlana Pucarević istakla je da je postavka o dragocjenostima ove ustanove omaž prvim darodavcima biblioteke. Pre svega mitropolitu Josifu Cvijoviću, koji je oktobra 1926. godine uputio pismo tadašnjem rektoru Pavlu Popoviću, u kojem na poklon Univerzitetskoj biblioteci nudi 35 rukopisnih i 30 štampanih knjiga, koje je sakupio u povjerenoj mu eparhiji u Bitolju.
– To su bile prve stare i rijetke knjige koje su dale temelje našem Odsjeku rijetkosti. Mitropolit Cvijović (1878–1957) prisustvovao je otvaranju Univerzitetske biblioteke 24. maja 1926. godine i bio je iskreno oduševljen onim što je vidio. Smatrao je da te knjige ne bi imao ko da proučava i da bi možda i propale u eparhiji u Bitolju. Drugi važan darodavac Univerzitetske biblioteke je Gedeon Dunđerski, koji je poklonio vrijednu biblioteku Petra Stojadinovića, u kojoj se nalazi mnogo štampanih knjiga iz 16. vijeka, sve do početka 19. vijeka. Treći darodavac, kome smo htjeli da se odužimo, i koji nam je darovao svoju bogatu i vrijednu biblioteku, važnu za našu istoriju i kulturu, jeste Jovan Joca Vujić – objašnjava Svetlana Pucarević.
Ona ukazuje na prvu kupljenu rukopisnu knjigu 1926. godine, a to je knjiga pohvala Svetih otaca „Panegirik” iz 1595. godine, bogata vinjetama, koju je rukopisao Venijamin u Manastiru Svete Trojice kod Pljevalja. To je prva rukopisna knjiga srbulja u Univerzitetskoj biblioteci, koja nosi oznaku R, kao rijetkost. Među izloženim knjigama je i „Arhijerejski služabnik” s kraja 17. i početka 18. vijeka, najdekorativniji rukopis u fondu Univerzitetske biblioteke, ali i „Oktoih”, štampan na Cetinju 1494. godine, što je prva štampana knjiga Srba i kod Južnih Slovena.
Među izloženim štampanim izdanjima je i „Stematografija” Hristofora Žefarovića, remek-djelo srpske barokne umjetnosti i grafike, koje sadrži 56 grbova južnoslovenskih i drugih zemalja, stihove, portret cara Dušana i svetaca. Izloženi „Psaltir” s posljedenjem (1652–1735), iz Hopova, ima vrlo vrijedan povez, kao i dva zapisa Dositeja Obradovića.
– Imamo i vrlo vrijednu zbirku od 397 rukopisnih knjiga na orijentalnim jezicima, u 633 sveska, na arapskom, perzijskom i turskom, iz prava, medicine, filozofije i drugih oblasti. Knjige su izvanredno ukrašene i sve su digitalizovane. Najstariji rukopis iz ove Orijentalne zbirke je iz 1206. godine – navodi Pucarevićeva.
Kako dodaje, te knjige nastajale su u našim južnim krajevima i većinom su kupljene, dok je manji broj poklonjen.
– Pažljivo rukujemo starim primjercima rukopisne i štampane zbirke, nosimo rukavice, čuvamo ih pod određenom temperaturom i preporučujemo da se koristi digitalizovana građa. Naši rukopisi, od kojih su neki pisani na pergamentu i kojih ima oko 90, dva puta su zaštićeni, mikrofilmovani i digitalizovani, a čuvaju se u specijalnim kutijama. Orijentalna zbirka je digitalizovana i dostupna u katalogu biblioteke. Postoji registar koji može svako da izlista pod nazivom „stara i rijetka knjiga”, ali specifičnost je da se knjige iz posebnih biblioteka ne iznose i čitaju se samo u čitaonici – objašnjava ona.
Inače, Univerzitetska biblioteka ima mnogo dragocjenosti, ali je ograničena izložbenim prostorom i vremenom tokom kog tako vrijedne knjige mogu da budu izvan trezora. Ova ustanova ima i bogatu zbirku mapa, koje se čuvaju u trezoru, a neke od njih digitalizovane su i nalaze se na portalu biblioteke. Međutim, ovo je izuzetna prilika da publika vidi originalna djela, onako kako su nastala u svom vremenu, a jedna od izloženih dragocjenosti je i mapa opsade Beograda iz 1717. godine.
(POLITIKA)
