Od gubitnika tranzicije do evropske prestonice kulture – Evo šta Marko Kovačević kaže o planovima za grad pod Trebjesom

Titula Evropske prestonice kulture znači veliki investicioni ciklus za Nikšić. Jedan od najznačajnijih projekata je stavljanje u funkciju Doma revolucije, koji je godinama bio jedan od najvećih nedovršenih objekata u regionu.

U tom smislu već smo završili novu zgradu RTV Nikšić, Dom digitalne revolucije, a u ovoj godini planiramo da otvorimo i multifunkcionalnu salu u okviru Doma. Do 2030. godine glavni zadatak ostaje da adaptiramo kule u samom vrhu Doma i da upravo završetak tog objekta bude simbol uspješne transformacije grada – od industrijskog centra, gubitnika tranzicije, do savremenog kulturnog i kreativnog centra ovog dijela Evrope.

Ovo u razgovoru za „Novosti“ kaže predsjednik Opštine Nikšić Marko Kovačević, čijim je trudom, ali i trudom cijelog njegovog tima, grad podno Trebjese ponio laskavu titulu Evropske prestonice kulture 2030. godine. Veliki uspjeh i velika obaveza za grad, ali i državu, ističe Kovačević i dodaje:

– U planu je i rekonstrukcija tvrđave, renovirali smo Dvorac kralja Nikole, a sada idemo u opremanje i uređenje prostora oko samog dvorca, uređenje Trga i pješačkih zona u centru grada i još mnogo toga. Sve su to projekti koji će trajno promijeniti izgled i funkciju grada.

Dom revolucije, kao monumentalna građevina koja govori o sudbini i životu grada, treba da, kada konačno bude izgrađen, postane glavni simbol ove titule Evropske prestonice kulture i toga kako se Nikšić izborio da opstane i nastavi dalje. Mislim da će mnoge iznenaditi sam urbanistički izgled Nikšića.

To je jedan od rijetkih gradova u regionu koji je planski izgrađen po radijalnom sistemu ulica, što mu daje posebnu arhitektonsku prepoznatljivost. Na planu Josipa Sladea koncipirali smo i našu aplikaciju čiji je glavni motiv „Otvoreni grad“, kakav Nikšić treba da bude i urbanistički i kulturno.

Kada se tome dodaju obnovljeni kulturni prostori, tvrđava Bedem, uređeni trgovi i nove zone za festivale i koncerte, siguran sam da će Nikšić postati jedan od vizuelno najupečatljivijih gradova u regionu.

Jedan od najznačajnijih projekata – stavljanje u funkciju Doma revolucije i izgradnja kula

Šta je to još, pored navedenog, po čemu će se Nikšić lako prepoznati na kulturnoj mapi Starog kontinenta?

– Mislim da će se Nikšić prepoznavati i po svojoj autentičnoj kulturnoj sceni. To je grad rok muzike, grad festivala, grad poezije i grad u kojem kultura nije nešto što postoji samo u institucijama, već nešto što je dio svakodnevnog života.

Naš cilj je da do 2030. godine imamo kalendar kulturnih događaja tokom cijele godine – od velikih festivala i izložbi do pozorišnih i filmskih programa koji će privlačiti publiku iz čitave Evrope. Mislim da su glavna osobenost i ono što će privlačiti ljude u Nikšić sami Nikšićani.

Oni znaju značaj ove titule, dobri su domaćini i svako ko dođe u naš grad postaće na neki način jednim dijelom Nikšićanin. Duša grada je njegovo najveće bogatstvo koje se, što ga više dijelimo, samo uvećava. Tako da ćemo kroz mnogobrojne posjete i nove kontakte sa ljudima postajati bogatiji.

Muzika kao identitet grada

Nikšić je prošle godine zvanično postao Unesko grad muzike, čime je potvrdio status kulturnog središta Crne Gore.

– Titula Evropske prestonice kulture jeste nagrada za viziju razvoja kulture u budućnosti. Status Unesko grada muzike za nas je velika stvar jer potvrđuje ono što svi znamo – da je muzika duboko ukorijenjena u identitetu Nikšića.

Ovo je priznanje generacijama Nikšićana koji su se bavili muzikom, od oslobođenja 1877. godine pa do danas. Naša kandidatura da budemo dio mreže Unesko kreativnih gradova kao grad muzike upravo se bazirala na tradiciji i savremenom izrazu.

Nikšić je to baštinio počevši od Zahumlja, koje je nastalo kao pjevačko društvo, pa do savremene rok scene koja ima svoju prepoznatljivost u Crnoj Gori i regionu. Kada se ta titula spoji sa Evropskom prestonicom kulture, jasno je da je Nikšić na putu da postane jedan od najznačajnijih kulturnih centara jugoistočne Evrope.

„Grad ima titulu kojoj ide u susret“

Jednom prilikom ste rekli da Nikšić ima titulu kojoj ide u susret.

– Kada sam to govorio, mislio sam na to da ovaj grad svojim duhom i tradicijom odavno pripada evropskoj kulturnoj sceni i da se na tom temelju pojavila nova generacija koja umije da sanja i ostvaruje snove. Pošto u snove treba vjerovati, osim predanog rada i vizije razvoja kulture u Nikšiću i Crnoj Gori za budući period, mi smo imali i čvrstu vjeru u to što radimo.

Sada imamo priliku da to pokažemo i institucionalno – da u narednih pet godina značajno unaprijedimo kulturnu infrastrukturu, obnovimo važne objekte i da Nikšić postane jedna od glavnih kulturnih tačaka regiona. Za Nikšić je ovo jedna od najvažnijih vijesti u novijoj istoriji grada.

U pitanju je najveći projekat u oblasti kulture ikada koji će se realizovati u Crnoj Gori. Titula Evropske prestonice kulture 2030. godine nije došla slučajno. Ona je rezultat činjenice da je Nikšić decenijama bio kulturni centar Crne Gore, grad iz kojeg su potekli brojni pisci, umjetnici, muzičari i intelektualci.

Veliko interesovanje u Beogradu

Pre nekoliko dana vratili ste se sa Sajma turizma u Beogradu na kojem je predstavljen grad na čijem ste čelu. Kakve utiske nosite i na kakav odjek je naišao ovaj uspjeh u glavnom gradu Srbije?

– Na Sajmu turizma u Beogradu osjetilo se da je ova titula već izazvala veliko interesovanje. Mnogi su do sada poznavali Nikšić kao industrijski grad i grad piva, ali sada sve više postajemo prepoznatljivi i kao kulturna i turistička destinacija.

Predstavili smo prirodne potencijale koje imamo, ali i festivale koji su već postali brendovi grada, kao što su „Lejk fest“, „Bedem fest“ i mnogi drugi programi. U Srbiji, kroz primjer Novog Sada, koji je bio Evropska prestonica kulture 2021, već znaju koliko toga donosi ova titula i titulu Nikšića vide kao šansu za čitav region, ne samo za Crnu Goru.

Interesovanje je bilo veliko i mislim da će ova titula značajno povećati broj turista koji će u narednim godinama dolaziti u naš grad.

Ideja rođena na Sajmu knjiga

– Interesantno je da se sama ideja o kandidaturi Nikšića za Evropsku prestonicu kulture rodila upravo na Beogradskom sajmu knjiga prije nekoliko godina. Tada smo prvi put ozbiljno razgovarali o tome da Nikšić konkuriše za jednu tako prestižnu titulu. Upravo se tu zametnula klica vjere da u tome možemo uspjeti.

Na Sajmu 2024. smo u sali „Vasko Popa“ predstavili i sam koncept kandidature, a 2025. smo se na istom mjestu predstavili i kao zvanična Evropska prestonica kulture za 2030. godinu. Pokazali smo da je ta ideja prerasla u veliki razvojni projekat za naš grad. To više nije samo kulturna priča, već i priča o razvoju turizma, infrastrukture i ekonomije.

Lavov bio ozbiljan rival

Ukrajinski grad Lavov bio je jaka konkurencija, ali ga je Nikšić nadvisio. Jeste li se tom podvigu nadali?

– Lavov je zaista grad sa ogromnom kulturnom tradicijom i jasno je da je bio veoma ozbiljan kandidat. Ali mi smo, kao što sam već pomenuo, vjerovali u našu priču. Nikšić je predstavio koncept transformacije grada – od industrijskog centra, gubitnika tranzicije, ka modernom evropskom gradu kulture i kreativnih industrija.

Žiri je prepoznao tu viziju, ali i snažnu podršku lokalne zajednice i državnih institucija, što je na kraju i bilo presudno.